Do druku nr 868 - opinia Ministra Sprawiedliwości

To pismo, w którym Minister Sprawiedliwości ocenia projekt ustawy przygotowany przez sejmową komisję do spraw petycji. Projekt miał umożliwić stowarzyszeniom zakładanie się i zmianę swoich danych przez internet, w jeden dzień - na wzór rozwiązania, z którego od dawna korzystają spółki. Minister popiera sam pomysł, ale uważa, że projekt jest przygotowany pobieżnie, bez uzgodnienia z resortem odpowiedzialnym za system informatyczny sądów, i wskazuje szereg braków, które trzeba poprawić, zanim rozwiązanie zacznie realnie działać.

• Minister zwraca uwagę, że projekt nazbyt wąsko traktuje szybką, internetową rejestrację - jego zdaniem powinna ona obejmować nie tylko zakładanie stowarzyszenia, ale też każdą późniejszą zmianę jego danych, np. zmianę statutu.
• Proponuje wyłączyć z szybkiego trybu m.in. cudzoziemców, stowarzyszenia międzynarodowe, jednostki samorządu terytorialnego oraz związki stowarzyszeń, bo w ich przypadku sąd nie jest w stanie zweryfikować dokumentów w ciągu jednego dnia.
• Wskazuje, że projekt wprowadza opłatę sądową za wnioski, które inna ustawa zwalnia z takiej opłaty - czyli jest wewnętrznie sprzeczny.
• Domaga się, by rząd i komisja zsynchronizowały prace z równoległym, przygotowywanym już w ministerstwie projektem wprowadzenia w pełni elektronicznych akt sądowych dla rejestru stowarzyszeń.
• Zwraca uwagę, że projekt nie przewiduje upoważnienia dla ministra do przygotowania wszystkich potrzebnych wzorów pism - tylko część z nich.

Pismo podpisał w imieniu Ministra Sprawiedliwości wiceminister Arkadiusz Myrcha. Ministerstwo prowadzi równolegle własne prace nad tym samym tematem (zainicjowane tą samą petycją organizacji pozarządowych) i chce, by obie inicjatywy się nie kłóciły.

Jeśli zakładasz stowarzyszenie albo działasz w jego zarządzie, to pismo pokazuje, na jakie przeszkody może natrafić szybka, internetowa rejestracja, zanim faktycznie zacznie działać - na razie to wciąż projekt, a nie gotowe narzędzie. Minister ostrzega, że bez dodatkowych przepisów z szybkiego trybu nie skorzystają np. stowarzyszenia zakładane z udziałem cudzoziemców czy organizacje międzynarodowe - te nadal będą załatwiać formalności w tradycyjny sposób, papierowo, przez sąd. Jeśli jesteś pracownikiem sądu rejestrowego, oznacza to konieczność obsługi nowego trybu i przygotowania wielu wzorów pism, a wcześniej - jak podkreśla minister - przejścia na w pełni elektroniczne prowadzenie akt spraw stowarzyszeń, żeby uniknąć drukowania dokumentów, które od początku istnieją tylko w komputerze.

Ten dokument nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) - to opinia do cudzego projektu, a nie sam projekt ani jego uzasadnienie, więc nie ma tu szacunków kosztów czy liczby osób, których to dotyczy. Z treści pisma wynika jednak, jakie problemy praktyczne groziłyby, gdyby uwag ministra nie uwzględniono: konieczność drukowania w pełni elektronicznych dokumentów (bo rejestr stowarzyszeń wciąż częściowo prowadzony jest papierowo), niejasność co do tego, kto dokładnie może korzystać z szybkiej rejestracji, oraz sprzeczne przepisy o opłatach sądowych. Ostatecznie ustawa powstała na bazie tego projektu została uchwalona, a Prezydent ją podpisał.

Pismo powstało w grudniu 2024 r., gdy projekt komisyjny - odpowiedź na petycję organizacji pozarządowych z 2022 r. - trafił do Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Mimo zastrzeżeń zgłoszonych w tym piśmie, ustawę ostatecznie uchwalono, a Prezydent ją podpisał.

Spór dotyczy tempa i sposobu przygotowania zmian, nie samego celu. Autorzy projektu komisyjnego chcieli szybko odpowiedzieć na wieloletni postulat organizacji pozarządowych o łatwiejszą, internetową rejestrację stowarzyszeń. Minister Sprawiedliwości nie kwestionuje samego pomysłu, ale zarzuca projektowi pośpiech i brak wcześniejszych uzgodnień z resortem odpowiedzialnym za system informatyczny sądów - co jego zdaniem grozi lukami prawnymi i problemami przy wdrożeniu.