Interpelacja #13728 - Interpelacja w sprawie umieszczenia małoletnich cudzoziemców w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego oraz pokrycia kosztów ich pobytu

Interpelacja w sprawie umieszczenia małoletnich cudzoziemców w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego oraz pokrycia kosztów ich pobytu Garwolin, 21 listopada 2025 r. Szanowny Panie Ministrze! Zwrócił się do mnie dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie, Starostwo w Garwolinie, z problemem dotyczącym umieszczania w pieczy zastępczej na terenie powiatu garwolińskiego cudzoziemców nieposiadających opieki oraz zwrotu kosztów ich pobytu poniesionych przez powiat: „W 2025 r. w Ośrodku Pomocy Dziecku »Zielone Izdebno« 1 w Izdebnie Kolonii 45 (placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego) umieszczonych było ośmiu cudzoziemców (troje nadal przebywa w ośrodku: Sudańczyk, Somalijczyk oraz Somalijka). Zostali oni zostawieni w ośrodku przez Straż Graniczną, bez zgody dyrektora ośrodka, pomimo braku wolnych miejsc, o czym funkcjonariusze Straży Granicznej byli każdorazowo informowani. Z dokumentów wynika, że małoletni złożyli deklaracje o zamiarze ubiegania się o ochronę międzynarodową w RP (w posiadaniu ośrodka są protokoły z przyjęcia deklaracji). We wszystkich przypadkach dyrektor ośrodka odmówił przyjęcia cudzoziemców ze względu na brak wolnych miejsc. Ośrodek Pomocy Dziecku „Zielone Izdebno” 1 jest placówką typu interwencyjnego i ma zadanie zapewniać polskim dzieciom opiekę w sytuacjach kryzysowych, jednak nie oznacza to, że ma nieograniczone możliwości w zakresie liczby przyjmowanych dzieci i zapewnienia im opieki zgodnie z obowiązującymi standardami. Nasz ośrodek nie jest przygotowany do pracy z dzieckiem cudzoziemskim w takiej jak powyższa sytuacji, gdzie występuje bariera językowa, międzykulturowa, psychologiczna, prawna. Osoby te mówią we własnych językach i dialektach lub też w słabym zakresie po angielsku. Kadra placówki nie jest (i nie musi) być przygotowana do komunikacji w języku innym niż język polski. Nie wiemy, kim są te osoby, nie możemy ustalić, z jakich środowisk pochodzą. U dzieci przebywających w ośrodku nagłe zderzenie z taką sytuacją budzi lęk i zagrożenie bezpieczeństwa, co zazwyczaj jest powodem ich umieszczenia w pieczy zastępczej. Należy również brać pod uwagę fakt, że osoby takie mogą być pokrzywdzone przestępstwem handlu ludźmi, doświadczeniem przemocy, wykorzystywania, a placówka interwencyjna nie jest im w stanie zapewnić specjalistycznej pomocy w każdej sferze. Istotną kwestią jest również weryfikacja wieku cudzoziemców, która często budzi wątpliwości, czy rzeczywiście są to osoby małoletnie. W czterech przypadkach wiek ustalono na podstawie opisów zdjęć RTG ręki, co nie jest podstawą do bezsprzecznego określenia wieku. W jednym przypadku w badaniu wiek kostny określono na ok. 18 lat, a ostatecznie w dokumentach przyjęto 16 lat. W kolejnym przypadku w opisie RTG zaznaczono, że »wiek kostny odpowiada standardowi 17 lat dla chłopców, ale według atlasu wieku kostnego dla dzieci europejskich«. W innym przypadku wiek ustalono na podstawie badania uzębienia (pantomogramu). Ustalanie wieku tych osób na podstawie szczątkowych informacji, niepełnych badań i oświadczeń samych zainteresowanych budzi uzasadnione wątpliwości, czy są to rzeczywiście osoby małoletnie. Nasze doświadczenia ostatnich miesięcy wpisują się w doświadczenia innych powiatów i pokazują, że system pieczy zastępczej w obecnym kształcie nie jest gotowy na przyjmowanie małoletnich migrantów z zupełnie innych kulturowo państw. W naszej opinii, jak ocenili również rzecznik praw dziecka i rzecznik praw obywatelskich, konieczne jest pilne wprowadzenie zmian prawnych, które umożliwiłyby utworzenie nowych form placówek opiekuńczo-wychowawczych przeznaczonych wyłącznie dla małoletnich cudzoziemców bez opieki. Jak podkreślają rzecznicy, jedynie takie rozwiązanie (zwłaszcza biorąc pod uwagę obecne obciążenie systemu pieczy zastępczej z jednej strony i sytuację na granicy polsko-białoruskiej z drugiej) mogłoby