Interpelacja w sprawie planów ograniczenia lekcji religii w szkołach oraz wprowadzenia nowego przedmiotu - edukacja zdrowotna

Szanowna Pani Poseł,

odpowiadając na pytania postawione w interpelacji, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących informacji i wyjaśnień w obszarze zmian w organizacji nauki religii oraz wprowadzenia nowego przedmiotu o nazwie edukacja zdrowotna.

Organizacja nauczania religii w roku szkolnym 2025/2026

Dwie nowelizacje rozporządzenia w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, które zmniejszyły wymiar godzinowy zajęć oraz zmieniły zasady ich organizacji^[1], były zapowiedziane już w grudniu 2023 roku jako obietnica wyborcza partii tworzących obecnie rządzącą koalicję.

Decyzja o tych zmianach została zaś podjęta w wyniku dostrzeżonej nieproporcjonalności siatki godzin poszczególnych zajęć edukacyjnych. Dobrym tego przykładem jest siatka godzin dla szkoły branżowej I stopnia^[2]. Zgodnie z nią, tygodniowy wymiar zajęć z religii lub etyki wynosił tyle samo, co tygodniowy wymiar zajęć z języka polskiego (2 godziny tygodniowo przez całe 3 lata kształcenia) i więcej niż wymiar zajęć z języka obcego nowożytnego czy matematyki (oba te przedmioty są nauczane w szkole branżowej I stopnia w wymiarze: I i II rok – 2 godziny, III rok – 1 godzina). W sposób oczywisty dostrzegalna jest zatem nieproporcjonalność dotychczasowych rozwiązań, które sprawiały, że uczniowie np. w szkole branżowej I stopnia uczęszczali na więcej zajęć z religii lub etyki względem języka obcego nowożytnego czy matematyki.

Wyjaśniam, że podstawą prawną do wydania nowelizacji omawianego rozporządzenia jest art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty^[3], potwierdzając jednocześnie, że przed jego wydaniem Ministerstwo Edukacji Narodowej przeanalizowało orzecznictwo, w szczególności Trybunału Konstytucyjnego obradującego w niezawisłym i prawidłowo obsadzonym składzie.

Jak wynika z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 1993 r. (sygn. akt U 12/92): „Pojęcie »w porozumieniu« użyte przez ustawodawcę nie może […] być traktowane, jako równoznaczne z pojęciem zgody wszystkich działających w Polsce Kościołów i związków wyznaniowych. Gdyby ustawodawca chciał nadać pojęciu porozumienia taką treść wyraźnie by to sformułował w art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty. Musiałby się jednak wówczas pogodzić z tym, że przepis taki byłby martwy i tym samym pozostawałby w kolizji z wolą ustawodawcy wyrażoną w art. 12 ust. 1 cytowanej ustawy, tj. z wprowadzeniem zasady dobrowolnego nauczania religii w szkołach publicznych. Byłoby to więc niezgodne z ową zasadą domniemania racjonalnego ustawodawcy. Dodatkowym argumentem przemawiającym za tym, że nie było zamiarem ustawodawcy stawianie znaku równości między »porozumieniem« a »zgodą« jest fakt, że w ustawie o systemie oświaty nawet nie przewidziano żadnego trybu rozstrzygania ewentualnych sporów między podmiotami, w porozumieniu z którymi Minister Edukacji Narodowej miał wydać rozporządzenie wykonawcze. W tej sytuacji pojęcie »w porozumieniu« użyte w ustawie o systemie oświaty oznacza dla Ministra Edukacji Narodowej jedynie obowiązek zebrania informacji i wymiany poglądów o stanowiskach wszystkich Kościołów i związków wyznaniowych zainteresowanych nauczaniem religii w szkołach publicznych, aby móc najpełniej uwzględnić ich oczekiwania, pozostając w zgodzie z przepisami Konstytucji i ustawami”.

W zakresie obydwu omawianych rozporządzeń wszystkie działania, na które wskazuje Trybunał Konstytucyjny, zostały dokonane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Kościoły i związki wyznaniowe zostały bowiem zaproszone do uczestnictwa w procesie opiniowania projektu rozporządzenia, a projektodawca ustosunkował się do ich uwag, czego dowód znajduje się na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji:

1) https://legislacja.gov.pl/projekt/12390003/katalog/13084339#13084339 (rozp. z 26 lipca 2024 r.);

2) https://legislacja.gov.pl/projekt/12390003/katalog/13084339#13084339 (rozp. z 17 stycznia 2025 r.).

