Interpelacja #979 - Interpelacja w sprawie młodzieżowych ośrodków wychowawczych

Interpelacja w sprawie młodzieżowych ośrodków wychowawczych Lublin, 17 stycznia 2024 roku Szanowna Pani Ministro, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (tj. Dz. U. 2022 poz. 1339) niniejszym składam interpelację w sprawie młodzieżowych ośrodków wychowawczych. Młodzieżowy ośrodek wychowawczy (MOW) to placówka systemu oświaty przeznaczona dla dzieci młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy, wychowania, pomocy psychologiczno-pedagogicznej i resocjalizacji, w tym również dla młodzieży niepełnosprawnej intelektualnie. Do zadań MOW należy eliminowanie przejawów niedostosowania społecznego i przygotowanie do samodzielnego, odpowiedzialnego i zgodnego z obowiązującymi normami społecznymi i prawnymi życia po opuszczeniu młodzieżowego ośrodka wychowawczego. Oprócz zadań z zakresu resocjalizacji (czasem również rewalidacji) w MOW realizowane jest także kształcenie na różnym poziomie, w szkołach różnego typu. Do MOW kierowani są nieletni, wobec których sąd rodzinny orzekł o umieszczeniu w młodzieżowym ośrodku wychowawczym. Wychowankowie MOW, zanim trafiają do placówki, często doświadczają traum i przemocy, w tym również ze strony osób bliskich. Trudne, często traumatyczne przeżycia, poczucie odtrącenia, frustrację, manifestują negatywnymi reakcjami, agresją i autoagresją, wrogością wobec opiekunów i społeczeństwa, przejawianiem zachowań ryzykownych, próbami samobójczymi, naruszaniem zasad współżycia społecznego, popełnieniem czynu zabronionego, uchylaniem się od nauki, działaniem w grupach przestępczych. Jednocześnie zauważyć należy, iż w ostatnich latach zdecydowanie zmienił się profil wychowanka MOW, oprócz przejawów demoralizacji, coraz częściej wykazują oni problemy natury psychicznej, zaburzenia emocjonalne, mają zdiagnozowane choroby psychiczne i posiadają długie historie leczenia psychiatrycznego. Nie da się ukryć, że w ostatnich latach nastąpiło zdecydowane pogorszenie kondycji psychicznej młodzieży, spowodowane różnymi czynnikami, co w przypadku wychowanków MOW manifestowane jest dopuszczaniem się zachowań autodestrukcyjnych, dokonywaniem samookaleczeń, podejmowaniem prób samobójczych. Niektórzy z nich są po wielokrotnych samouszkodzeniach ciała, próbach samobójczych lub innych zachowaniach autodestrukcyjnych. Skutkuje to pobytami na oddziałach psychiatrycznych i koniecznością ścisłej współpracy personelu szpitala z dyrekcją i pracownikami MOW. W nagłych wypadkach (samookaleczenie, zranienie, zażycie niebezpiecznych substancji, próba samobójcza) do wychowanków zgodnie z obowiązującą procedurą wzywany jest zespół ratownictwa medycznego. Podobnie w przypadku ataku agresji, psychozy czy paniki, kiedy podjęte w placówce działania nie przynoszą oczekiwanych rezultatów, zespół, w składzie psycholog, pedagog, terapeuta uzależnień, dyrekcja, wzywają odpowiednie służby. Ostateczną decyzję o potrzebie konsultacji psychiatrycznej podejmuje zawsze zespół ratownictwa medycznego, a o hospitalizacji lekarz izby przyjęć szpitala, do którego jest przewieziony. Szpital dysponuje