Interpelacja w sprawie kontroli granicznych na granicy z Niemcami i Litwą oraz zagrożenia nielegalną migracją

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację numer 10799 Pani Poseł Agnieszki Górskiej i grupy Posłów^[1] w sprawie kontroli granicznych na granicy z Niemcami i Litwą oraz zagrożenia nielegalną migracją – skierowaną do Prezesa Rady Ministrów, a następnie przekazaną^[2] Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji w celu udzielenia odpowiedzi, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.

Na podstawie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 3 lipca 2025 r. w sprawie przywrócenia tymczasowo kontroli granicznej osób przekraczających granicę państwową stanowiącą granicę wewnętrzną^[3], w okresie od 7 lipca do 5 sierpnia 2025 r. zostały przywrócone tymczasowe kontrole graniczne osób na granicy państwowej z Republiką Federalną Niemiec i z Republiką Litewską. Tymczasowe przywracanie kontroli granicznej na granicach wewnętrznych państw Unii Europejskiej (UE) reguluje rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen)^[4]. Stosownie do art. 25a ust. 1 i 3 kodeksu granicznego Schengen, w przypadku gdy poważne zagrożenie porządku publicznego lub bezpieczeństwa wewnętrznego w Państwie Członkowskim jest niemożliwe do przewidzenia i wymaga podjęcia natychmiastowego działania, to Państwo Członkowskie może wyjątkowo i w trybie natychmiastowym przywrócić kontrolę graniczną na granicach wewnętrznych. Wówczas kontrola graniczna może być utrzymywana przez okres nie dłuższy niż miesiąc. Jeżeli poważne zagrożenie porządku publicznego lub bezpieczeństwa wewnętrznego utrzymuje się dłużej niż przez ten okres, Państwo Członkowskie może przedłużyć kontrolę graniczną na granicach wewnętrznych na kolejne okresy.

Należy podkreślić, że potrzeba przywrócenia kontroli na granicy wewnętrznej z Republiką Federalną Niemiec oraz Republiką Litewską wynika z analizy aktualnej sytuacji migracyjnej. Przewidziana w powyższych przepisach prawa możliwość tymczasowego przywracania kontroli granicznej na granicach wewnętrznych była wielokrotnie wykorzystywana w krajach strefy Schengen.

Zakres kontroli granicznej osób, w tym możliwość jej ograniczenia na zasadach określonych w kodeksie granicznym Schengen, oraz okres jej obowiązywania będzie dostosowany odpowiednio do stopnia zagrożenia porządku publicznego lub bezpieczeństwa państwa w związku z wystąpieniem poważnego zagrożenia nielegalną imigracją na granicy państwowej z Republiką Federalną Niemiec oraz na granicy państwowej z Republiką Litewską.

Celem przywrócenia tymczasowych kontroli jest ograniczenie nielegalnego przekraczania granicy, zwiększenie bezpieczeństwa obywateli oraz skuteczniejszy nadzór nad ruchem transgranicznym.

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji na bieżąco analizuje sytuację migracyjną na granicach Rzeczypospolitej Polskiej oraz podejmuje środki adekwatne do zaistniałej sytuacji.

Poza jednostkowymi przypadkami, jak np. jednego incydentu dotyczącego przetransportowania grupy cudzoziemców (niemających prawa pobytu zarówno w Niemczech, jak i w Polsce) z Niemiec na terytorium Polski, niezgodnie z obowiązującymi procedurami, który miał miejsce 14 czerwca 2024 r. w Osinowie Dolnym, nie odnotowano bezprawnego przekazywania migrantów ze strony niemieckiej, które wymagałoby interwencji na szczeblu dyplomatycznym. Opisywana powyżej sytuacja miała charakter incydentalny. Kwestia tego incydentu była omawiana w ramach współpracy bilateralnej ze stroną niemiecką.

Warto podkreślić, że w związku z ww. zdarzeniem strona polska podjęła niezwłocznie działania, mające na celu wyjaśnienie zaistniałej sytuacji. W trakcie spotkania w Berlinie 21 czerwca 2024 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zwrócił się w przedmiotowej sprawie do Minister Spraw Wewnętrznych Niemiec, Pani Nancy Faeser, oczekując wyjaśnień i konkretnych deklaracji w obszarze współpracy na granicy polsko-niemieckiej. Pani Minister Nancy Faeser przyznała, że omawiane działania strony niemieckiej były niezgodne z prawem oraz zapewniła, że podobne incydenty nie mogą się powtórzyć w przyszłości.