Jak wynika z treści powyższych podstron, Ministerstwo Edukacji Narodowej zebrało informacje i wymieniło poglądy pomiędzy stroną wyznaniową a Resortem^[4], starając się możliwie najpełniej uwzględnić ich oczekiwania. Obowiązek „możliwie najpełniejszego uwzględnienia oczekiwań” wynikający z ww. orzeczenia nie oznacza jednak obowiązku bezwarunkowej zgody na każde żądanie strony wyznaniowej. To bowiem sprawiłoby, że w tym zakresie de facto państwem rządziłyby związki wyznaniowe (co byłoby sprzeczne z art. 146 ust. 1–2 Konstytucji RP wskazującym, że to Rada Ministrów prowadzi politykę państwa). W dodatku, takie oczekiwanie byłoby niemożliwe do spełnienia, ponieważ nierzadko uwagi i spostrzeżenia poszczególnych Kościołów i związków wyznaniowych były ze sobą sprzeczne.

Biorąc powyższe pod uwagę, tryb wydania omawianych rozporządzeń był zgodny z prawem, co potwierdza przywołane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego.

Jednocześnie informuję, że działania Ministerstwa Edukacji Narodowej w żaden sposób nie są sprzeczne z art. 53 ust. 3 Konstytucji RP, o którym pisze Pani Poseł w swojej interpelacji. Cały czas przecież rodzice mają prawo zapisać lub wypisać ich dziecko z zajęć religii lub etyki i w żadnym momencie nie uległo to zmianie. Ministerstwo Edukacji Narodowej szanuje bowiem autonomię Kościołów i związków wyznaniowych (art. 25 ust. 3 Konstytucji RP), co wyraża się m.in. w tym, że:

1. nauczanie religii odbywa się zgodnie z programem ustalonym przez władzę kościelną, pod zwierzchnictwem – w przypadku Kościoła katolickiego – biskupa diecezjalnego (art. 18 ust. 2–3 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej^[5], art. 12 ust. 2 Konkordatu^[6]);
2. nauczyciele religii muszą posiadać – w przypadku Kościoła katolickiego – misję kanoniczną od biskupa diecezjalnego uprawniającą do nauczania tego przedmiotu (art. 12 ust. 3 Konkordatu);
3. lekcje religii wizytują wizytatorzy wyznaczeni przez właściwe władze kościelne (w przypadku Kościoła katolickiego – biskupów diecezjalnych; § 11 ust. 1 rozporządzenia ws. organizowania sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach).

Jak zatem widać, nauczanie religii lub etyki w dalszym ciągu pozostało w sferze autonomii Kościołów i związków wyznaniowych. Zmiany dokonane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej zaś są wyłącznie organizacyjno-techniczne i nie mają żadnego wpływu na gwarancje ich autonomii, jak również na prawo rodziców do wychowania ich dzieci zgodnie z ich własnymi przekonaniami.

Nowy przedmiot – edukacja zdrowotna

Zgodnie z preambułą do ustawy – Prawo oświatowe^[7], oświata w Polsce kieruje się zasadami zawartymi w Konstytucji RP, a także wskazaniami wynikającymi m.in. z Konwencji o prawach dziecka. Nauczanie i wychowanie za podstawę ma zaś przyjmować uniwersalne zasady etyki. Do tego, preambuła ta obliguje szkołę do zapewnienia każdemu uczniowi warunków niezbędnych do jego rozwoju oraz przygotować go do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich w oparciu o zasady: solidarności, demokracji, tolerancji, sprawiedliwości i wolności. Podstawa programowa^[8] przedmiotu edukacja zdrowotna została przygotowana z poszanowaniem przepisów Konstytucji RP oraz z uwzględnieniem wieku i rozwoju psychofizycznego uczniów, którzy będą uczęszczać na te zajęcia.

