Interpelacja w sprawie pilnych inwestycji w infrastrukturę retencyjną oraz wieloletniego planu zabezpieczeń przeciwpowodziowych w kontekście powodzi z 2024 r. i 2025 r.

Szanowny Panie Premierze,

zwracam się do Pana w imieniu obywateli dotkniętych tragicznymi w skutkach powodziami, jakie nawiedziły Europę Środkową – w tym Polskę – we wrześniu 2024 roku oraz ponownie latem 2025 roku. Mimo zapowiedzi, analiz i deklaracji polityków sytuacja powtórzyła się niemal identycznie – zalane miasta, zniszczone drogi i mosty, ewakuacje tysięcy osób oraz ogromne straty w gospodarstwach rolnych i przedsiębiorstwach.

Wydarzenia te unaoczniają, że Polska nie posiada skutecznego, kompleksowego systemu ochrony przeciwpowodziowej, a skala zaniechań inwestycyjnych z ostatnich lat ma dziś tragiczne konsekwencje społeczne i ekonomiczne.

Jak wskazują dane Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie oraz raporty NIK, w ciągu ostatnich 10 lat nie zrealizowano większości strategicznych inwestycji w infrastrukturę retencyjną, modernizację wałów i regulację rzek. Obecny system jest rozdrobniony, nieskoordynowany, a odpowiedzialność za jego elementy rozmyta między różne poziomy administracji.

Powodzie z 2024 i 2025 roku doprowadziły do:

• zniszczenia kilkudziesięciu kilometrów wałów przeciwpowodziowych (w tym w woj. dolnośląskim, woj. opolskim i woj. małopolskim),
• zalania łącznej powierzchni ponad 120 tys. ha użytków rolnych,
• ewakuacji ponad 30 tys. mieszkańców,
• zniszczenia infrastruktury kolejowej i drogowej o wartości przekraczającej 3 mld zł,
• realnego zagrożenia dla bezpieczeństwa energetycznego – m.in. w wyniku uszkodzenia stacji transformatorowych i linii przesyłowych.

Mimo to rząd nie przedstawił dotychczas konkretnego, wieloletniego planu inwestycyjnego ani reformy zarządzania gospodarką wodną. Dlatego kluczowe znaczenie ma wdrożenie tanich, szybkich i skutecznych metod retencji rozproszonej – zwłaszcza na trwałych użytkach zielonych (TUZ), które od wieków pełniły naturalną funkcję przeciwpowodziową.

Z danych przedstawionych w analizie ekspertów z lipca 2025 roku („Ekoschemat – nawadnianie TUZ") jednoznacznie wynika, że TUZ w dolinach rzecznych stanowią najtańszy i natychmiastowy rezerwuar retencji użytkowej. Wdrożenie systemu adekwatnych dopłat za retencję wodną na TUZ – zgodnie z zasadami ekoschematów – może w krótkim czasie przyczynić się do zwiększenia pojemności retencyjnej kraju bez konieczności wywłaszczeń, przetargów i wieloletnich inwestycji.

Z danych opracowania wynika:

• możliwość objęcia programem: 370 tys. ha TUZ,
• potencjalna retencja: 370 mln m³, czyli 0,37 mld m³,
• koszt roczny dopłat: 1,48 mld zł,
• koszt 1 m³ retencji: poniżej 4 zł (wobec kilkuset złotych w przypadku zbiorników zaporowych),
• potencjalny zysk z produkcji biogazu z biomasy z TUZ: 1,25 mld zł/rok.

Tymczasem ani minister klimatu i środowiska, ani minister rolnictwa i rozwoju wsi, ani minister infrastruktury nie podjęli żadnych formalnych działań w tej sprawie, mimo że rozwiązania te przedstawiono w formie projektów i analiz. Dlatego potrzebna jest interwencja prezesa Rady Ministrów i powołanie międzyresortowego zespołu ds. retencji użytkowej i ochrony przed powodzią.

W związku z powyższym niniejszym wnoszę interpelację i zwracam się do Pana Prezesa Rady Ministrów oraz Ministrów właściwych z następującymi pytaniami:

1. Jakie konkretne inwestycje przeciwpowodziowe zostały zrealizowane w latach 2023–2025?
2. Jakie środki z budżetu państwa oraz funduszy UE przeznaczono na infrastrukturę retencyjną w ostatnich trzech latach?
3. Ile wałów przeciwpowodziowych zostało wybudowanych lub zmodernizowanych w latach 2023–2025, z podziałem na województwa?
4. Dlaczego nie zrealizowano programu budowy wielkich zbiorników retencyjnych (np. Racibórz Dolny II, Kąty-Myscowa)?
5. Czy rząd planuje przywrócenie systemowego nadzoru nad inwestycjami hydrotechnicznymi przez jedno ministerstwo?
6. Czy rząd planuje wykorzystać środki z KPO lub funduszy REPowerEU na inwestycje w zbiorniki, wały i zapory?
7. Ile obecnie wynosi łączna pojemność retencyjna zbiorników wodnych w Polsce i jak to się ma do progów bezpieczeństwa klimatycznego zalecanych przez ekspertów?
8. Czy planowane są inwestycje w nowoczesne systemy zarządzania zlewniami i cyfrowe monitorowanie zagrożeń powodziowych?
9. Czy rząd planuje uwzględnienie retencji na TUZ jako oficjalnego narzędzia ochrony przed powodziami?
10. Dlaczego dotychczas nie wdrożono taniego programu dopłat do retencji rozproszonej mimo jego opłacalności ekonomicznej i realnych szans środowiskowych?
11. Czy zostanie uruchomiona rezerwa celowa mająca na celu wsparcie właścicieli łąk i pastwisk – jako forma ochrony przeciwpowodziowej?
12. Czy rząd posiada pełną mapę potencjalnych TUZ zdatnych do nawadniania i okresowego zalewania w dolinach rzecznych?
13. Jakie środki z KPO lub funduszy REPowerEU mogą zostać realnie przekierowane na retencję użytkową w rolnictwie?
14. Czy powstanie osobny program inwestycji niskonakładowych i szybkich w zakresie retencji, wałów i zastawek na TUZ?
15. Czy rząd planuje zmiany legislacyjne, które umożliwią współfinansowanie projektów retencji z poziomu samorządów i Wód Polskich?
16. Kiedy i czy w ogóle planowane jest przeprowadzenie oceny kosztów społecznych i gospodarczych zaniechań w dziedzinie małej retencji?
17. Czy możliwe jest wprowadzenie wskaźnika retencji gminnej jako warunku dostępu do programów infrastrukturalnych?
18. Czy Pan Premier podejmie pilne działania w celu skoordynowania resortów i rozpoczęcia programu „Retencja TUZ – bezpieczna wieś, bezpieczne miasto"?