Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Grupa posłów proponuje zmianę ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, żeby jedna konkretna fundacja - Fundacja "Pomoc Polakom na Wschodzie" im. Jana Olszewskiego - mogła co roku, bez udziału w otwartym konkursie ofert, dostawać z budżetu Ministerstwa Spraw Zagranicznych pieniądze na pomoc Polakom i Polonii za granicą, zwłaszcza na Wschodzie - na Białorusi, Ukrainie, w Mołdawii, na Kaukazie, w Azji Środkowej i w krajach bałtyckich. Dziś fundacja - tak jak każda inna organizacja - musi co roku od nowa startować w konkursie o takie pieniądze. Zdaniem autorów projektu to nie daje jej stabilności potrzebnej do prowadzenia całorocznej działalności, na przykład utrzymania domów polskich i nieruchomości za granicą.

• Powstaje nowy przepis pozwalający ministrowi spraw zagranicznych zlecać pomoc dla Polonii i Polaków za granicą jednej, wskazanej z nazwy fundacji - z pominięciem otwartego konkursu ofert, który dziś obowiązuje każdą organizację ubiegającą się o takie pieniądze.
• Fundacja ma co roku dostawać z budżetu państwa dotację w wysokości co najmniej 30 milionów złotych - to nowość, bo dziś żaden przepis nie gwarantuje ani konkretnej kwoty, ani konkretnej organizacji.
• Już w 2026 roku fundacja ma dostać co najmniej 10 milionów złotych - to specjalny, jednorazowy przepis na pierwszy rok obowiązywania zmiany.
• Pieniądze będzie można wydawać nie tylko na konkretne projekty, np. remonty domów polskich, wsparcie mediów polonijnych czy stypendia, ale też na bieżące koszty utrzymania samej fundacji - pensje, biura, kontrole, podróże służbowe.

Dla przeciętnego Polaka w kraju ta zmiana nie oznacza żadnych nowych obowiązków ani kosztów - pieniądze pochodzą z budżetu, którym już teraz dysponuje Ministerstwo Spraw Zagranicznych, więc jako podatnik nie zapłacisz nic ponad to, co już płacisz. Realnie odczują ją Polacy i osoby polskiego pochodzenia mieszkające za granicą, zwłaszcza na Wschodzie. Jeśli jesteś na przykład członkiem polskiej mniejszości na Ukrainie, Białorusi czy Litwie i korzystasz z domu polskiego, centrum kultury, polskiej szkoły czy polonijnej gazety - te miejsca mogą zyskać stabilniejsze, całoroczne finansowanie zamiast czekania co roku na wynik konkursu. Jeśli natomiast jesteś przedstawicielem innej organizacji pozarządowej, która też chciałaby ubiegać się o pieniądze na pomoc Polonii - ta zmiana nie daje ci nowego konkursu w tym obszarze, bo zadanie ma iść wprost do jednej, wskazanej ustawowo fundacji.

Do druku nie dołączono opinii żadnych zewnętrznych instytucji ani wyników konsultacji społecznych - dokument zawiera jedynie uzasadnienie i własną ocenę skutków regulacji przygotowaną przez autorów projektu.

Autorzy projektu sami oszacowali skutki finansowe: w 2026 roku budżet państwa wyda na ten cel co najmniej 10 milionów złotych, a od 2027 roku - już co najmniej 30 milionów złotych rocznie, i to bez ograniczenia w czasie. Pieniądze mają pochodzić wyłącznie z części budżetu, którą zarządza minister spraw zagranicznych - projekt nie obciąża budżetów gmin, powiatów ani województw. Autorzy zapewniają też, że zmiana nie wpłynie na warunki prowadzenia działalności gospodarczej ani na rynek pracy w Polsce. Ubocznym skutkiem może być to, że inne organizacje pozarządowe zajmujące się podobną pomocą dla Polonii stracą szansę na konkurowanie o tę konkretną pulę pieniędzy, bo zadanie z mocy ustawy trafi do jednej, wskazanej z nazwy fundacji.

Największym punktem spornym może być sam mechanizm: ustawa na stałe wskazuje z nazwy jedną fundację jako jedyną uprawnioną do tych pieniędzy, pomijając otwarty konkurs ofert, w którym mogłyby dziś startować inne organizacje pomagające Polonii. Autorzy projektu bronią tego rozwiązania ponad 33-letnim doświadczeniem i infrastrukturą fundacji oraz koniecznością szybkiego, stabilnego działania w krajach o trudnej sytuacji politycznej, takich jak Białoruś czy Ukraina. Dokument nie zawiera jednak głosu żadnej strony krytycznej wobec takiego rozwiązania - nie dołączono do niego opinii zewnętrznych ani stanowisk innych organizacji pozarządowych.