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji pozostaje w stałym kontakcie z partnerami z Niemiec odnośnie do m.in. problematyki ruchu migracyjnego na granicy polsko-niemieckiej. Jednocześnie należy podkreślić, że Straż Graniczna prowadzi intensywną i efektywną współpracę z organami odpowiedzialnymi za ochronę granicy i przeciwdziałanie nielegalnej migracji po stronie niemieckiej, w szczególności poprzez wspólne działania operacyjno-śledcze, analizę ryzyka i bieżącą wymianę informacji, a także realizowanie wspólnych patroli. Na mocy umów bilateralnych powstały wspólne polsko-niemieckie placówki w Ludwigsdorfie, Świecku, Pomellen i Tuplicach. Funkcjonariusze ww. placówek mają głównie za zadanie efektywnie monitorować przepływ cudzoziemców przez polsko-niemiecką granicę państwową oraz wspólnie zapobiegać przestępstwom i wykroczeniom.

Jednocześnie warto zaznaczyć, że Rząd RP oraz właściwe służby realizujące zadania z zakresu ochrony granicy oraz realizacji polityki migracyjnej państwa działają wyłącznie na podstawie i w granicach obowiązującego prawa. Na kształt przepisów prawa, stosowane procedury, a szczególnie na realizację tych procedur po stronie polskiej nie mają wpływu żadne decyzje, deklaracje, ani plany Rządu Niemiec. Polska prowadzi politykę graniczną dostosowaną do aktualnych wyzwań migracyjnych. Procedury readmisji oraz transferów dublińskich dotyczą wyłącznie cudzoziemców, którzy próbowali nielegalnie wjechać do Niemiec z terytorium Polski, lub dla których to Polska jest krajem właściwym w zakresie rozpatrzenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.

Co istotne, w 2024 r. nastąpił znaczący spadek przyjęć przez Polskę cudzoziemców przekazywanych przez inne Państwa Członkowskie UE, w tym przez Republikę Federalną Niemiec, w ramach przewidzianych prawem procedur.

Przy stosowaniu procedury Dublin III, w przypadku Niemiec spadek ten wyniósł 18%. W 2023 r. było to 404 cudzoziemców, natomiast w 2024 r. było to 331 osób. W odniesieniu do procedury readmisji spadek ten, w przypadku Niemiec, był jeszcze wyższy i wyniósł 37%. W 2023 r. było to 564 cudzoziemców, natomiast w 2024 r. było to już tylko 357 osób.

Powyższe spadki są m.in. efektem przeprowadzenia bardzo dokładnego sprawdzenia, czy wniosek władz niemieckich jest zasadny i czy Polska powinna zgodzić się na przyjęcie danego cudzoziemca, a także zdecydowanego ograniczenia skali nielegalnej migracji do Polski oraz nadużyć systemu migracji legalnej, a co za tym idzie, również strumienia nielegalnej migracji do Niemiec.

Pragnę również nadmienić, że w związku z presją migracyjną na granicy z Białorusią, która została sztucznie wykreowana przez władze Białorusi, jako element działań hybrydowych mających na celu destabilizację Polski i innych Państw Członkowskich UE, Rząd RP podejmuje systemowe działania mające na celu ograniczanie i zapobieganie nielegalnej migracji. Najważniejsze z nich to modernizacja istniejącej bariery oraz budowa zabezpieczenia elektronicznego na granicy z Białorusią. W latach 2024-2025 wzmocniono barierę fizyczną dodatkowymi poziomymi elementami, które wydłużają czas jej pokonania i zapewniają brak możliwości rozginania elementów pionowych bariery. Zmodernizowano barierę elektroniczną m.in. poprzez zamontowanie dodatkowej linii kamer do obserwacji bariery oraz dodatkowych punktów kamerowych do zabezpieczenia przepustów wodnych. Zakończono budowę bariery elektronicznej na odcinku rzek Świsłocz i Istoczanka oraz na odcinku rzeki Bug. Aktualnie trwa realizacja 2 inwestycji związanych z modernizacją drogi technicznej oraz budową wież obserwacyjnych. Od 13 czerwca 2024 r. została ustanowiona czasowa strefa buforowa na obszarach przyległych do granicy z Białorusią. Wprowadzony zakaz przyczynia się do zwiększenia poziomu bezpieczeństwa w rejonie objętym zakazem przebywania oraz ułatwia prowadzenie działań w ochronie granicy państwowej, zapewniając służbom realizującym zadania w tym rejonie tzw. bufor o odpowiedniej szerokości, na obszarze którego nie mogą przebywać osoby nieuprawnione. Wzmocniona została koordynacja działań pomiędzy służbami mundurowymi wykonującymi czynności na granicy polsko-białoruskiej. Utworzono m.in. Centrum Operacyjne, do zadań którego należy ustalanie działań funkcjonariuszy Straży Granicznej, Policji i żołnierzy Sił Zbrojnych RP oraz ich koordynacja, a także zapewnienie wymiany informacji pomiędzy służbami. Ponadto z dniem 27 marca 2025 r. na granicy państwowej z Białorusią wprowadzono czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w RP, a od dnia 7 lipca 2025 r., jak już wskazywałem, przywrócono tymczasową kontrolę graniczną osób przekraczających granicę państwową z Republiką Federalną Niemiec oraz z Republiką Litewską.