doprowadzić do realnego zabezpieczenia miejsc w pieczy dla dzieci cudzoziemskich. Zgodnie z otrzymaną, za pośrednictwem Wydziału Polityki Społecznej Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego, interpretacją Departamentu Spraw Międzynarodowych i Migracji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, znak: DSMiM-WKPM.026.1.2024(6), z dnia 7 stycznia 2025 r., koszty pobytu w placówce opiekuńczo-wychowawczej małoletniego bez opieki ubiegającego się o ochronę międzynarodową – od dnia złożenia deklaracji o zamiarze ubiegania się o udzielenie ochrony międzynarodowej do czasu przyjęcia od cudzoziemca wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – pokrywane są z budżetu państwa z części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw wewnętrznych, ze środków będących w dyspozycji komendanta głównego Straży Granicznej. W związku z powyższym komendant główny Straży Granicznej jest właściwy do ponoszenia kosztów pobytu małoletnich cudzoziemców w pieczy zastępczej zgodnie z ww. interpretacją. Otrzymaliśmy jednak pismo z Nadwiślańskiego Oddziału Straży Granicznej, który nie zgadza się z tą interpretacją i nie będzie finansował pobytu tych osób w pieczy zastępczej. W związku z powyższym pozostajemy również bez finansowania tych cudzoziemców w pieczy zastępczej. Obecnie średni miesięczny koszt utrzymania dziecka w placówce, w której przebywają cudzoziemcy, wynosi 12 240,10 zł, a łączny koszt ich utrzymania w 2025 r., według stanu na dzień 31.10.2025 r., wyniósł 79 153,21 zł”. Mając na względzie problemy opisane przez pana dyrektora PCPR w Garwolinie, zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami: Kiedy powstaną placówki do przyjmowania małoletnich migrantów? Czy prowadzone są jakiekolwiek prace nad zmianą przepisów tak, aby mogła powstać forma pieczy zastępczej dedykowana wyłącznie małoletnim cudzoziemcom bez opieki, o których mowa powyżej? Proszę o wykładnię ministerstwa w zakresie ustalenia/przyjęcia jednolitego stanowiska, kto (wojewoda czy Straż Graniczna) powinien finansować pobyt ww. cudzoziemców w pieczy zastępczej? Kiedy Starostwo w Garwolinie (PCPR) otrzyma zwrot poniesionych kosztów (opisanych powyżej) pobytu małoletnich cudzoziemców w placówce w Izdebnie? Z poważaniem Poseł Grzegorz Adam Woźniak

Odpowiedź na interpelację w sprawie umieszczenia małoletnich cudzoziemców w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego oraz pokrycia kosztów ich pobytu Warszawa, 02-04-2026 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 13728 Pana Posła Grzegorza Woźniaka w sprawie umieszczenia małoletnich cudzoziemców w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego oraz pokrycia kosztów ich pobytu , z uwzględnieniem stanowiska Komendy Głównej Straży Granicznej (SG), uprzejmie przedstawiam poniższe informacje. Odnosząc się zagadnień poruszonych w pytaniach nr 1 i 2 niniejszej interpelacji w pierwszej kolejności należy wskazać, że problematyka dotycząca poprawy sytuacji małoletnich cudzoziemców bez opieki stanowi bardzo złożoną i wielowymiarową materię, wymagającą wypracowania odpowiednich, spójnych rozwiązań systemowych, z uwzględnieniem m.in. aspektów legislacyjnych, finansowych czy biorących pod uwagę potencjał zasobów ludzkich. Skutkiem odnotowywanej na przestrzeni ostatnich miesięcy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (RP) wzmożonej presji migracyjnej, w szczególności na polsko-białoruskim odcinku granicy państwowej, jest wzrost liczby ujawnionych cudzoziemców, w tym osób małoletnich bez opieki, których pobyt na terytorium RP jest nieuregulowany (nielegalny). W kontekście powyższego identyfikowane są różnorodne trudności, w tym związane z umieszczaniem zatrzymanych przez SG osób (cudzoziemców) małoletnich bez opieki w placówkach opiekuńczo-wychowawczych typu interwencyjnego lub rodzinach zastępczych zawodowo pełniących funkcje pogotowia rodzinnego. Powyższa kwestia była dotychczas przedmiotem wymiany informacji oraz poglądów na temat możliwych rozwiązań w tym obszarze pomiędzy Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) oraz