Do druku nr 2674 – opinia KRD

Krajowa Reprezentacja Doktorantów, czyli ustawowy przedstawiciel wszystkich doktorantów w Polsce, przesłała do Sejmu swoją opinię w sprawie projektu ustawy zmieniającego prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Projekt złożyła grupa posłów Prawa i Sprawiedliwości reprezentowana przez posła Łukasza Schreibera, a jego celem jest wpisanie do ustawy sztywnego harmonogramu wzrostu wydatków państwa na naukę - aż do poziomu co najmniej 3 procent produktu krajowego brutto (PKB) w 2034 roku. Doktoranci popierają ten kierunek zmian, ale przy okazji chcą, żeby ustawodawca poprawił też sytuację finansową samych doktorantów.

• Krajowa Reprezentacja Doktorantów popiera projekt ustawy, który ma zagwarantować coroczny wzrost wydatków na naukę: do 1,3% PKB w 2027 roku, do średniej unijnej 2,2% PKB w 2030 roku i do co najmniej 3% PKB w 2034 roku.
• Organizacja chwali pomysł wprowadzenia corocznego, wieloletniego planu finansowania nauki przyjmowanego przez rząd - ma to dać uczelniom i instytutom pewność, ile pieniędzy dostaną z wyprzedzeniem.
• KRD domaga się dodatkowo, by przy tej samej okazji zmienić zasady wyliczania stypendiów doktoranckich, bo dziś są one liczone jako procent pensji profesora, a ten mechanizm - zdaniem doktorantów - przestał chronić ich przed inflacją.
• Postulat: stypendium w pierwszych dwóch latach studiów doktoranckich nie powinno być niższe niż płaca minimalna, a po ocenie śródokresowej - niższe niż przeciętne wynagrodzenie z trzeciego kwartału poprzedniego roku.

Opinię napisała Krajowa Reprezentacja Doktorantów, ustawowa organizacja reprezentująca doktorantów w Polsce, podpisana przez wiceprzewodniczącego Pawła Marczaka. Sam projekt ustawy, którego dotyczy ta opinia, zgłosiła grupa posłów Prawa i Sprawiedliwości reprezentowana przez posła Łukasza Schreibera.

Samo to pismo nie jest ustawą i niczego nie zmienia od razu - to opinia, która ma wpłynąć na dalsze prace nad projektem. Jeśli jesteś doktorantką lub doktorantem w polskiej szkole doktorskiej, twoje stypendium wynosi dziś 3570,50 zł brutto w pierwszych dwóch latach i 5500,50 zł brutto po ocenie śródokresowej - Krajowa Reprezentacja Doktorantów chce, żeby te kwoty nigdy nie spadły poniżej płacy minimalnej i przeciętnego wynagrodzenia, nawet jeśli pensje profesorów będą rosnąć wolniej. Jeśli pracujesz na uczelni albo w instytucie naukowym, dotyczy cię główny cel projektu, który KRD popiera - realny wzrost budżetu na naukę, co może oznaczać więcej pieniędzy na pensje i badania. Jeśli płacisz podatki, to z budżetu państwa mają pochodzić dodatkowe środki na naukę, które wnioskodawcy projektu szacują na 15 miliardów złotych już w 2027 roku.

Ten dokument sam w sobie jest opinią - Krajowa Reprezentacja Doktorantów ocenia projekt pozytywnie, wskazując, że obecne finansowanie nauki z budżetu państwa (nieco ponad 1% PKB, a łącznie na badania i rozwój poniżej 1,4% PKB) stawia Polskę w ogonie Unii Europejskiej. Organizacja nie zgłasza sprzeciwu wobec żadnego elementu projektu, a jedynie wnioskuje o jego rozszerzenie o dodatkowy przepis dotyczący stypendiów doktoranckich. Do pisma nie dołączono innych opinii ani stanowisk instytucji.

Analizowany dokument to opinia, a nie sama ustawa, więc nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) - taką ocenę powinien mieć projekt ustawy, którego dotyczy ta opinia. Z treści pisma wynika, że wnioskodawcy projektu szacują dodatkowy napływ pieniędzy do systemu nauki na 15 miliardów złotych już w 2027 roku, a docelowo wydatki na naukę mają osiągnąć co najmniej 3% PKB w 2034 roku. Gdyby dodatkowo przyjęto postulat KRD dotyczący stypendiów, koszty wypłat dla doktorantów w pierwszych latach studiów by wzrosły, bo dzisiejsza kwota stypendium (3570,50 zł brutto) jest niższa od proponowanego dolnego progu - musiałyby to pokryć uczelnie i instytuty prowadzące szkoły doktorskie, ze zwiększonych środków na naukę.

Kancelaria Sejmu poprosiła Krajową Reprezentację Doktorantów o opinię do projektu zgłoszonego przez posłów Prawa i Sprawiedliwości. Opinia wpłynęła do Sejmu 16 lipca 2026 roku, czyli na wczesnym etapie prac nad projektem, przed rozpoczęciem prac w komisji sejmowej.