Informacja o działalności Komitetu Stabilności Finansowej w zakresie nadzoru makroostrożnościowego w 2025 r.

To coroczne sprawozdanie Narodowego Banku Polskiego (NBP) dla Sejmu, które Prezes NBP musi przekazać z mocy ustawy. Opisuje, co w 2025 roku robił Komitet Stabilności Finansowej - zespół złożony z przedstawicieli NBP, Ministra Finansów, Komisji Nadzoru Finansowego (KNF) i Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (BFG), który pilnuje, żeby cały system bankowy w Polsce nie wywrócił się przy poważnym wstrząsie gospodarczym. Dokument nie wprowadza żadnych nowych przepisów - jest raportem z działań i ocen ryzyka.

• Komitet podtrzymał decyzję o podniesieniu tak zwanego bufora antycyklicznego, czyli dodatkowej rezerwy kapitałowej banków: z 0% jeszcze w 2024 r. do 1% od września 2025 r., a od 30 września 2026 r. banki muszą trzymać już 2% - to zapas na wypadek nagłego kryzysu.
• Komitet po raz pierwszy oficjalnie ostrzegł, że nadużywanie tak zwanej sankcji kredytu darmowego (możliwości oddania kredytu bez odsetek, gdy bank popełnił błąd formalny) grozi wzrostem kosztów i ograniczeniem dostępności kredytów, bo kary nie są dziś dopasowane do wagi przewinienia banku.
• Ryzyko związane z kredytami we frankach i euro dalej spada - rezerwy banków na ten cel spadły z 61,8 mld zł do 55,7 mld zł, a w 2025 r. zawarto 49,8 tys. ugód z kredytobiorcami.
• Komisja Nadzoru Finansowego, po zaopiniowaniu przez Komitet, zmieniła wymogi kapitałowe dla wybranych dużych banków: podniosła je dla Santander Bank Polska (o 0,5 punktu procentowego) i obniżyła dla BNP Paribas Bank Polska (o 0,25 punktu procentowego).
• Komitet uznał, że nie trzeba szukać zamiennika dla wskaźnika referencyjnego WIBOR (stopy procentowej, od której zależą raty części kredytów) dla kilku rzadko używanych terminów - te terminy i tak znikają z rynku, więc nic się dla kredytobiorców nie zmienia.

Dokument sam w sobie niczego nie nakłada wprost na obywateli - opisuje decyzje, które już zapadły lub zapadną gdzie indziej. Ale ich skutki odczują różne grupy. Jeśli masz albo planujesz kredyt hipoteczny w złotych: bank, w którym go bierzesz, musi od końca września 2026 r. trzymać więcej własnego kapitału (bufor 2% zamiast dotychczasowego), co czyni bank bezpieczniejszym, ale w teorii może odrobinę podnieść koszt kredytu. Jeśli masz kredyt we frankach lub euro i spierasz się z bankiem w sądzie: sytuacja się poprawia - banki mają coraz większe doświadczenie w zawieraniu ugód, a liczba nowych pozwów spada. Jeśli rozważasz skorzystanie z sankcji kredytu darmowego po błędzie banku przy kredycie konsumenckim (np. ratalnym): NBP przestrzega, że obecne przepisy, jego zdaniem, zbyt łatwo pozwalają na masowe dochodzenie takich roszczeń przez kancelarie prawne niezależnie od realnej szkody klienta, co - jak twierdzi Komitet - może w przyszłości podnieść koszt kredytów dla wszystkich. Dokument nie podaje, ilu Polaków ma dziś kredyt hipoteczny czy kredyt konsumencki objęty sporem - mówi jedynie o skali samych spraw sądowych i rezerw bankowych.

To nie jest projekt ustawy, więc dokument nie zawiera Oceny Skutków Regulacji ani szacunków kosztów wdrożenia - opisuje skutki decyzji podjętych w ramach nadzoru nad bankami w 2025 roku. Najważniejszy praktyczny skutek to podniesienie wymaganego bufora kapitałowego banków do 2% od 30 września 2026 r. - banki będą musiały trzymać więcej własnych pieniędzy jako zabezpieczenie, co zwiększa bezpieczeństwo systemu bankowego, ale zgodnie z mechanizmem opisanym w dokumencie może też nieznacznie podnieść koszt kredytu w okresie przejściowym. Ostrzeżenie Komitetu w sprawie sankcji kredytu darmowego może wpłynąć na kształt trwających prac nad nową ustawą o kredycie konsumenckim - Komitet postuluje, by kary dla banków były bardziej dopasowane do wagi naruszenia. Fundusz Wsparcia Kredytobiorców, z którego korzystają zadłużeni, w 2025 r. wypłacił ok. 320 mln zł pomocy - mniej niż rok wcześniej, co dokument łączy z poprawą sytuacji finansowej gospodarstw domowych.

Komitet Stabilności Finansowej otwarcie skrytykował sposób, w jaki projektowana nowa ustawa o kredycie konsumenckim reguluje sankcję kredytu darmowego. Z jednej strony organizacje broniące konsumentów i kancelarie prawne wskazują, że to skuteczne narzędzie dyscyplinujące banki, które łamią przepisy przy udzielaniu kredytów. Z drugiej strony Komitet, w którego skład wchodzą NBP, Ministerstwo Finansów, Komisja Nadzoru Finansowego i Bankowy Fundusz Gwarancyjny, ostrzega, że brak stopniowania kary grozi masowym i - jego zdaniem - nieproporcjonalnym wykorzystywaniem tego mechanizmu, co może podnieść koszty kredytu dla wszystkich klientów banków. Komitet zauważył też, że jego wcześniejsze uwagi w tej sprawie nie zostały należycie uwzględnione w kolejnej wersji projektu ustawy.