Interpelacja w sprawie dopuszczalności stosowania lepów na gryzonie

Szanowny Panie Ministrze,

w ślad za informacjami otrzymywanymi od organizacji społecznych zajmujących się ochroną zwierząt oraz od obywateli zaniepokojonych praktykami obecnymi na rynku zwracam się do Pana Ministra w sprawie powszechnych naruszeń ustawy o ochronie zwierząt związanych z powszechną dostępnością i stosowaniem na terenie Polski tzw. lepów na gryzonie – urządzeń działających poprzez trwałe unieruchomienie zwierzęcia przy użyciu silnych toksycznych substancji klejących. Produkty te są szeroko oferowane zarówno w sklepach stacjonarnych, jak i w sprzedaży internetowej, w wielu wariantach (m.in. arkusze klejowe, tace, tunele z powierzchnią klejącą), co świadczy o ich dużej obecności rynkowej i braku skutecznych ograniczeń regulacyjnych.

Lepy tego rodzaju nie powodują natychmiastowej śmierci zwierzęcia. Uwięzione zwierzęta – gryzonie, ale często również ptaki czy jeże, w tym zwierzęta objęte ochroną gatunkową – umierają w wyniku długotrwałego cierpienia, narażone na skrajny stres, obrażenia fizyczne, odwodnienie i zagłodzenie. Częstym skutkiem są samookaleczenia.

Używanie tego typu urządzeń należy uznać za szczególnie okrutne wobec zwierząt oraz niezgodne z zasadą humanitarnego traktowania, a także za naruszające zasadę wyrażoną w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz. U. z 2023 r. poz. 1580, z późn. zm.) nakładającą na człowieka obowiązek zapewnienia zwierzętom ochrony i opieki.

Ponadto stosowanie tego typu pułapek powinno być uznane za naruszenie art. 6 ust. 1a i 2 wskazanej wyżej ustawy (znęcanie się nad zwierzętami) bądź art. 33 ust. 1a, zgodnie z którym uśmiercanie zwierząt może odbywać się wyłącznie w sposób humanitarny, polegający na zadawaniu przy tym minimum cierpienia fizycznego i psychicznego. Co więcej, za naruszenie któregoś ze wskazanych przepisów przewidziana została odpowiedzialność karna – zgodnie z art. 35 ust. 1, 1a lub 2 u.o.z.

Na powyżej przedstawiony problem od lat zwracają uwagę zarówno organizacje społeczne, jak i działacze społeczni, wskazując, że lepy są narzędziami powodującymi długotrwałe, niekontrolowane cierpienie zwierząt i nie spełniają żadnych standardów humanitarnego postępowania. Znaczący sprzeciw społeczny potwierdza także utworzona petycja „Stop lepom na gryzonie" w sprawie zakazu sprzedaży, produkcji, importu i dystrybucji lepów na gryzonie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pod którą obecnie zbierane są podpisy przez Ekostraż (https://ekostraz.pl/stop-lepom-na-gryzonie-petycja/) oraz Fundację Mushika (https://mushika.pl/stoplepom/). W petycji wskazano zarówno na cierpienie zwierząt, jak i na brak kontroli nad tym, jakie gatunki wpadają w pułapki, co prowadzi również do przypadkowego zabijania zwierząt objętych ochroną gatunkową. Także Humane World for Animals, czyli międzynarodowa organizacja działająca na rzecz zwierząt, rekomenduje wprowadzenie zakazu stosowania lepów jako metody niehumanitarnej i nieproporcjonalnej (https://www.humaneworld.org/en/campaign/glue-traps).

Wiele państw europejskich i pozaeuropejskich już ustanowiło zakaz stosowania lepów na gryzonie lub objęło ich sprzedaż i stosowanie bardzo daleko idącymi ograniczeniami. Zakaz taki obowiązuje m.in. w Niemczech – na mocy § 13 ustawy o ochronie zwierząt (Tierschutzgesetz) oraz w Republice Czeskiej. Jak informuje tamtejsza Państwowa Administracja Weterynaryjna (SVS), nowelizacja ustawy o ochronie zwierząt zaostrzyła kary za używanie i oferowanie lepów, uznając je za narzędzia powodujące nieakceptowalne cierpienie i niezgodne z zasadami humanitarnego traktowania zwierząt. W Wielkiej Brytanii stosowanie lepów bez odpowiedniej licencji zostało zakazane na mocy Glue Traps (Offences) Act 2022, zaś w Nowej Zelandii zakazano stosowania i sprzedaży lepów na podstawie Animal Welfare (Glueboard Traps) Order 2009, z nielicznymi wyjątkami. Także główny lekarz weterynarii w piśmie z dnia 5 maja 2020 r. (znak: GIWz.400.1.28.2020) jednoznacznie stwierdził, iż stosowanie lepów na gryzonie jest niezgodne z ustawą o ochronie zwierząt z uwagi na niespełnianie wymogu humanitarnego uśmiercania zwierząt.

Jednocześnie organizacje eksperckie podkreślają, że istnieją liczne alternatywy dla lepów, zgodne z zasadami humanitarnego postępowania oraz zintegrowanej ochrony przed szkodnikami (IPM). Wśród nich wymienia się m.in.:

• pułapki żywołowne umożliwiające kontrolowane i szybkie uśmiercenie przez uprawnione osoby,
• pułapki mechaniczne o natychmiastowym działaniu,
• zabezpieczenia infrastruktury (zamykanie otworów, uszczelnianie budynków),
• ograniczanie dostępu gryzoni do pożywienia i miejsc bytowania,
• stosowanie metod prewencyjnych rekomendowanych przez służby sanitarne i weterynaryjne.

Powyższe alternatywy są powszechnie stosowane w wielu państwach UE i są uznawane za skuteczniejsze i bardziej etyczne niż lepy.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Jakie jest aktualne stanowisko ministra rolnictwa i rozwoju wsi w sprawie dopuszczalności stosowania lepów na gryzonie w świetle obowiązujących przepisów ustawy o ochronie zwierząt, w szczególności art. 6 ust. 1a i 2 lub art. 33 ust. 1a?
2. Czy ministerstwo prowadzi lub planuje przeprowadzić analizy prawne lub legislacyjne dotyczące jednoznacznego uregulowania bądź zakazania stosowania lepów na gryzonie?
3. Czy rozważane jest przygotowanie zmiany przepisów, która wprost wyeliminowałaby możliwość stosowania tego rodzaju urządzeń w celu zapewnienia skutecznej ochrony zwierząt przed niehumanitarnym traktowaniem?
4. Czy ministerstwo analizuje rozwiązania przyjęte w innych państwach w zakresie zakazu lepów na gryzonie, a jeśli tak – czy planowane jest ich wykorzystanie w polskim porządku prawnym?