Rządowy projekt ustawy o ratyfikacji Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Japonią o zabezpieczeniu społecznym, podpisanej w Tokio dnia 15 kwietnia 2026 r.

Rząd proponuje, aby Sejm i Senat wyraziły zgodę na ratyfikowanie przez Prezydenta RP umowy z Japonią o zabezpieczeniu społecznym, podpisanej 15 kwietnia 2026 r. w Tokio. To nie jest zwykła ustawa regulująca coś wprost w polskim prawie - to zgoda na związanie się umową międzynarodową, która ma rozwiązać problem braku ochrony ubezpieczeniowej Polaków pracujących lub mieszkających w Japonii oraz Japończyków pracujących w Polsce. Do tej pory żadne przepisy nie łączyły obu krajów w tej dziedzinie, więc lata przepracowane w jednym kraju nie liczyły się w drugim przy ustalaniu prawa do emerytury.

• Lata pracy w Japonii będą doliczane do polskiego stażu ubezpieczeniowego przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty - i odwrotnie, polskie lata pracy będą liczone przy ustalaniu japońskich świadczeń.
• Polskie emerytury, renty i renty rodzinne będzie można wypłacać bezpośrednio na konto w Japonii - dziś przepisy pozwalają przekazywać polskie świadczenia tylko na konto w Polsce.
• Pracownik czasowo wysłany do pracy w drugim kraju (np. przez polską firmę do Japonii) zostanie ubezpieczony tylko w swoim kraju macierzystym przez okres do 5 lat, z możliwością przedłużenia o kolejne 3 lata - zamiast płacić składki podwójnie.
• Umowa obejmuje też jednorazowe odszkodowania i renty z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz zasiłek pogrzebowy po polskiej stronie.
• Sama ustawa nie zmienia żadnych polskich przepisów wewnętrznych - to wyłącznie zgoda na ratyfikację umowy międzynarodowej; wejdzie w życie 14 dni po ogłoszeniu, a umowa zacznie realnie działać po wymianie dokumentów ratyfikacyjnych z Japonią.

Projekt złożył rząd (Rada Ministrów). Umowę wynegocjowało Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, a podpisano ją w Tokio 15 kwietnia 2026 r., po ponad dekadzie starań rozpoczętych w 2013 r.

Zmiana dotyczy przede wszystkim Polaków mieszkających lub pracujących w Japonii - według szacunków polskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych może tam przebywać ok. 3000 obywateli Polski, z których przynajmniej połowa mogłaby skorzystać z umowy. Dotyczy też Japończyków w Polsce - ważny dokument pobytowy ma ich ok. 970, a w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) zarejestrowanych jest ok. 514 ubezpieczonych osób z japońskim obywatelstwem.

• Jeśli pracowałeś część życia w Polsce, a część w Japonii i nigdzie nie uzbierałeś wystarczającego stażu na emeryturę - po wejściu w życie umowy oba okresy zostaną zsumowane, co może dać ci prawo do świadczenia, którego dziś nie dostaniesz.
• Jeśli mieszkasz w Japonii i pobierasz albo będziesz pobierać polską emeryturę lub rentę - pieniądze będzie można przekazywać wprost na twoje konto w Japonii, bez pośrednictwa konta bankowego lub upoważnionej osoby w Polsce.
• Jeśli twoja firma wysyła cię czasowo do pracy w drugim kraju (np. do 5 lat) - nie zapłacisz składek podwójnie, bo zostajesz ubezpieczony tylko w kraju, z którego wyjeżdżasz.

Do przedstawionej treści druku nie dołączono opinii zewnętrznych instytucji (np. Biura Analiz Sejmowych, Prokuratora Generalnego, Narodowego Banku Polskiego) ani wyników konsultacji społecznych - dokument zawiera jedynie uzasadnienie przygotowane przez rząd.

Zawarcie umowy nie wpłynie na budżet państwa ani na budżety gmin i województw, bo żadne ze świadczeń objętych umową nie jest finansowane z tych źródeł. Skutki poniosą za to fundusze ubezpieczeniowe - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Emerytur Pomostowych oraz fundusz emerytalno-rentowy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Według szacunków resortu pracy z listopada 2023 r., dodatkowy koszt wypłaty polskich świadczeń przyznanych dzięki umowie wyniósłby w warunkach z 2026 r. od ok. 3,49 mln zł (wariant optymistyczny) do ok. 3,54 mln zł (wariant pesymistyczny) rocznie. Koszty te pojawią się najwcześniej w pierwszej połowie 2027 r., bo tyle potrwa procedura ratyfikacji. Wejście w życie umowy nie wymaga zmiany żadnej polskiej ustawy - potrzebne jest jedynie odrębne porozumienie wykonawcze między Polską a Japonią, które obie strony już podpisały razem z umową.

Umowę negocjowano z przerwami od 2013 r. - Japonia wstrzymywała rozmowy aż do 2021 r. Ratyfikacja wymaga zgody wyrażonej w ustawie, bo umowa reguluje sprawy zastrzeżone dla ustaw i różni się od obecnych polskich przepisów.