Wprowadzone rozwiązania radykalnie ograniczyły liczbę nielegalnej migracji na granicy z Republiką Federalną Niemiec. W 2023 r. odnotowano ok. 12 tys. nielegalnych przekroczeń granicy polsko-niemieckiej przez cudzoziemców z historią podróży przez Białoruś, podczas gdy w 2024 r. było ich około 5 tys., co stanowi spadek o prawie 60% względem 2023 r., natomiast w okresie od 1 stycznia do 20 lipca 2025 r. tylko około 950.

Od początku 2024 r. Rząd prowadzi także konsekwentne działania mające na celu usunięcie istniejących wcześniej luk oraz nadużyć i uszczelnienie polityki migracyjnej, które przynoszą realne efekty. Zostały usunięte nadużycia w ramach systemu wizowego, skutkujące wydawaniem wiz cudzoziemcom, którzy korzystali z nich w sposób niezgodny z deklarowanym celem, wyłącznie w celu przedostania się do Polski lub przez Polskę do innych państw strefy Schengen, co składało się na przebiegający przez Polskę strumień niekontrolowanej migracji.

Rząd zreformował również system wydawania zezwoleń na pracę dla cudzoziemców, w przypadku których wcześniej w żaden sposób nie weryfikowano czy zezwolenia takie są wydawane dla pozoru i nie sprawdzano rzetelności pracodawców. Nowa ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej^[5] wprowadziła wymagania w zakresie lepszej weryfikacji oraz odmówienia wydania zezwolenia pracodawcom nierealizującym obowiązków w zakresie ubezpieczenia społecznego lub przekraczającym limit zatrudnienia cudzoziemców. Eliminowane są również nieuczciwe agencje zatrudnienia zaangażowane w proceder legalizacji wjazdu i pobytu cudzoziemców, a czasem również ich wykorzystywania, poprzez wprowadzenie kryterium prowadzenia działalności przez co najmniej 2 lata przed rozpoczęciem pośrednictwa w odniesieniu do cudzoziemców.

Uszczelniono system wizowy w zakresie wiz edukacyjnych poprzez doprecyzowanie przesłanek odmowy zatwierdzenia podmiotów prowadzących studia w celu przyjmowania cudzoziemców oraz objęcie zatwierdzeniami grupy akademickich uczelni niepublicznych.

W ramach procedury wydawania wizy, konsulowie w sposób szczególnie wnikliwy sprawdzają czy nie występuje ryzyko nadużycia dla takich celów przyjazdu jak turystyka, biznes, studia czy odwiedziny rodziny, a także weryfikują stabilność sytuacji ekonomicznej cudzoziemców na podstawie szeregu obiektywnych kryteriów.

Wszystkie te działania przełożyły się na spadek liczby wydanych wiz, który dobrze obrazuje skalę nadużyć – w pierwszym kwartale 2025 r. wydano 43% mniej wiz niż w analogicznym okresie 2023 r. i o 53% mniej niż w 2022 r. W tych latach średnio połowa wydanych wiz mogła więc być wydawana cudzoziemcom, których głównym celem było nadużycie systemu wizowego i obejście przepisów prawa, a w znacznej części przypadków, dalsza nielegalna migracja.

Z poważaniem

z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

^[1] Państwo Posłowie: Anna Baluch, Lidia Burzyńska, Tadeusz Chrzan, Lidia Czechak, Anita Czerwińska, Paweł Sałek, Piotr Uruski, Patryk Wicher oraz Agata Wojtyszek.

^[2] Zgodnie z właściwością, pismem z 15 lipca 2025 r. Pana Jakuba Stefaniaka – Sekretarza Stanu, Zastępcy Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, o sygn. DSP.INT.4510.306.2025.

^[3] Dz. U. poz. 876.

^[4] Dz. Urz. UE. L Nr 77, str. 1, z późn. zm.

^[5] Dz. U. poz. 621.