Zapytanie w sprawie możliwości pozyskania środków finansowych na realizację inwestycji w jednostce Ochotniczej Straży Pożarnej w Ciosmach, gm. Biłgoraj

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na zapytanie numer 3308 Pani Poseł Małgorzaty Gromadzkiej w sprawie możliwości pozyskania środków finansowych na realizację inwestycji w jednostce Ochotniczej Straży Pożarnej w Ciosmach, gmina Biłgoraj, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych^[1] zapewnienie obiektów (remizy), a także dofinansowanie niezbędnych zakupów spoczywa na gminie, na terenie której dana jednostka ochotniczej straży pożarnej (OSP) ma swoją siedzibę. Jednostki samorządu terytorialnego mogą przekazywać OSP dodatkowe środki pieniężne również w formie dotacji (art. 32 ust. 5 ustawy o OSP).

Jednocześnie wymaga podkreślenia, że dotacje dla OSP z części 42 budżetu państwa, której dysponentem jest minister właściwy do spraw wewnętrznych, udzielane przez Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej (PSP) na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2-4 ustawy o OSP, są przeznaczane na zadania związane z gotowością bojową oraz przygotowaniem jednostek do działań ratowniczo-gaśniczych. Dofinansowanie zadań o charakterze inwestycyjnym, takich jak budowa nowych obiektów (remiz/garaży) OSP, nie jest zatem uwzględniona w zakresie przedmiotowym ww. dotacji. Nie ma także możliwości przekazywania dotacji przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) z części 42 budżetu państwa do budżetu gminy jako ewentualnego inwestora ww. budowy.

Przy długoterminowej inwestycji, jaką jest budowa nowej remizy (garażu) wymagany jest wkład własny ze strony gminy, tj. zaplanowanie w budżecie gminy określonej kwoty środków finansowych, a także przygotowanie szczegółowego kosztorysu i harmonogramu prac. Następnym działaniem powinno być poszukiwanie przez gminę oraz jednostkę OSP funduszy na realizację ww. zadania inwestycyjnego. Jednostka OSP w Ciosmach, jako jednostka ochrony przeciwpożarowej, może ubiegać się o dofinansowanie z przeznaczeniem na uzasadnione potrzeby, w tym np. na budowę strażnicy, ze środków (wpłat) przekazywanych przez zakłady ubezpieczeń z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia od ognia (będących w dyspozycji Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej^[2]), na podstawie art. 38 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej^[3]. Dofinansowanie z ww. środków może być przekazywane na podstawie indywidualnych wniosków jednostek OSP, na cele ochrony przeciwpożarowej wskazane w ustawie o ochronie przeciwpożarowej.

Możliwe jest również rozważenie przez gminę Biłgoraj skorzystania z dofinansowania pochodzącego z funduszy Unii Europejskiej (UE) lub programów koordynowanych przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, a przeznaczonych dla gmin i powiatów. Dodatkowo jednym z możliwych rozwiązań jest wystąpienie władz gminy do właściwego miejscowo wojewody, w trybie art. 32a ust. 1 i 2 ustawy o OSP, który następnie może wystosować wniosek do prezesa Rady Ministrów o dofinasowanie realizacji zadania własnego gminy z zakresu ochrony przeciwpożarowej.

Jednocześnie warto zauważyć, że Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026^[4] przewiduje możliwość modernizacji i remontów obiektów PSP i OSP, w tym w zakresie systemów fotowoltaicznych i podtrzymania/magazynowania energii, a także budowę lub modernizację obiektów użyteczności publicznej pod względem uzyskania autonomii energetycznej oraz punktu dostępowego (gov.net) z możliwością tymczasowego zakwaterowania osób i personelu OC oraz Sił Zbrojnych RP.

Należy wskazać, że na mocy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.^[5], jednostki samorządu terytorialnego posiadają pełną autonomię w zakresie sprawowania władzy publicznej. Powyższe oznacza, że samorząd wykonuje zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Zadania własne gminy zostały określone w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym^[6].

Na podstawie art. 10 ust. 1 ww. ustawy, w ramach realizacji zadania własnego w zakresie ochrony przeciwpożarowej, gmina zapewnia OSP, stosownie do posiadanych sił i środków, m.in.: obiekty, tereny, pojazdy i sprzęt specjalistyczny, środki ochrony indywidualnej, umundurowanie, w tym umundurowanie wyjściowe, i środki łączności oraz ich utrzymanie.

Natomiast przyznawanie dotacji celowych z budżetu państwa na zadania własne jednostki samorządu terytorialnego zostało określone w ustawie z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego^[7]. Ponadto w odniesieniu do dotacji celowych dla jednostek samorządu terytorialnego zastosowanie mają przepisy art. 128 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych^[8].

