Do druku nr 2669 - ocena skutków regulacji

To opinia ekspertów Kancelarii Sejmu oceniająca skutki projektu ustawy zmieniającego zasady karania architektów i inżynierów budownictwa za błędy zawodowe. Projekt złożył Senat. Dziś, gdy sąd dyscyplinarny ukarze kogoś zawieszeniem albo skreśleniem z listy członków izby, dodatkowo musi to potwierdzić własną uchwałą sama izba zawodowa - co budzi wątpliwości prawne i wydłuża procedurę. Projekt znosi ten dodatkowy krok i wprowadza wprost zakaz wykonywania zawodu przez osoby zawieszone.

Projekt złożył Senat, a jego przedstawicielem jest senator Jacek Trela. Powodem jest wątpliwość prawna: czy uchwała izby o skreśleniu lub zawieszeniu, wydana już po wyroku sądu dyscyplinarnego, ma jeszcze jakiekolwiek znaczenie prawne, czy jest tylko formalnością.

Jeśli jesteś architektem albo inżynierem budownictwa należącym do izby zawodowej (w Polsce to razem około 133 tysiące osób - 14 300 w Izbie Architektów i 118 668 w Izbie Inżynierów Budownictwa), zmiana dotyczy Cię bezpośrednio: po ukaraniu przez sąd dyscyplinarny szybciej stracisz prawo do podpisywania projektów czy kierowania budową, bez dodatkowego etapu uchwały izby, a przy zawieszeniu z jakiegokolwiek powodu stracisz też prawo głosu w organach izby. Jeśli jesteś inwestorem budującym dom albo zlecasz komuś projekt, zyskujesz pewność, że osoba zawieszona faktycznie nie może już legalnie wykonywać zawodu - dziś zdarzało się, że mimo wyroku sądu dyscyplinarnego status takiej osoby pozostawał niejasny do czasu wydania uchwały przez izbę. Dla przeciętnego mieszkańca zmiana ma znaczenie pośrednie i dotyczy bezpieczeństwa budynków - dyscyplinowani są ci, którzy popełnili poważne błędy zawodowe, choć skala takich przypadków jest bardzo mała (w 2025 r. dotyczyło to 7 osób na 118 tysięcy członków izby inżynierów).

W konsultacjach społecznych wzięła udział tylko jedna osoba, która postulowała łagodniejsze kary za drobne błędy formalne niezagrażające bezpieczeństwu. Minister Finansów i Gospodarki zgłosił własną propozycję brzmienia części przepisów, którą senackie komisje przyjęły jako poprawkę do projektu. Odrębna opinia Biura Ekspertyz Sejmu w sprawie zgodności z prawem Unii Europejskiej stwierdziła, że projekt częściowo dotyczy prawa unijnego, ale nie wyjaśnia wystarczająco, czy nowe ograniczenia dostępu do zawodu są proporcjonalne do celu - w pozostałym zakresie nie jest sprzeczny z prawem Unii Europejskiej. Sama omawiana opinia oceniła też, że projekt nie budzi wątpliwości co do zgodności z Europejską Konwencją Praw Człowieka. Do druku nie dołączono opinii innych instytucji, takich jak Prokurator Generalny czy Sąd Najwyższy.

Ocena skutków regulacji dołączona do projektu wprost stwierdza, że nowe przepisy nie wpłyną na dochody ani wydatki budżetu państwa czy samorządów - nie kosztują publicznych pieniędzy. Skutki społeczne oceniono jako niewielkie, bo dotyczą małej grupy: w 2025 r. kara zawieszenia lub skreślenia spotkała 7 osób na 118 tysięcy członków Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa, a liczba takich przypadków od 2020 r. (17 przypadków) systematycznie spada. Skutki gospodarcze autorzy oceniają jako znikome i niefinansowe - głównie chodzi o to, że inwestorzy zyskają pewność co do statusu zawodowego wybranego architekta czy inżyniera, a same izby zawodowe mogą zaoszczędzić na obsłudze prawnej dzięki prostszej i szybszej procedurze. Ryzykiem wskazanym w opinii jest niejasność jednego z nowych przepisów - nie do końca wiadomo, czy po upływie 30 dni od powzięcia wiadomości o niepłaceniu składek izba w ogóle zachowuje prawo do wydania uchwały o skreśleniu.

Senat złożył projekt w Sejmie 11 czerwca 2026 r., a niniejsza opinia powstała 6 lipca 2026 r. Wcześniejsza wersja projektu z września 2025 r. miała znacznie szerszy zakres zmian niż ta ostatecznie skierowana do Sejmu - w toku prac senackich zawężono jej treść.