Informuję, że projekt podstawy programowej tego przedmiotu został objęty procesem uzgodnień, konsultacji publicznych i opiniowania^[9]. W ramach konsultacji uwagi do podstawy programowej zgłosić mogli wszyscy zainteresowani, w tym nauczyciele, rodzice i uczniowie. Ponadto, o zaopiniowanie projektu poproszono również m.in. Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka, Radę Dialogu Społecznego, Komisję Wspólną Rządu i Samorządu Terytorialnego oraz Komisję Wspólną Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych.

Ze wszystkimi uwagami strony społecznej oraz odpowiedziami na nie można zapoznać się poprzez lekturę raportu z konsultacji publicznych i opiniowania dostępnego na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji: https://legislacja.gov.pl/projekt/12391102/katalog/13091777#13091777

Ostatecznie, w wyniku przesłanych uwag, dokonano zmian i uzupełnień mających na celu lepsze dostosowanie treści programowych podstawy do potrzeb uczniów oraz aktualnych wyzwań zdrowotnych i społecznych.

Wprowadzone modyfikacje wynikały zarówno z sugestii ekspertów, jak i opinii zgłaszanych przez uczestników konsultacji, w tym nauczycieli, rodziców i przedstawicieli różnych instytucji oraz organizacji (tak publicznych, jak i niepublicznych), w szczególności zajmujących się problematyką zdrowia, edukacji, wychowania i bezpieczeństwa. Przyjęcie wielu uwag i spostrzeżeń było wyrazem wsłuchiwania się przez Ministerstwo Edukacji Narodowej w opinie i sugestie m.in. organizacji pozarządowych, ekspertów i praktyków. Nie lekceważymy bowiem głosu tych, którzy są najbliżej procesu dydaktycznego oraz tematów edukacyjnych. Wprowadzone na podstawie tych głosów zmiany w projekcie dot. edukacji zdrowotnej były następujące:

• poszerzono oraz uszczegółowiono treści dotyczące cukrzycy i nadwagi;
• rozwinięto zagadnienia związane z dbałością o środowisko;
• dodano bardziej szczegółowe informacje na temat alergenów;
• podkreślono wagę więzi małżeńskich, partnerskich oraz rodzinnych, uwzględniając je w dziale „Zdrowie społeczne”;
• dodano nowe treści dotyczące profilaktyki niedosłuchu;
• uszczegółowiono treści dotyczące zagrożeń w Internecie, w tym dodano informacje o patostreamingu oraz wyzwaniach internetowych (tzw. challenge);
• wzmocniono treści budujące odpowiednią postawę i zrozumienie wobec osób z niepełnosprawnością;
• doprecyzowano kwestie związane z zagrożeniami wynikającymi z przyjmowania leków w celach innych niż wskazania medyczne;
• uszczegółowiono treści dotyczące rozpoznawania zagrożeń związanych z aktywnością fizyczną. Uzupełniono treść o nowe elementy: „zagrożenia związane z aktywnością fizyczną na powietrzu w czasie epizodów smogowych, a także w miejscach ze zwiększoną emisją zanieczyszczeń powietrza, np. przy drogach.”;
• w treściach dotyczących oceny świeżości produktów spożywczych dodano zapis: „szacuje zapotrzebowanie na produkty spożywcze, aby unikać ich marnotrawienia”^[10].

W ramach spotkań z kuratorami oświaty poruszano ponadto temat zmian programowych, w tym edukacji zdrowotnej oraz przygotowania nauczycieli do prowadzenia nowego przedmiotu.

Podstawa programowa^[11] edukacji zdrowotnej została przygotowana z uwzględnieniem wieku i rozwoju psychofizycznego uczniów, którzy będą uczęszczać na te zajęcia. Holistyczne zaprojektowana edukacja zdrowotna obejmuje dziesięć działów:

Powyższe powinno pokazać, że brak jest jakiejkolwiek ideologizacji przedmiotu edukacja zdrowotna. W żadnym razie kontrowersyjny przecież nie jest jakikolwiek z przewidzianych działów tego przedmiotu, a zagadnienia natury zdrowia seksualnego są jedynie jednym z dziesięciu działów tego przedmiotu. Nawet jednak i ten jeden dział nie porusza, zdaniem Ministerstwa Edukacji Narodowej, treści kontrowersyjnych, ponieważ stawia m.in. na bezpieczeństwo i profilaktykę chorób wenerycznych.