Z kolei kwestie wkładu własnego gminy oraz pozostałe zasady pozyskania dofinansowania z innych źródeł, programów, funduszy zewnętrznych określają regulaminy lub zasady danego programu lub funduszu.

W tym miejscu warto nadmienić, że MSWiA nie jest właściwe do określania mechanizmów obligujących lub wspierających gminy w realizacji różnego rodzaju inwestycji. Ponadto, stosownie do art. 1 ust. 4 oraz art. 13 pkt 11 ustawy z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych^[9], prowadzenie działalności informacyjnej, instruktażowej i szkoleniowej oraz udzielanie wyjaśnień w sprawach dotyczących stosowania przepisów prawa dotyczących finansów publicznych, należy do zadań regionalnych izbobrachunkowych.

Zgodnie z zasadami naboru jednostek OSP do dofinansowania zakupu samochodów pożarniczych w 2026 r. przyjęto następujący maksymalny poziom dofinansowania w zależności od kategorii pojazdów:

• ciężki samochód ratowniczo-gaśniczy (GCBA) – 500 000 zł;
• średni samochód ratowniczo-gaśniczy (GBA) – 500 000 zł;
• lekki samochód ratowniczo-gaśniczy (GLBA) – 180 000 zł;
• mikrobus (SLBus) – 120 000 zł.

Natomiast odnośnie do przekazywania zbędnych samochodów pożarniczych, należy wskazać, że zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy o ochronie przeciwpożarowej PSP jest zobowiązana do przekazywania nieodpłatnie technicznie sprawnego, zbędnego sprzętu i urządzeń dla jednostek OSP po zasięgnięciu opinii właściwego zarządu wojewódzkiego ZOSPRP. Z kolei zasady uznania sprzętu transportowego za zbędny i sposób jego przekazywania do OSP, zostały określone w zarządzeniu nr 6 Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 8 maja 2025 r. w sprawie gospodarki transportowej w jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej^[10]. Stosownie do przepisów ww. zarządzenia o uznaniu pojazdu za zbędny i wskazaniu miejsca jego dalszej eksploatacji, w odniesieniu do sprzętu transportowego, decyduje właściwy miejscowo komendant wojewódzki PSP. Przy wyborze jednostki OSP, do której trafią zbędne samochody pożarnicze brane są pod uwagę m.in. zabezpieczenie operacyjne gminy i powiatu, równomierne rozmieszczenie sprzętu ratowniczo-gaśniczego, opinia operacyjna jednostki, a także wiek użytkowanych pojazdów pożarniczych.

Jak już wskazano powyżej, jednostki OSP (w tym jednostka w Ciosmach) mogą ubiegać się o środki finansowe z różnych źródeł, w tym z funduszy krajowych, środowiskowych, a także europejskich, które od lat wspierają szeroko rozumiane bezpieczeństwo i infrastrukturę publiczną w Polsce.

Należy przy tym wyjaśnić, że minister spraw wewnętrznych i administracji nie koordynuje na poziomie centralnym programów lub źródeł finansowania, z których jednostki OSP mogą ubiegać się o wsparcie finansowe.

Podsumowując, jak wynika z przedstawionych informacji, istnieje wiele możliwości i źródeł pozyskania przez jednostki OSP środków finansowych. Kluczowa wydaje się wiedza o dostępnych możliwościach finansowania i aktywne uczestniczenie w konkursach oraz programach dotacyjnych - dofinansowanie odbywa się na wniosek złożony przez zainteresowaną jednostkę w zależności od potrzeb wynikających ze specyfiki działań ww. jednostki.

Z poważaniem

z up. Wiesław Leśniakiewicz
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

^[1] Dz. U. z 2025 r. poz. 244, z późn. zm., dalej: „ustawa o OSP”.

^[2] Dalej: „Zarząd Główny ZOSPRP”.

^[3] Dz. U. z 2025 r. poz. 188.

^[4] Przyjęty uchwałą Nr 72 Rady Ministrów w sprawie zatwierdzenia Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 z dnia 27 maja 2025 r., M.P. poz. 541, z późn. zm.

^[5] Dz. U. Nr 78 poz. 483, z późn. zm.

^[6] Dz. U. z 2025 r. poz. 1153, z późn. zm.

^[7] Dz. U. z 2024 r. poz. 1572, z późn. zm.

^[8] Dz. U. z 2025 r. poz. 1483, z późn. zm.

^[9] Dz. U. z 2025 r. poz. 7.

^[10] Dz. Urz. KG PSP poz. 9, z późn. zm.