Do druku nr 865 - opinia PG

To oficjalna opinia Prokuratora Generalnego, czyli ministra sprawiedliwości pełniącego jednocześnie tę funkcję, na temat projektu zmiany Kodeksu postępowania karnego (KPK), zgłoszonego przez posłów. Projekt dotyczy zasad stosowania tymczasowego aresztowania - czyli zamykania podejrzanego w areszcie jeszcze przed wyrokiem sądu - i ma dostosować te zasady do wymogów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Prokurator Generalny co do zasady popiera cel projektu, ale zgłasza istotne zastrzeżenie do jednego z proponowanych rozwiązań.

• Skraca maksymalny czas jednorazowego stosowania tymczasowego aresztowania z 3 miesięcy do 1 miesiąca.
• Wprowadza zmianę w jednym z przepisów dotyczących wczesnego etapu śledztwa, zbieżną z propozycjami zespołu ekspertów pracujących nad reformą prawa karnego przy Ministerstwie Sprawiedliwości.
• Ma dopasować przepisy o areszcie tymczasowym do standardów wynikających z Konstytucji RP i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Zmiana dotyczy przede wszystkim osób podejrzanych w sprawach karnych, ich obrońców, a także sądów i prokuratury prowadzących takie sprawy. Jeśli jesteś podejrzanym i sąd zdecyduje o twoim tymczasowym aresztowaniu, po zmianie sąd musiałby częściej - co miesiąc zamiast co trzy miesiące - podejmować decyzję, czy areszt ma trwać dalej. Brzmi to jak korzyść dla podejrzanego, ale Prokurator Generalny ostrzega, że w praktyce może być odwrotnie: częstsze wnioski o przedłużenie aresztu i związane z nimi formalności (przesyłanie akt sprawy do sądu, rozpatrywanie zażaleń) mogą opóźniać zbieranie dowodów, a to może w efekcie wydłużyć, a nie skrócić, czas realnie spędzony w areszcie.

Prokurator Generalny w swojej opinii co do zasady popiera kierunek zmian, uznając, że projekt zmierza do zgodności z Konstytucją i Europejską Konwencją Praw Człowieka. Zwraca jednak uwagę, że skrócenie maksymalnego okresu tymczasowego aresztowania z 3 do 1 miesiąca może przynieść skutek odwrotny do zamierzonego - wydłużyć, a nie skrócić, faktyczny czas aresztu, ze względu na dodatkowe formalności przy jego przedłużaniu. Rekomenduje też, by nie uchwalać tego projektu osobno, lecz połączyć prace nad nim z szerszą reformą Kodeksu karnego i Kodeksu postępowania karnego, przygotowywaną równolegle przez rząd. Do druku nie dołączono innych opinii ani stanowisk instytucji.

Dokument nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) - to opinia prawna, a nie analiza kosztów. Z jego treści wynika jednak konkretne ryzyko: skrócenie maksymalnego okresu aresztu z 3 do 1 miesiąca oznacza, że sąd i prokuratura będą musiały częściej - najpóźniej 14 dni przed upływem terminu - składać wniosek o przedłużenie aresztu wraz z aktami sprawy. Rozpatrywanie takich wniosków i ewentualnych zażaleń może opóźniać zbieranie dowodów w sprawie, a w efekcie wydłużyć, zamiast skrócić, czas faktycznego pozostawania podejrzanego w areszcie. Prokurator Generalny rekomenduje odłożenie decyzji do czasu zakończenia prac nad szerszą, równoległą reformą prawa karnego prowadzoną przez rząd.

Głównym punktem sporu jest tempo i tryb prac: Prokurator Generalny uważa, że wprowadzanie zmian w Kodeksie postępowania karnego pojedynczym, poselskim projektem - zamiast poczekania na szerszą, przygotowywaną przez rząd reformę - grozi niespójnością przepisów. Kontrowersyjna jest też sama propozycja skrócenia maksymalnego okresu aresztu z 3 do 1 miesiąca, którą Prokurator Generalny ocenia jako mogącą działać wbrew założonemu celowi.