innymi niż ośrodek środkami, w szczególności jeśli chodzi o zabezpieczenie (w tym mechaniczne) agresywnego wychowanka czy możliwość natychmiastowego podania leków. Związane z powyższym główne problemy MOW to przede wszystkim brak prostego dostępu do historii leczenia psychiatrycznego wychowanka. Proces gromadzenia dokumentacji trwa, a wychowanek niejednokrotnie potrzebuje pomocy bezpośrednio po przybyciu do placówki. Ponadto MOW miewają trudności we współpracy ośrodków ze szpitalami psychiatrycznymi/oddziałami psychiatrycznymi, które niekoniecznie znają specyfikę MOW oraz młodzieży, która w nich przebywa. Często problemy te są bardzo przyziemne, ale dla MOW poważne – np. konieczność zapewniania natychmiastowego odbioru wychowanka/ki z oddziału, bez uwzględnienia realnych warunków i możliwości placówki (dostępność samochodu i personelu) czy też oczekiwanie dostarczania wychowankom przebywającym na oddziałach odzieży i innych środków w określonym dniu (ośrodek dysponuje tym, co wychowanek posiada, dodatkowe zakupy są dokonywane zgodnie z ustalonymi procedurami w porozumieniu z rodzicami/instytucjonalną pieczą zastępczą). W województwie lubelskim w ramach projektu pn. Poprawa dostępności świadczeń zdrowotnych w zakresie opieki psychologicznej, psychiatrycznej i leczenia uzależnień dzieci i młodzieży jest tworzone Regionalne Centrum Zdrowia Psychicznego Dzieci i Młodzieży przy Szpitalu Neuropsychiatrycznym im. prof. M. Kaczyńskiego w Lublinie – wydaje się, że taka współpraca pomiędzy MOW a podmiotami wykonującymi świadczenia zdrowotne w zakresie opieki psychologicznej i psychiatrycznej powinna w znacznym stopniu podnieść jakość opieki nad młodzieżą przebywającą w MOW i zapewnić im lepsze leczenie i wsparcie. Mając na uwadze powyższe, składam niniejszą interpelację oraz zwracam się o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania: Niezależnie od międzyresortowej współpracy jednym z rozwiązań, które mogłyby usprawnić funkcjonowanie MOW, jest podporządkowanie ich w całości jednemu ministerstwu. Czy Pani zdaniem Ministerstwo Edukacji Narodowej mogłoby przejąć w całości nadzór nad MOW i zapewnić w ten sposób optymalizację nadzoru? Celem zapewnienia wychowankom młodzieżowych ośrodków wychowawczych kompleksowego wsparcia niezbędne wydaje się uregulowanie współpracy międzysektorowej, nie tylko pomiędzy resortem edukacji oraz sprawiedliwości (co wynika z ustawy), ale również z resortem zdrowia. Czy jako ministra edukacji rozważa Pani podjęcie współpracy w tym zakresie z ministrem zdrowia, na przykład poprzez wypracowanie rozwiązań wspierających kompetencje nauczycieli z ośrodków MOW w pracy z dziećmi/młodzieżą z problemami psychicznymi? Wsparciem dla MOW mogłaby być dostępność w placówce w określonym czasie lekarza psychiatry, który nie tylko obejmowałby opieką potrzebujących wychowanków, ale także stanowił wsparcie dla kadry i rodziców, bądź też utworzenie centrum zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z ułatwioną ścieżką kontaktu i dostępu do lekarza psychiatry. Czy w Pani opinii istnieje możliwość wdrożenia takiego rozwiązania? Z poważaniem Marta Wcisło