Komendą Główną SG, Urzędem do Spraw Cudzoziemców (UdSC) i wojewodami [1] , jak również była podnoszona podczas spotkań członków kierownictwa MSWiA z przedstawicielami Rzecznika Praw Dziecka czy organizacji pozarządowych. W tym miejscu należy podkreślić, że fundamentem wszystkich rozwiązań prawnych regulujących sytuację małoletnich cudzoziemców jest przede wszystkim dobro dziecka. Bez względu na ich status prawny – małoletni bez opieki mogą korzystać ze wszystkich praw zapisanych w Konwencji Organizacji Narodów Zjednoczonych o prawach dziecka z dnia 20 listopada 1989 r. [2] W art. 3 ust. 1 Konwencji wskazano, że „we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka“. W podobny sposób są skonstruowane przepisy art. 24 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej z dnia 30 marca 2010 r. [3] , w którym wskazano na konieczność uwzględnienia najlepszego interesu dziecka we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych zarówno przez władze publiczne, jak i instytucje prywatne. Powyższa zasada, będąca integralną częścią norm prawnych, ma na celu zagwarantowanie, że wszelkie decyzje i postępowania związane z dziećmi uwzględniają przede wszystkim ich dobro i korzyść. Oznacza to, że pojęcie najlepszego interesu dziecka jest określeniem na tyle kompleksowym, iż powinno być stosowane w sposób zależny od indywidualnej sytuacji danego dziecka. Prawo do ustanowienia odpowiedniego zabezpieczenia praw przysługuje wszystkim małoletnim bez opieki, bez względu na przynależność państwową i ma chronić bez względu na jakiekolwiek cechy różnicujące od innych. Jednocześnie informuję, że resort spraw wewnętrznych i administracji dostrzega potrzebę poprawy rozwiązań systemowych w zakresie dostępu do placówek instytucjonalnej pieczy zastępczej małoletnich cudzoziemców bez opieki, ubiegających się w Polsce o udzielenie ochrony międzynarodowej. Poszukując rozwiązania identyfikowanych problemów nie należy zapominać o funkcjonującej od wielu lat koncepcji, zgodnie z którą małoletni cudzoziemcy bez opieki w pierwszej kolejności są traktowani jako dzieci, a dopiero w drugiej jako cudzoziemcy poszukujący w Polsce ochrony przed prześladowaniem. Kierując się powyższym założeniem, ustawodawca włączył małoletnich cudzoziemców ubiegających się o ochronę w Polsce do zakresu podmiotowego ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej [4] (art. 5 ust. 1 pkt 5). W ocenie MSWiA koncepcja utworzenia placówki lub placówek opiekuńczo-wychowawczych dedykowanych małoletnim cudzoziemcom bez opieki, ubiegającym się w Polsce o ochronę międzynarodową, jest kierunkiem wartym rozważenia. Przedmiotowa idea, jak można sądzić, stanowi nawiązanie do działalności istniejącego przed laty Domu Dziecka przy ul. Korotyńskiego w Warszawie, który specjalizował się w opiece nad cudzoziemcami, w którym zatrudniona była adekwatnie przygotowana kadra pedagogiczna, jak również funkcjonowały zweryfikowane mechanizmy współpracy z placówkami edukacyjnymi i kulturalnymi. Należy jednak stanowczo podkreślić, że taka placówka (bądź placówki), choć wyspecjalizowana, powinna funkcjonować w ramach istniejącego systemu pieczy zastępczej (na podstawie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej) i w żadnym przypadku nie powinna wyłączać małoletnich cudzoziemców spod właściwości odpowiedniego merytorycznie w tym obszarze Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS). Na marginesie warto zaznaczyć, że szef UdSC jest organem odpowiedzialnym za podejmowanie decyzji w obszarze szeroko rozumianego prawa migracyjnego, w tym także zabezpieczenia socjalnego i medycznego na czas trwania procedury o udzielenie ochrony międzynarodowej. Do zakresu jego kompetencji nie należy jednak sprawowanie pieczy zastępczej nad małoletnimi cudzoziemcami bez opieki. W ocenie MSWiA zasadne wydaje się wzmocnienie potencjału już istniejącego systemu pieczy zastępczej. Modyfikacja funkcjonującego systemu pozwoliłaby na rozwiązanie dostrzeżonych problemów w krótszym czasie i mniejszym kosztem, niż w przypadku budowy nowego systemu pieczy zastępczej dla małoletnich cudzoziemców bez opieki w ramach ministerstwa/urzędu innego niż MRPiPS. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że ewentualne utworzenie wyspecjalizowanych placówek w ramach już działającego systemu pieczy zastępczej pozwoliłoby na wykorzystanie wiedzy i doświadczenia zatrudnionych w nim profesjonalistów, których należałoby jedynie doposażyć w dodatkowe kompetencje i umiejętności. Kolejną ważną kwestią, na którą należy zwrócić uwagę w omawianym obszarze, jest udział SG w procedurach związanych z umieszczaniem małoletnich bez opieki w placówkach pieczy zastępczej [5] . Warto podkreślić, że tryb postępowania SG, jak i właściwych instytucji państwowych, wobec wyżej wymienionej grupy cudzoziemców oraz model zapewniania opieki tym osobom regulują akty prawa krajowego w postaci ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach [6] , ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej [7] czy też ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej . Niemniej pomimo istniejących rozwiązań ustawowych, diagnozuje się poważne trudności ze znalezieniem miejsca dla małoletnich cudzoziemców bez opieki w placówkach opiekuńczo-wychowawczych typu interwencyjnego. Głównym powodem odmowy przyjęcia małoletniego cudzoziemca – jak wynika z informacji przekazywanych przez jednostki organizacyjne SG – są ograniczone możliwości infrastrukturalne danego obiektu (brak dostępnych miejsc). Dodatkowo kierownictwo wskazanych placówek zwraca uwagę na obecność w nich polskich dzieci w różnym wieku, w tym w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, wymagających szczególnego traktowania z uwagi na zaniedbania fizyczne oraz bardzo duży deficyt emocjonalny i rozwojowy, sygnalizując jednocześnie obawy o ich bezpieczeństwo. Nie bez znaczenia pozostają również kwestie wynikające z istniejącej bariery językowej, różnic kulturowych oraz związanych z samowolnym opuszczaniem placówek przez małoletnich cudzoziemców. Z uwagi na wagę wskazanego zagadnienia SG podjęła szereg inicjatyw i działań ukierunkowanych na wypracowanie efektywnego i spójnego systemu opieki, pozwalającego na kompleksowe zabezpieczenie potrzeb małoletnich cudzoziemców bez opieki. W lutym 2024 r. przedmiotowa problematyka została poruszona podczas spotkania kierownictwa SG z zastępcą rzecznika praw dziecka, a w kolejnych tygodniach przedmiotowe zagadnienie było wielokrotnie podnoszone w korespondencji kierowanej do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej czy też wojewody mazowieckiego, w której wskazywano na konieczność wprowadzenia pilnych, adekwatnych rozwiązań do występujących w ww. zakresie potrzeb i wyzwań. Ponadto tematyka związana z umieszczaniem zatrzymanych przez SG osób (cudzoziemców) małoletnich bez opieki w placówkach opiekuńczo-wychowawczych typu interwencyjnego oraz próby wypracowania optymalnego modelu działania wobec tej grupy osób, była również poruszana przez SG podczas szeregu bezpośrednich spotkań w latach 2024-2025, tj. z wicemarszałkiem Senatu RP, wojewodą podlaskim, wiceprezydentem miasta Białystok, a także kierownictwem Wydziału Rodziny i Polityki Społecznej Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego. Elementem uzupełniającym całokształt podejmowanych dotychczas przez SG – na poziomie centralnym – czynności w omawianej kwestii, jest szeroka aktywność formacji w zakresie prowadzenia rozmów z dotychczasowymi partnerami, współpracującymi organizacjami międzynarodowymi oraz pozarządowymi na rzecz wypracowania optymalnego modelu działania wobec cudzoziemców. Przedstawiając powyższe należy jednocześnie podkreślić, że organem wiodącym – ze względu na właściwość rzeczową – w przedmiocie prowadzenia prac dotyczących ewentualnego utworzenia placówki (placówek) opiekuńczo-wychowawczych typu interwencyjnego, dedykowanych małoletnim cudzoziemcom bez opieki jest minister rodziny, pracy i polityki społecznej. Natomiast odnosząc się do kwestii związanych z określaniem wieku małoletnich cudzoziemców, warto nadmienić, że właściwe oszacowanie wieku jest konieczne dla zagwarantowania odpowiednich praw cudzoziemca