Interpelacja w sprawie braku możliwości kontroli przestrzegania praw funkcjonariuszy Policji przez Państwową Inspekcję Pracy oraz potrzeby zmian legislacyjnych

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację numer 17202 Pani Poseł Wioletty Marii Kulpy w sprawie braku możliwości kontroli przestrzegania praw funkcjonariuszy Policji przez Państwową Inspekcję Pracy oraz potrzeby zmian legislacyjnych, z uwzględnieniem stanowiska Komendy Głównej Policji (KGP), uprzejmie przedstawiam następujące informacje.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że szczególny charakter służb mundurowych, w tym Policji, uzasadnia odrębne ukształtowanie statusu służbowego niż ma to miejsce w przypadku pozostałych zawodów. Powyższe wynika z istoty stosunku służbowego funkcjonariuszy oraz z zakresu przysługujących im praw i ciążących obowiązków. Stosunek służbowy policjanta ma charakter administracyjnoprawny i nie stanowi stosunku pracy w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy^[1]. Możliwość stosowania przepisów innych aktów prawnych w odniesieniu do stosunku służbowego funkcjonariuszy istnieje wyłącznie w zakresie wyraźnie określonym przepisami ustawowymi. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji^[2] nie zawiera ogólnego przepisu, który przewidywałby stosowanie przepisów Kodeksu pracy do spraw nieregulowanych przez ustawę o Policji. W konsekwencji powyższego, uprawnienia i obowiązki policjantów są regulowane przede wszystkim przepisami ustawowymi dotyczącymi służby, a stosowanie norm Kodeksu pracy jest ograniczone.

Jak już wskazano powyżej, służba w Policji ma charakter stosunku administracyjnego – oznacza to, że funkcjonariusze Policji nie są pracownikami, w rozumieniu przepisów prawa pracy, a przełożony właściwy w sprawach osobowych nie jest pracodawcą w stosunku do funkcjonariuszy (stosunek ten jest formą niepracowniczego zatrudnienia). Organ administracyjny (przełożony właściwy w sprawach osobowych) jest uprawniony do jednostronnego i władczego kształtowania sytuacji prawnej funkcjonariusza. Przepis art. 28 ust. 1 ustawy o Policji stanowi bowiem, że mianowanie, będące źródłem stosunku służbowego, następuje na podstawie dobrowolnego zgłoszenia do służby. Konsensusu wymaga zatem jedynie podjęcie decyzji o przyjęciu do służby, a nie ustalenie warunków jej pełnienia. Należy zaznaczyć, że kandydat do służby, składając dobrowolnie oświadczenie o zgłoszeniu się do służby w Policji, składa tym samym oświadczenie wyrażające zgodę na dobrowolne poddanie się szczególnej dyscyplinie służbowej w ww. formacji, a w szerszym aspekcie składa oświadczenie o poddaniu się rygorom wynikającym z charakteru tej służby. Nawiązanie stosunku służbowego wiąże się z powstaniem więzi wewnątrzsłużbowej, co powoduje konieczność zachowania podległości służbowej, (która jest konsekwencją usytuowania funkcjonariusza na odpowiednim szczeblu hierarchicznej struktury tej organizacji), do zachowania drogi służbowej, jak również do wykonywania wiążących funkcjonariusza rozkazów i poleceń służbowych wydawanych przez przełożonego albo policjanta starszego stopniem w przypadkach stricte wskazanych w przepisach wewnętrznych.

