Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o lasach oraz ustawy - Prawo ochrony środowiska.

Rząd chce, żeby Lasy Państwowe co kwartał oddawały część swojego zarobku ze sprzedaży drewna na ochronę przyrody. Chodzi o pieniądze na parki narodowe, parki krajobrazowe i obszary chronione wchodzące w skład unijnej sieci Natura 2000 - instytucjom tym od lat brakuje środków, zwłaszcza na własny wkład finansowy potrzebny do odebrania unijnych dotacji. Projekt zmienia dwie ustawy: o lasach oraz Prawo ochrony środowiska, wprowadzając nowy, stały obowiązek finansowy dla Lasów Państwowych i wskazując, na co dokładnie te pieniądze można wydać.

• Lasy Państwowe (a dokładnie ich nadleśnictwa) będą co kwartał wpłacać 2% przychodów ze sprzedaży drewna na konto Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
• Wpłatę trzeba zrobić do 30. dnia pierwszego miesiąca po zakończeniu danego kwartału.
• Pierwsza wpłata nastąpi za kwartał następujący po tym, w którym ustawa zacznie obowiązywać.
• Pieniądze mają iść głównie na dofinansowanie działań parków narodowych oraz - za pośrednictwem samorządów wojewódzkich - parków krajobrazowych, a także zadań Generalnego i regionalnych dyrektorów ochrony środowiska, ale nie wolno ich wydać na komercyjne wykorzystanie drewna.
• Na lata 2027-2036 ustawa wyznacza górny limit wydatków z tego tytułu - od 226 mln zł w 2027 r. do niemal 282 mln zł w 2036 r. - oraz mechanizm, który obcina wydatki w drugiej połowie roku, jeśli w pierwszym półroczu wydano już ponad 65% rocznego limitu.

Projekt złożył rząd (Rada Ministrów). Jako powód wskazano brak wystarczających pieniędzy na ochronę przyrody, w tym na wkład własny potrzebny parkom narodowym i krajobrazowym do odebrania dostępnych funduszy unijnych.

Zwykłego obywatela ta zmiana raczej nie dotknie w portfelu - pieniądze nie pochodzą z podatków, tylko z zysków Lasów Państwowych ze sprzedaży drewna. Ale efekty mogą być odczuwalne w terenie. Jeśli chodzisz na spacery do parku narodowego albo mieszkasz blisko obszaru Natura 2000, możesz z czasem zauważyć więcej pieniędzy na ścieżki edukacyjne, ochronę gatunków czy wykup prywatnych działek leżących w granicach parku. Jeśli pracujesz w nadleśnictwie albo w branży drzewnej, oznacza to, że część zarobionych pieniędzy trafi na inny cel niż dotychczas - projekt zakłada jednak, że nadleśnictwo, które przez te wpłaty popadnie w kłopoty finansowe, będzie mogło liczyć na wyrównanie z odrębnego funduszu leśnego. Jeśli zarządzasz parkiem krajobrazowym w imieniu samorządu wojewódzkiego, zyskujesz nowe, stałe źródło dofinansowania na zadania ochronne, które wcześniej trudno było sfinansować z własnego budżetu.

Do druku nie dołączono opinii zewnętrznych instytucji ani wyników konsultacji społecznych. W dokumentacji zaznaczono jedynie, że projekt był udostępniony publicznie (w Biuletynie Informacji Publicznej i w serwisie Rządowego Procesu Legislacyjnego) i że żadna zainteresowana strona nie zgłosiła uwag w trybie przepisów o jawności prac nad prawem.

Ustawa nie ma osobnej, rozbudowanej Oceny Skutków Regulacji, ale sam projekt podaje konkretne liczby na dziesięć lat do przodu. Fundusz ochrony środowiska ma otrzymywać - i maksymalnie tyle wydawać - od 226 mln zł w 2027 r. do niemal 282 mln zł w 2036 r. Te pieniądze mają iść głównie na współfinansowanie unijnych dotacji dla parków narodowych (bo dziś brakuje im środków na własny wkład) oraz na zadania ochronne parków krajobrazowych i obszarów Natura 2000 - ale nie na komercyjne wykorzystanie drewna. Dla samych Lasów Państwowych, które w ostatnich latach notowały setki milionów złotych zysku netto rocznie (np. 764 mln zł w 2024 r.), autorzy projektu oceniają, że nowy obowiązek nie zagrozi stabilności finansowej ani zasadzie samofinansowania tej instytucji. Jeśli mimo to jakieś nadleśnictwo popadnie w kłopoty przez te wpłaty, może liczyć na wyrównanie z odrębnego funduszu leśnego.

To rządowy projekt ustawy, który trafił do Sejmu i czeka na rozpoczęcie prac parlamentarnych. Podobny mechanizm obowiązkowych wpłat z Lasów Państwowych - tyle że na inny cel, drogi - już wcześniej działał w ustawie o lasach, więc samo rozwiązanie prawne nie jest w polskim systemie zupełnie nowe.