w trakcie prowadzenia postępowania w sprawie udzielenia ochrony na terytorium RP oraz postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu, którego istotnymi elementami są identyfikacja cudzoziemca, jak i zabezpieczenie na potrzeby realizacji decyzji o zobowiązaniu do powrotu poprzez umieszczenie osoby w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców. Tryb postępowania w przedmiotowej materii określono w ustawie o cudzoziemcach , wskazując, że badania lekarskie mogą być przeprowadzone tylko i wyłącznie w przypadku, gdy ustalenie rzeczywistego wieku cudzoziemca nie jest możliwe na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji, dotyczącej jego identyfikacji. W przypadku wątpliwości odnoszących się do wieku cudzoziemca, który podaje się za osobę małoletnią i nie dysponuje dokumentami tożsamości, poddaje się go – za jego zgodą lub za zgodą jego przedstawiciela ustawowego – odpowiednim badaniom lekarskim, ukierunkowanym na ocenę wieku biologicznego. Wyniki badań lekarskich wskazują szacowany wiek biologiczny tej osoby, wraz ze wskazaniem granicy błędu. Należy zaznaczyć, że do chwili ustalenia rzeczywistego wieku cudzoziemca, osobę podającą swój wiek poniżej 18 lat traktuje się jako małoletnią – zgodnie z zasadą domniemania małoletności. W przypadku, gdy po przeprowadzeniu badania lekarskiego nadal istnieją wątpliwości odnośnie do rzeczywistego wieku cudzoziemca, również traktuje się go jako małoletniego. Dotychczas stosowana metodologia badań lekarskich odpowiada przyjętym standardom, stosowanym w innych państwach europejskich. Natomiast odnosząc się do zagadnienia finansowania pobytu małoletnich cudzoziemców bez opieki w placówkach opiekuńczo-wychowawczych typu interwencyjnego, uprzejmie informuję, że w ocenie MSWiA przepis art. 397 ust. 6 ustawy o cudzoziemcach, co do zasady, ma zastosowanie do każdego małoletniego cudzoziemca bez opieki umieszczanego w pieczy zastępczej na wniosek organu Straży Granicznej – za okres jego pobytu w placówce pieczy zastępczej do momentu przyjęcia od niego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Dotyczy to także umieszczonego w placówce systemu pieczy zastępczej małoletniego cudzoziemca bez opieki, który złożył deklarację o zamiarze ubiegania się o ochronę międzynarodową, jednak do formalnego złożenia wniosku jeszcze nie doszło. Koszty z tego tytułu powinny być pokrywane z cz. 42 budżetu państwa, ze środków pozostających w dyspozycji komendanta głównego Straży Granicznej. W związku z powyższym polecono komendantowi głównemu Straży Granicznej objęcie sprawy nadzorem oraz podjęcie działań niezbędnych do realizacji przez SG zadań w przedmiotowym zakresie. Z poważaniem z up. Czesław Mroczek Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Wojewodą Podlaskim, Wojewodą Lubelskim, Wojewodą Mazowieckim. [2] Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526, z późn. zm., dalej: Konwencja . [3] Dz. Urz. UE. C Nr 83, str. 389. [4] Dz. U. z 2025 r. poz. 49, z późn. zm. [5] W przypadku zatrzymania małoletniego cudzoziemca na terytorium RP bez opieki, SG występuje do sądu właściwego ze względu na miejsce zatrzymania małoletniego cudzoziemca z wnioskiem o umieszczenie go w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w strzeżonym ośrodku. Sąd orzeka w przedmiocie wniosku o umieszczenie małoletniego w pieczy zastępczej niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie 10 dni od dnia złożenia wniosku. Małoletni bez opieki, zaraz po złożeniu deklaracji o zamiarze złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, jest kierowany do placówki opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego lub do zawodowej rodziny zastępczej, pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego. [6] Dz. U. z 2025 r. poz. 1079, z późn. zm. [7] Dz. U. z 2025 r. poz. 223, z późn. zm.

Interpelacja w sprawie umieszczenia małoletnich cudzoziemców w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego oraz pokrycia kosztów ich pobytu

01Treść pytania

02Odpowiedzi Ministerstwa2 odpowiedzi

03Powiązane

Komentarze do interpelacji