Odnosząc się do zagadnienia dotyczącego uprawnień związanych z macierzyństwem informuję, że zgodnie z art. 79 ust. 1 ustawy o Policji, policjantowi przysługują uprawnienia pracownika związane z rodzicielstwem określone w Kodeksie pracy, z wyjątkiem art. 1867 i art. 1881 Kodeksu pracy, jeżeli przepisy ustawy o Policji nie stanowią inaczej. Należy podkreślić, że powyższy przepis ustawy o Policji ma pierwszeństwo przed regulacjami zawartymi w przepisach prawa pracy. Korzystanie przez funkcjonariusza z uprawnień przysługujących pracownikom związanym z rodzicielstwem nie może zatem odbywać się ze szkodą dla interesu służby. Nie mogą one mieć tym samym prymatu, jeśli w danych okolicznościach nie da się ich pogodzić z interesem służby. Funkcjonariusz pełniący służbę w ramach przyjętego rozkładu czasu służby i wykonujący w jej ramach określone zadania albo czynności służbowe nie może zatem skorzystać z danego uprawnienia, np. prawa do przerwy na karmienie, odstępując od przeprowadzenia określonej czynności albo przerywając ją (np. oględziny, przeszukanie albo też od zabezpieczenia miejsca zdarzenia, zatrzymania osoby, doprowadzenia tej osoby lub jej konwoju) tylko z tej przyczyny, że jest in genere uprawniony do skorzystania z konkretnego uprawnienia, jakie przysługują osobom zatrudnionym na podstawie stosunku pracy, jeśli tego zadania lub czynności z uwagi na inne okoliczności nie może wykonać, zrealizować albo przejąć inny funkcjonariusz. Specyfika służby wymaga zapewnienia rzeczywistych wykonawców zadań i czynności służbowych, których nie sposób przewidzieć ze stosownym wyprzedzeniem. Policja jest bowiem formacją mającą za zadanie zapewnienie bezpieczeństwa i porządku publicznego. To przełożony koordynując i sprawując bezpośredni nadzór nad przebiegiem służby podległego mu policjanta, winien uwzględniać jego sytuację, w tym w szczególności uprawnienia, jakie przysługują mu w związku z rodzicielstwem, mając jednak przede wszystkim na względzie dobro służby (konieczność zapewnienia w danym miejscu i czasie rzeczywistych wykonawców określonego zadania/zadań/czynności służbowych).

Natomiast w nawiązaniu do kwestii mechanizmów kontroli i przeciwdziałania nadużyciom w Policji wskazuję, że kontrola w przedmiotowym zakresie nie jest zastrzeżona dla podmiotu zewnętrznego, ale dla przełożonego, który jest członkiem tej formacji. To na nim spoczywa obowiązek zachowania stosowanego balansu pomiędzy interesem samego funkcjonariusza, który zorientowany jest na realizację określonego uprawnienia a dobrem służby. Policja jest formacją o hierarchicznej strukturze organizacyjnej. Tym samym poszczególni przełożeni są jednocześnie podwładnymi innych funkcjonariuszy, nad którymi również sprawowany jest nadzór w zakresie realizacji przez nich przydzielonych im uprawnień nadzorczych wobec podległych im policjantów. Jednocześnie nadzór służbowy sprawowany jest także przez wyspecjalizowane komórki organizacyjne jednostek nadrzędnych, który umożliwia dokonanie analizy przypadku, w odpowiedzi na sygnały dotyczące ewentualnych nieprawidłowości w określonym aspekcie, pochodzące od funkcjonariuszy pełniących służbę na stanowiskach wykonawczych. Należy podkreślić, że do zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy oraz właściwych warunków pracy, funkcjonariuszkom będącym w ciąży lub karmiącym dziecko piersią, zastosowanie mają m.in. przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 kwietnia 2017 r. w sprawie wykazu prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią^[3]. Ponadto, zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy^[4], również ta służba prowadzi kontrole warunków pracy oraz przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, ze szczególnym uwzględnieniem stanowisk pracy, na których zatrudnione są kobiety w ciąży lub karmiące dziecko piersią. Z uwagi na administracyjno-prawny charakter stosunku służbowego, wszelkie istotne przedmiotowo jego elementy są kształtowane w drodze kwalifikowanego aktu administracyjnego, jakim jest decyzja administracyjna. Akty te z kolei podlegają weryfikacji w administracyjnym toku instancji, a następnie na drodze sądowo-administracyjnej.

Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że kontrolę działalności administracji publicznej, w tym Policji, sprawują sądy administracyjne.

Z poważaniem

^[1] Dz. U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.

^[2] Dz. U. z 2025 r. poz. 636, z późn. zm.

^[3] Dz. U. poz. 796.

^[4] Dz. U. Nr 109 poz. 704, z późn. zm.