Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz ustawy o Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego.

To poselski projekt zmiany ustawy o szkolnictwie wyższym, przygotowany przez posłankę Dorotę Olko na podstawie rekomendacji Akademickiej Sieci Bezpieczeństwa i Równości. Autorzy chcą wzmocnić ochronę osób pracujących i studiujących na uczelniach, wprowadzić jasne zasady bezpieczeństwa po głośnych aktach przemocy na uczelniach w Polsce i za granicą oraz skończyć z opisywaniem części pracowników uczelni przez zaprzeczenie, czyli jako 'niebędących nauczycielami akademickimi'. Projekt dopisuje nowe przepisy do obowiązującej ustawy, nie tworzy całkiem nowego aktu prawnego.

Projekt zgłosili posłowie, a wnioskodawców reprezentuje posłanka Dorota Olko. Podstawą są rekomendacje Akademickiej Sieci Bezpieczeństwa i Równości oraz konsultacje środowiskowe dotyczące nazewnictwa pracowników uczelni.

Zmiana dotyczy każdego, kto pracuje, studiuje albo robi doktorat na polskiej uczelni objętej tą ustawą. Jeśli pracujesz w dziekanacie, bibliotece albo administracji uczelni, zniknie z przepisów określenie cię przez zaprzeczenie - staniesz się formalnie pracownikiem administracji akademickiej. Jeśli jesteś studentem lub doktorantem i doświadczysz nierównego traktowania, mobbingu albo poczujesz się zagrożony na terenie uczelni, będziesz mieć do kogo pójść - do rzecznika akademickiego, a w razie bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia także do straży akademickiej, jeśli twoja uczelnia ją utworzy. Jeśli jesteś nauczycielem akademickim, czekają cię obowiązkowe szkolenia z równego traktowania i przeciwdziałania mobbingowi, a spory z udziałem studentów będzie można częściej rozwiązywać mediacją zamiast pełnego postępowania dyscyplinarnego.

Do druku nie dołączono opinii zewnętrznych instytucji ani wyników formalnych konsultacji społecznych. W uzasadnieniu autorzy powołują się jednak na własne badania - w 2024 roku stowarzyszenie Forum Administracji Akademickiej wraz z Uniwersytetem SWPS zapytało blisko 6,8 tys. pracowników uczelni o nazwę ich grupy zawodowej: za pozostawieniem obecnej nazwy opowiedziało się tylko 8% badanych, a 44% wskazało 'administrację akademicką' jako nazwę preferowaną.

Dokument nie zawiera odrębnej Oceny Skutków Regulacji (OSR) z twardymi kwotami, ale towarzysząca mu deklaracja skutków regulacji wskazuje kierunek zmian: uczelnie poniosą nowe koszty związane z powołaniem rzeczników akademickich, ewentualnym utworzeniem straży akademickiej i organizacją obowiązkowych szkoleń, częściowo wiążące się z dodatkowym zatrudnieniem. Autorzy zaznaczają, że część uczelni już dziś finansuje podobne rozwiązania z własnych środków, a koszty pozostałych mają być pokrywane ze wzrostu subwencji państwowej w kolejnych latach - bez podania konkretnej kwoty. Projekt nie przewiduje bezpośrednich skutków gospodarczych ani obciążenia budżetu samorządów. Wejście w życie zaplanowano na 1 października 2026 roku, czyli razem z początkiem nowego roku akademickiego, tak by uczelnie zdążyły dostosować swoje statuty.

To dopiero poselski projekt ustawy skierowany do dalszych prac w Sejmie - dokument nie wskazuje jeszcze etapu prac komisyjnych ani terminu pierwszego czytania. Wcześniej podobne rozwiązania, jak rzecznicy akademiccy czy straż akademicka, funkcjonowały tylko na części uczelni na podstawie ich własnych regulaminów, bez podstawy w ustawie.

Największe wątpliwości może budzić straż akademicka. Z jednej strony pomysł ma odpowiadać na realne zagrożenia - w uzasadnieniu przywołano strzelaninę na Uniwersytecie Karola w Pradze w grudniu 2023 roku i zabójstwo pracownicy Uniwersytetu Warszawskiego w maju 2025 roku. Z drugiej strony sami autorzy w toku prac zrezygnowali z pomysłu, by strażnicy mogli używać siły fizycznej, kajdanek, pałek, psów służbowych czy paralizatorów na zasadach znanych z przepisów o środkach przymusu bezpośredniego - z obawy przed brakiem odpowiedniego przeszkolenia strażników i ryzykiem przekraczania uprawnień. W efekcie ostateczna wersja projektu daje straży akademickiej tylko prawo do legitymowania, wydawania poleceń i zatrzymania osoby do czasu przekazania jej policji.