Opinia Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka dotycząca wniosku o powołanie przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej za zgodą Senatu na stanowisko Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu dr. Mateusza Szpytmy.

Dokument to opinia sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka w sprawie kandydata na szefa Instytutu Pamięci Narodowej (IPN). Marszałek Sejmu skierował wcześniejszy wniosek o powołanie na to stanowisko dr. Mateusza Szpytmy do komisji, żeby ta oceniła kandydata przed głosowaniem na posiedzeniu Sejmu. Komisja po dyskusji zdecydowała, że popiera tę kandydaturę.

Komisja nie zmienia żadnych przepisów - jej zadaniem było wyłącznie ocenić jednego kandydata. Ustalenia komisji:

• Komisja zaopiniowała pozytywnie kandydaturę dr. Mateusza Szpytmy na Prezesa IPN.
• Do przedstawienia tego stanowiska na posiedzeniu Sejmu komisja wyznaczyła posła Michała Pyrzyka.
• Ostateczna decyzja o powołaniu należy do całego Sejmu, a do objęcia stanowiska potrzebna jest jeszcze zgoda Senatu.

Opinię przygotowała Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka, a w jej imieniu podpisał ją przewodniczący komisji, poseł Paweł Śliz. Sam wniosek o powołanie dr. Mateusza Szpytmy trafił do komisji od Marszałka Sejmu, po wcześniejszej konsultacji z Prezydium Sejmu.

Bezpośrednio ten dokument nie zmienia niczego w życiu obywateli - to wewnętrzny krok w procedurze obsadzania jednego stanowiska. Ma jednak znaczenie pośrednie, bo Prezes IPN odpowiada za instytucję, z którą stykają się osoby chcące zobaczyć swoje dawne akta bezpieki, potomkowie ofiar represji szukający dokumentów w archiwach oraz osoby zainteresowane sprawami związanymi z rozliczeniami za zbrodnie komunistyczne i niemieckie z czasów okupacji. Jeśli jesteś osobą, która składała lub planuje złożyć wniosek o dostęp do akt w zasobach IPN, to kto obejmie funkcję prezesa, może wpływać na tempo i sposób prowadzenia takich spraw przez instytucję.

Do tego dokumentu nie dołączono opinii innych instytucji zewnętrznych (na przykład Prokuratora Generalnego czy Sądu Najwyższego) - jest to wyłącznie stanowisko własne sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, która po dyskusji na swoim posiedzeniu oceniła kandydaturę pozytywnie.

To dokument proceduralny dotyczący obsady stanowiska, więc nie ma do niego dołączonej Oceny Skutków Regulacji (OSR) - taki dokument sporządza się dla projektów przepisów, a nie dla opinii w sprawie kandydatów na stanowiska. Praktyczny skutek jest jeden: pozytywna opinia komisji otwiera drogę do głosowania w tej sprawie na posiedzeniu Sejmu. Jeśli Sejm zagłosuje za powołaniem, a Senat wyrazi zgodę, dr Mateusz Szpytma obejmie stanowisko Prezesa IPN i będzie kierował pracą instytucji zajmującej się między innymi ściganiem zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, prowadzeniem archiwów oraz udostępnianiem dokumentów obywatelom.

Marszałek Sejmu skierował wniosek do komisji 17 kwietnia 2026 r., a komisja rozpatrzyła go i wydała opinię 29 kwietnia 2026 r. Kolejny krok to głosowanie całego Sejmu nad powołaniem kandydata, a następnie potrzebna jest zgoda Senatu.