Interpelacja w sprawie konieczności objęcia PrEP i profilaktyki HIV finansowaniem publicznym oraz dostosowania krajowej polityki zdrowotnej do standardów WHO, ECDC i UNAIDS

Szanowna Pani Minister,

środowisko medyczne wskazuje na potrzebę pilnego dostosowania krajowej polityki profilaktycznej w obszarze HIV do standardów i zaleceń instytucji międzynarodowych, w szczególności Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) oraz UNAIDS.

Według raportów UNAIDS oraz ECDC, państwa, które wdrożyły finansowanie publiczne PrEP (przedekspozycyjna profilaktyka zakażenia HIV) oraz kompleksowe programy profilaktyczne HIV, odnotowały istotny spadek nowych zakażeń. WHO wskazuje w wytycznych z 2022 r., że zapewnienie powszechnego dostępu do PrEP oraz finansowanych badań kontrolnych stanowi kluczowy element strategii „95-95-95”.

ECDC w raporcie „HIV/AIDS surveillance in Europe 2023” zwraca uwagę, że: PrEP redukuje ryzyko zakażenia HIV o ponad 92-99% przy prawidłowym stosowaniu; kraje, które refundują PrEP (m.in. Francja, Belgia, Irlandia, Niemcy, Portugalia), notują spadek zachorowań nawet o kilkanaście procent rocznie; wysoki odsetek późnych rozpoznań (late presenters) występuje szczególnie w państwach, gdzie dostęp do profilaktyki jest ograniczony finansowo.

W Polsce nadal utrzymują się istotne bariery systemowe, jak m.in.:

• brak refundacji PrEP powoduje, że koszt terapii obciąża wyłącznie pacjenta,
• NFZ nie finansuje kompleksowych badań kontrolnych wymaganych zgodnie z wytycznymi WHO i EACS (HIV, HBsAg, anty-HBc, HCV, kreatynina, GFR, badania ISTD),
• dostęp do poradni zajmujących się profilaktyką HIV jest nierównomierny - w części województw brakuje jakiejkolwiek infrastruktury,
• brak ogólnokrajowej strategii testowania i działań informacyjnych skutkuje niską świadomością społeczną,
• Polska utrzymuje jeden z najwyższych w UE odsetków późnych diagnoz, co generuje znacznie wyższe koszty terapii ARV oraz hospitalizacji.

Według analiz kosztowych publikowanych przez UNAIDS i WHO, każda złotówka zainwestowana w profilaktykę obniża średnio o 7-10 zł kosztów późniejszego leczenia i hospitalizacji. Takie podejście jest standardem zdrowia publicznego w UE.

W związku z powyższym proszę Panią Minister o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje wdrożenie refundacji leków stosowanych w ramach PrEP, w świetle zaleceń WHO i ECDC oraz doświadczeń innych państw Unii Europejskiej? Jeśli tak, to kiedy i w jakiej formie? Jeśli nie, to z jakich powodów?
2. Na jakim etapie znajdują się prace dotyczące objęcia finansowaniem publicznym badań kontrolnych wymaganych przy stosowaniu PrEP zgodnie z wytycznymi WHO i EACS, w tym testów HIV, HCV, HBV, funkcji nerek oraz diagnostyki ISTD?
3. Czy resort prowadzi analizy kosztowe dotyczące efektywności finansowania profilaktyki HIV w porównaniu z kosztami leczenia pacjentów z późnym rozpoznaniem zakażenia? Jeśli tak, to jakie wynikają z nich wnioski? Jeśli nie, to z jakich powodów?
4. Czy planowane jest rozszerzenie sieci poradni oraz centrów zdrowia seksualnego, tak aby w każdym województwie istniała co najmniej jedna placówka realizująca kompleksową profilaktykę HIV? Jeśli tak, to kiedy i w jakiej formie? Jeśli nie, to z jakich powodów?
5. Czy ministerstwo rozważa wdrożenie ogólnopolskiego programu testowania w kierunku HIV, wzorowanego na modelach państw osiągających sukces w redukcji nowych zakażeń (m.in. Irlandia, Islandia, Dania)?
6. Czy resort planuje przeprowadzenie ogólnokrajowej kampanii edukacyjnej dotyczącej PrEP, PEP, profilaktyki HIV i chorób przenoszonych drogą płciową, opartej na dowodach naukowych oraz danych epidemiologicznych? Jeśli tak, to kiedy i w jakiej formie? Jeśli nie, to z jakich powodów?
7. Czy ministerstwo przewiduje stworzenie centralnego systemu monitorowania stosowania PrEP, zgodnego ze standardami raportowania WHO i UNAIDS, umożliwiającego ocenę skuteczności programów profilaktycznych? Jeśli tak, to kiedy i w jakiej formie? Jeśli nie, to z jakich powodów?
8. Jakie działania przewiduje ministerstwo, aby zmniejszyć różnice w dostępie do profilaktyki HIV między regionami, oraz aby zapewnić równy dostęp do świadczeń zgodnie z konstytucyjnym prawem obywateli do ochrony zdrowia?

Z poważaniem

Rafał Siemaszko