Odpowiedź na interpelację w sprawie młodzieżowych ośrodków wychowawczych Warszawa, 20-02-2024 Szanowna Pani Posłanko, w celu zapewnienia właściwego wykonania środka wychowawczego w postaci umieszczenia nieletniego w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, na podstawie przepisów, które weszły w życie 1 września 2022 r., minister sprawiedliwości powołuje komisję do spraw kierowania nieletnich do młodzieżowego ośrodka wychowawczego. Do zadań ww. komisji należy: wydawanie skierowania do odpowiedniego młodzieżowego ośrodka wychowawczego; analiza dostępnej dokumentacji w zakresie koniecznym do wydania skierowania; analiza informacji o liczbie dostępnych miejsc w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych; analiza realizacji zadań młodzieżowego ośrodka wychowawczego na podstawie wyników kontroli prowadzonych w trybie nadzoru pedagogicznego oraz informacji o wydarzeniach nadzwyczajnych, które wystąpiły w młodzieżowym ośrodku wychowawczym. Skład komisji oraz zakres jej czynności pozwalają w sposób kompetentny i sprawny realizować zadania wskazane przez ustawodawcę. Niemniej jeszcze w 2024 r. planowane są spotkania przedstawicieli Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Edukacji Narodowej i Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w celu ustalenia obszarów współpracy, a w konsekwencji wypracowania optymalnych rozwiązań kierowania do placówek młodzieży z problemami wychowawczymi. Minister edukacji priorytetowo traktuje konieczność ochrony zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży oraz ich rodzin i podejmuje działania ukierunkowane na promocję zdrowia, profilaktykę uzależnień, dostęp do wczesnej pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz rozwijanie kompetencji nauczycieli, specjalistów i rodziców z tego zakresu. Dla podkreślenia wagi tego zadania 5 stycznia 2024 r. ustanowiono pełnomocnika ministra edukacji do spraw zdrowia psychicznego uczniów. W Ministerstwie Edukacji Narodowej zainicjowano działania, których celem jest poprawa dostępu do pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla dzieci i młodzieży. Działania te obejmowały w szczególności: określenie w przepisach standardu zatrudniania nauczycieli specjalistów w przedszkolach i szkołach (polegające m.in. na wprowadzeniu – po raz pierwszy w przepisach prawa – obowiązku zatrudnienia w przedszkolu lub szkole nauczycieli specjalistów, w tym psychologa i pedagoga specjalnego); przygotowanie kadr do pracy w środowisku zróżnicowanym pod względem potrzeb edukacyjnych; poszerzanie oferty materiałów edukacyjnych i ćwiczeniowych uwzględniających zróżnicowane potrzeby edukacyjne uczniów; opracowanie narzędzi diagnostycznych oraz materiałów do pracy postdiagnostycznej; prace nad nowymi rozwiązaniami, których celem jest podnoszenie jakości i dostępności wsparcia udzielanego dzieciom i młodzieży w oparciu o rzetelną ocenę ich potrzeb rozwojowych i edukacyjnych we współpracy międzysektorowej. Dzięki zmianom prawnym [1] od 1 września 2022 r. rozpoczęło się wdrażanie pierwszego etapu standaryzacji zatrudniania w przedszkolach i szkołach nauczycieli specjalistów. Standardy określają minimalny [2] wymiar zatrudniania nauczycieli specjalistów w ogólnodostępnych i integracyjnych przedszkolach, szkołach oraz zespołach tych przedszkoli i szkół. Przepisy określiły też sposób wyliczania etatów w zależności od liczby dzieci lub uczniów w przedszkolach i szkołach. Zatrudnienie nauczycieli specjalistów w roku szkolnym 2022/2023 wzrosło do prawie 43 tys. etatów specjalistów, tj. o ok. 22 tys. etatów więcej w porównaniu z rokiem szkolnym 2021/2022. Zakłada się, że dzięki wprowadzonym przepisom w 2024 r. liczba etatów nauczycieli specjalistów wzrośnie o 143%. Na ten cel z budżetu państwa przekazano organom prowadzącym jednostki objęte standaryzacją środki w wysokości: w 2022 r. – prawie 520 mln zł (dotyczyło 4 miesięcy), w 2023 r. – 1,87 mld zł. W roku szkolnym 2023/2024 w planie nadzoru pedagogicznego zaplanowane zostały kontrole badające zgodność z przepisami prawa zwiększenia dostępności i jakości wsparcia udzielanego uczniom przez nauczycieli specjalistów, w tym psychologów szkolnych w przedszkolach i szkołach [3] . Inwestycja w rozwój kadr jest jedną z rekomendacji do założeń zmian legislacyjnych oraz działaniem uznawanym przez teoretyków kształcenia i wychowania jako jeden z najważniejszych czynników decydujących o jakości i efektywności pracy szkoły [4] . Ministerstwo Edukacji Narodowej prowadzi również prace nad wdrożeniem nowego modelu oceny potrzeb uczniów, udzielania i finansowania wsparcia (tzw. „ocena funkcjonalna“) [5] . Przyjęto, że nowy model kwalifikowania do różnych form wsparcia w procesie nauczania-uczenia się będzie oparty na modelu biopsychospołecznym. W modelu tym funkcjonowanie dziecka lub ucznia rozumiane jest jako wynik interakcji pomiędzy cechami jednostki (stan zdrowia, możliwości psychofizyczne) i środowiska, w jakim dziecko uczy się i wychowuje. Tym samym w ocenie przyczyn