Informacje na temat edukacji zdrowotnej zostały przygotowane dla rodziców i nauczycieli: https://www.gov.pl/web/edukacja/edukacja-zdrowotna. Ministerstwo zleciło również Ośrodkowi Rozwoju Edukacji opracowanie i publikację na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (www.zpe.gov.pl) materiałów edukacyjnych w formie cyfrowej do nauczania i uczenia się edukacji zdrowotnej. Przygotowano także przykładowe programy nauczania edukacji zdrowotnej (dla szkoły podstawowej oraz szkół ponadpodstawowych) oraz materiały informacyjne dla dyrektorów szkół, nauczycieli i rodziców, które są dostępne na stronie ZPE oraz pod ww. hiperłączem.

Dotychczas do Ministerstwa Edukacji Narodowej wpłynęły dwa wnioski o dopuszczenie do użytku szkolnego podręczników do edukacji zdrowotnej dla uczniów szkół ponadpodstawowych. Postępowanie w sprawie ich dopuszczenia jest w toku.

Ponadto, zdecydowano, że omawiany przedmiot będzie nieobowiązkowy. Stąd, od 1 września br. edukacja zdrowotna jest organizowana w szkołach analogicznie jak dotychczasowe zajęcia pn. Wychowanie do życie w rodzinie. Uczniowie niepełnoletni nie będą zatem brać w nich udziału, jeżeli ich rodzice zgłoszą dyrektorowi szkoły w formie pisemnej rezygnację z udziału w tych zajęciach (uczniowie pełnoletni sami będą mogli zaś złożyć taką rezygnację). Po pierwszym roku realizacji przedmiotu edukacja zdrowotna Ministerstwo Edukacji Narodowej zaś przewiduje ewaluację jego efektów.

Wszystko to pokazuje, że przedmiot edukacja zdrowotna został zbudowany tak, by zawierał treści niekontrowersyjne, skupiające się na bezpieczeństwie, profilaktyce zdrowotnej oraz relacjach rodzinnych, w tym małżeńskich i partnerskich. To, w połączeniu z dobrowolnością udziału w tych zajęciach, a także prowadzeniem tych zajęć przez wykwalifikowanych nauczycieli, nie zaś przez tzw. edukatorów, gwarantuje rodzicom pełną decyzyjność w zakresie tego, czy ich dzieci będą korzystały z oferowanego kształcenia, czy nie.

Z poważaniem

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu

^[1] Rozporządzenie Ministra Edukacji z 26 lipca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz. U. z 2024 r. poz. 1158); Rozporządzenie Ministra Edukacji z 17 stycznia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz. U. z 2025 r. poz. 66).

^[2] Zob. załącznik nr 7 do rozporządzenia Ministra Edukacji w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (Dz. U. z 2024 r. poz. 781 ze zm.).

^[3] Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2025 r. poz. 881 ze zm.).

^[4] Jak również pomiędzy nauczycielami, rodzicami i uczniami a Resortem w ramach konsultacji publicznych.

^[5] Ustawa z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1966).

^[6] Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318).

^[7] Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043).

^[8] Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 6 marca zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. z 2025 r. poz. 378) oraz rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 6 marca zmieniającym rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. z 2025 r. poz. 382).

^[9] https://www.gov.pl/web/edukacja/edukacja-obywatelska-i-edukacja-zdrowotna---projekty-rozporzadzen-ministra-edukacji-skierowane-do-konsultacji-publicznych

^[10] Raporty z konsultacji i opiniowania projektów rozporządzeń w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego w zakresie edukacji zdrowotnej (i edukacji obywatelskiej), które trwały od 31 października do 21 listopada 2024 r., są publicznie dostępne w serwisie Rządowego Centrum Legislacji – Rządowy Proces Legislacyjny; linki: http://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12391102, http://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12391100.

^[11] Określona w rozporządzeniu Ministra Edukacji z dnia 6 marca zmieniającym rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. z 2025 r. poz. 378) oraz w rozporządzeniu Ministra Edukacji z dnia 6 marca zmieniającym rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. z 2025 r. poz. 382).