Interpelacja w sprawie potrzeby wprowadzenia zmian w systemie limitów pomocy de minimis dla przedsiębiorstw społecznych działających w Polsce

Szanowna Pani Minister,

pomoc de minimis, jako instrument wsparcia publicznego dla przedsiębiorców, funkcjonuje w oparciu o przepisy prawa Unii Europejskiej, w szczególności rozporządzenia Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. oraz obecnie obowiązującego rozporządzenia Komisji (UE) nr 2023/2831 z dnia 13 grudnia 2023 r., które podnosi limit tej pomocy do 300 000 EUR w okresie trzech lat podatkowych. W Polsce stosowanie tych przepisów jest monitorowane m.in. przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który prowadzi krajowy Rejestr Pomocy Publicznej i Rejestr Pomocy de minimis. W przypadku podmiotów powiązanych limity te liczone są wspólnie, co wynika z definicji jednego przedsiębiorstwa zawartej w przepisach prawa unijnego, a także stosownych wytycznych krajowych.

W praktyce pomoc de minimis obejmuje szeroki wachlarz wsparcia udzielanego przedsiębiorstwom zarówno komercyjnym, jak i przedsiębiorstwom społecznym. W sektorze rynku pracy wiele form wsparcia oferowanych przez powiatowe urzędy pracy – takich jak dotacje na wyposażenie stanowisk pracy, refundacje wynagrodzeń, roboty publiczne, staże czy prace interwencyjne – traktowanych jest jako pomoc de minimis. Dotyczy to również grantów w ramach Krajowego Funduszu Szkoleniowego, bonów zatrudnieniowych czy środków z EFS+. Wszystkie te formy pomocy są ograniczone limitem de minimis, który obowiązuje w cyklu trzyletnim i wynosi 300 000 euro.

Szczególnego znaczenia nabiera to w przypadku funkcjonowania przedsiębiorstw społecznych, które działają na podstawie ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii społecznej. Są to podmioty, które realizują działalność gospodarczą w celu osiągnięcia celów społecznych – takich jak reintegracja zawodowa osób wykluczonych czy świadczenie usług społecznych. Przedsiębiorstwa społeczne, posiadające status nadany przez wojewodę, są szczególną kategorią podmiotów realizujących misję publiczną z wykorzystaniem instrumentów rynkowych. Wypracowany zysk w całości przeznaczają na cele społeczne.

W toku realizacji tej misji przedsiębiorstwa społeczne bardzo często korzystają z różnych instrumentów wsparcia, które podlegają zasadom pomocy de minimis. Dotyczy to zarówno środków z dotacji na utworzenie miejsc pracy z EFS+ przez akredytowane ośrodki wsparcia ekonomii społecznej (OWES), dedykowanych instrumentów zwrotnych takich jak pożyczki z programu FERS, jak i programów realizowanych przez administrację publiczną, w tym przez powiatowe urzędy pracy. W przypadku podmiotów powiązanych (np. spółki non-profit i fundacji w jednej strukturze) limit pomocy de minimis obowiązuje wspólnie, co znacznie ogranicza możliwości rozwoju i korzystania ze wsparcia oferowanego przez państwo, aby skuteczniej realizować politykę publiczną związaną z rozwojem ekonomii społecznej.

Przedsiębiorstwa społeczne, które w praktyce pełnią rolę publiczną, zaspokajają potrzeby społeczne i przyczyniają się do rozwoju lokalnego oraz aktywizują zawodowo osoby wykluczone, bardzo szybko osiągają maksymalny pułap pomocy de minimis, co uniemożliwia im dalsze korzystanie z programów wspierających zatrudnienie czy działalność gospodarczą. Co więcej, środki przekazywane tym podmiotom na organizację staży, prac interwencyjnych czy innych form wsparcia rynku pracy (również przez PUP) są również ujmowane jako pomoc de minimis, co dodatkowo zawęża im pole działania.

To ograniczenie w dostępności wsparcia finansowego w sposób bezpośredni wpływa na możliwości przedsiębiorstw społecznych w zakresie:

• tworzenia nowych miejsc pracy dla osób zagrożonych wykluczeniem społecznym;
• świadczenia usług społecznych dla lokalnych społeczności;
• wdrażania innowacyjnych działań reintegracyjnych;
• uczestniczenia w projektach realizowanych w ramach obecnej perspektywy unijnej.

Proponowane rozwiązanie

W związku z powyższym uzasadnione wydaje się rozważenie wprowadzenia szczególnego rozwiązania legislacyjnego lub wykonawczego – umożliwiającego:

1. Wydzielenie osobnego limitu pomocy de minimis do kwoty 700 tys. euro w cyklu trzyletnim dla przedsiębiorstw społecznych, w tym przedsiębiorstw społecznych powiązanych ze sobą, które uzyskały status przedsiębiorstwa społecznego potwierdzony przez wojewodę na mocy ustawy o ekonomii społecznej.
2. Zastosowanie bardziej elastycznego mechanizmu rozliczania pomocy de minimis w przypadku działań o charakterze niegospodarczym realizowanych przez przedsiębiorstwa społeczne (świadczenie usług społecznych, działania reintegracyjne, rozwój lokalny).
3. Wprowadzenie zasady, że środki na staże, roboty publiczne, zatrudnienie subsydiowane osób zagrożonych wykluczeniem w ramach projektów OWES lub środków EFS+ nie będą zaliczane do limitu pomocy de minimis – analogicznie do wyłączeń, jakie funkcjonują w przypadku niektórych instrumentów pomocy horyzontalnej.

Takie zmiany legislacyjne mogłyby zostać wprowadzone w formie rozporządzenia właściwego ministra lub nowelizacji ustaw, w szczególności ustawy o ekonomii społecznej lub ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

1. Czy ministerstwo prowadzi obecnie analizy w zakresie skutków limitu pomocy de minimis dla przedsiębiorstw społecznych i ich zdolności do rozwoju?
2. Czy jest rozważane wprowadzenie wyłączeń lub osobnego limitu dla przedsiębiorstw społecznych działających na podstawie ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii społecznej?
3. Czy ministerstwo dopuszcza możliwość zmiany przepisów krajowych lub wystąpienia na poziomie UE o zgodę na zastosowanie szczególnego mechanizmu limitowania pomocy de minimis dla przedsiębiorstw społecznych działających w Polsce?