trudności w rozwoju i uczeniu się dziecka oraz planowaniu działań, które te problemy rozwiążą, uwzględnia się zarówno jego stan zdrowia, w tym rozpoznanie medyczne, jeśli zostało dokonane, indywidualne możliwości psychofizyczne, jak i bariery oraz zasoby w środowisku, które wpływają na funkcjonowanie dziecka. Istotnym elementem nowych rozwiązań jest także zapewnienie superwizji dla kadry pracującej z dziećmi i młodzieżą w jednostkach systemu oświaty. Minister edukacji ściśle współpracuje z ministrem zdrowia w obszarze wsparcia dla dzieci i młodzieży doświadczających zaburzeń i problemów psychicznych – w szczególności dla osób niepełnoletnich znajdujących się w MOW. Ministerstwa są świadome szczególnej odpowiedzialności jaką za te osoby ponoszą podmioty publiczne – zarówno należące do systemu oświaty, jak i systemu ochrony zdrowia. Odnosząc się do propozycji dotyczącej możliwości wsparcia MOW przez dostępność lekarza psychiatry w MOW lub utworzenie centrum zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z ułatwioną ścieżką kontaktu i dostępu do lekarza psychiatry – w opinii ministra zdrowia podstawową przeszkodą w realizacji tego rodzaju wsparcia są braki kadrowe. W Polsce liczba wykonujących zawód lekarzy psychiatrów dzieci i młodzieży wynosi obecnie 546 osób. [6] Priorytetowym celem działań Ministerstwa Zdrowia jest zapewnienie właściwego poziomu zatrudnienia tych specjalistów na oddziałach całodobowych dla dzieci i młodzieży, w których przebywają osoby w stanie zagrożenia życia i zdrowia, jak również zapewnienie dostępu do tych lekarzy dla pacjentów leczonych ambulatoryjnie wymagających diagnozy i farmakoterapii (w celu niedopuszczenia do pogorszenia ich stanu zdrowia). Wydaje się, że właściwym kierunkiem zmian w celu zapewnienia wsparcia dla dzieci, rodziców i kadry MOW jest zaangażowanie i podnoszenie kompetencji innych specjalistów niebędących lekarzami, np. psychologów klinicznych dzieci i młodzieży, psychoterapeutów dzieci i młodzieży. Ministerstwo Zdrowia zapewniło, że podejmuje działania w zakresie zapewnienia na rynku pracy optymalnej liczby lekarzy i lekarzy dentystów posiadających kwalifikacje specjalisty, w tym również dla dziedziny psychiatria oraz podejmuje strategiczne działania mające na celu zwiększenie liczby osób wykonujących zawody medyczne (lekarze), w tym psychiatria i psychiatria dzieci i młodzieży. Obecnie realizowane jest upowszechnienie pomocy udzielanej w nowopowstających placówkach umiejscowionych blisko miejsca zamieszkania dziecka – ośrodkach środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży, w których pracują psycholodzy, psychoterapeuci i terapeuci środowiskowi. Pacjenci mogą skorzystać z oferty tych placówek bez skierowania lekarskiego. Informacje o ośrodkach trzech poziomów referencyjnych wraz z ich wykazem można znaleźć na stronie: https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/informacje-oswiadczeniach/ochrony-zdrowia-psychicznego-dzieci-i-mlodziezy/ . Dzieci i młodzież skierowana do młodzieżowych ośrodków wychowawczych wymaga szczególnego wsparcia zarówno w zakresie kształtowania postaw, budowania relacji, rozumienia zasad współżycia społecznego, jak i zdrowia psychicznego – rozpoznawania emocji, budowania poczucia własnej wartości i miejsca w środowisku rówieśniczym. Zatem obecnie jednym z priorytetów ministra edukacji będzie wzmocnienie działań w tym obszarze. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Paulina Piechna-Więckiewicz Podsekretarz Stanu [1] Wprowadzonych przepisami art. 2 ustawy z dnia 12 maja 2022 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2022 poz. 1116). [2] Liczba etatów powinna być odpowiednia do potrzeb dzieci i uczniów uczęszczających do danego przedszkola/szkoły, czyli odpowiednio większa, jeśli jest taka potrzeba w konkretnym przedszkolu/szkole. [3] https://www.gov.pl/web/edukacja/podstawowe-kierunki-realizacji-polityki-oswiatowej-panstwa-w-roku-szkolnym-20232024 [4] Nauczyciel we współczesnej rzeczywistości edukacyjnej, red. nauk.: Karpińska A., Zińczuk M., Kowalczuk K., Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku 2021, s. 13; link do publikacji on-line: https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/11277/1/Nauczyciel_we_wspolczesnej_rzeczywistosci.pdf [5] Zaplanowano, że ramy prawne rozwiązań w tym zakresie zostaną ujęte w ustawie o wsparciu dziecka, ucznia i rodziny . Prace nad projektem ustawy zostały wpisane do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów: https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-wsparciu-dzieci-uczniow-i-rodzin2 Więcej na temat założeń merytorycznych rozwiązań dotyczących oceny funkcjonalnej można dowiedzieć się ze strony: https://edukacjawzasiegureki.pl/kategoria/edukacja-wlaczajaca/ [6] Dane aktualne na dzień 31.12.2023 r. Centralny Rejestr Lekarzy RP, Naczelna Rada Lekarska.

Interpelacja w sprawie młodzieżowych ośrodków wychowawczych

01Treść pytania

02Odpowiedzi Ministerstwa1 odpowiedź

03Powiązane

Komentarze do interpelacji