Interpelacja #17478 - Interpelacja w sprawie wpisania do budżetu państwa na 2027 r. pomocy finansowej dla samorządów z rejonu olkuskiego oraz gminy Trzebinia w związku z występowaniem zapadlisk i zalewisk na terenach historycznego górnictwa oraz w sprawie systemowego rozwiązania problemu i poprawy koordynacji działań między właściwymi ministerstwami

Interpelacja w sprawie wpisania do budżetu państwa na 2027 r. pomocy finansowej dla samorządów z rejonu olkuskiego oraz gminy Trzebinia w związku z występowaniem zapadlisk i zalewisk na terenach historycznego górnictwa oraz w sprawie systemowego rozwiązania problemu i poprawy koordynacji działań między właściwymi ministerstwami Samorządy w Małopolsce Zachodniej stanęły przed wieloma problemami związanymi z zakończeniem wydobycia rud cynku i ołowiu (rejon Olkusza) oraz węgla (rejon Trzebini). W ciągu ostatnich kilkunastu miesięcy powstały liczne zapadliska, które zagrażają mieszkańcom oraz powodują konieczność wyłączania dotychczas użytkowanych terenów spod zabudowy. Eksperci z Centrum Geozagrożeń w Państwowym Instytucie Geologicznym PIB opracowali szczegółową mapę pokazującą liczne szyby i szybiki oraz miejsca występowania potencjalnych zapadlisk na terenie rejonu olkuskiego i Trzebini. Sytuacja jest niezwykle poważna. Państwowy Instytut Geologiczny zidentyfikował łącznie 481 miejsc w Trzebini (głównie w rejonie Sierszy) zagrożonych wystąpieniem zapadlisk ziemnych. Spośród nich wyodrębniono 38 punktów znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie budynków mieszkalnych. Panie Premierze, w rejonie olkuskim sytuacja jest jeszcze bardziej ekstremalna: specjaliści z PIG PIB zidentyfikowali aż 1260 potencjalnych zapadlisk . Główną przyczyną powstawania tych deformacji terenu i nagłych zapadnięć gruntu (jak np. na osiedlu Glinianki w Olkuszu) jest historyczna podziemna eksploatacja rud cynku i ołowiu. Podkreślam, w wielu przypadkach punkty wskazane przez naukowców znajdują się na terenie przyległym do zabudowy mieszkalnej. Stanowi to potencjalne zagrożenie dla mieszkańców, nie wiadomo bowiem, czy zapadlisko się uaktywni, jaki będzie jego rozmiar i co może pochłonąć. Osobnym, równie poważnym tematem jest kwestia znacznego podwyższenia się poziomu wód podziemnych, co doprowadziło do powstania rozległych zbiorników wodnych na terenie gmin Bolesław i Bukowno. Mieszkańcy nazwali ten obszar „pojezierzem olkuskim”. Jednak niekontrolowane pojawienie się tak dużej ilości wody stwarza realne zagrożenie dla zdrowia i życia mieszkańców. W związku z tym wójt gminy Bolesław wprowadził stan pogotowia przeciwpowodziowego, a wojewoda podjął decyzję o przepompowywaniu określonej ilości wody. Pomijając kwestie prawne – czy za ten stan rzeczy i w jakim zakresie odpowiadają Zakłady Górniczo-Hutnicze Bolesław – niezbędne jest pilne zabezpieczenie środków na pomoc finansową dla samorządów: powiatu olkuskiego, gminy Olkusz, gminy Bolesław, gminy Bukowno, gminy Klucze oraz gminy Trzebinia. Według moich szacunków w budżecie na rok 2027 potrzeba minimum 150 mln zł na ten cel. Wsparcie powinno popłynąć także do PGW Wody Polskie, Państwowej Straży Pożarnej (PSP Olkuszu i PSP Chrzanów) oraz działającego w ramach PIG PIB Centrum Geozagrożeń. Instytucje te biorą czynny udział w zabezpieczaniu miejsc, gdzie powstały i powstają zapadliska i zalewiska, oraz realizują pewien zakres prac i działań prewencyjnych. Panie Premierze, za skandaliczny uważam fakt, że samorządy lokalne nie otrzymały dotąd wsparcia finansowego ze strony państwa. Powinno ono posłużyć m.in. do wykonania specjalnych instalacji (przepompowni), które obniżyłyby poziom wód. Już teraz mieszkańcy gminy Bolesław i Bukowno mają zalewane w swoich domach piwnice. Gdyby nie systematyczne i niemal 24/h odpompowywanie wody przez nich samych, część nieruchomości nie nadawałaby się już teraz do zamieszkania. Często są to domy, które mają zaledwie 10–20 lat i zostały wybudowane zgodnie z przepisami prawa – na terenie, który w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego był oznaczony jako budowlany. Mieszkańcy ci alarmują i wręcz błagają o pomoc ze strony państwa. Dotąd bez skutku! Samorządy, oprócz środków na pomoc mieszkańcom, oczekują także funduszu na przebudowę infrastruktury drogowej (m.in. gmina Bolesław i powiat olkuski) i komunalnej. Bez powiększenia przepustów pod drogami publicznymi istnieje realne ryzyko, że nowe cieki wodne ulegną spiętrzeniu, co może prowadzić do zalewania nieruchomości. Taka sytuacja występuje już obecnie m.in. w miejscowości Hutki (gm. Bolesław). Wsparcia na przebudowę infrastruktury udzielili marszałek województwa małopolskiego oraz Sejmik Województwa Małopolskiego. Strona rządowa nie przekazała dotąd środków na potrzeby gminy Bolesław. Przez dekady państwo polskie czerpało znaczące zyski z eksploatacji surowców z obszaru ziemi olkuskiej. Dziś mieszkańcy Małopolski Zachodniej zostali zapomnieni i nie mogą liczyć na wsparcie rządu. Dlatego w trybie pilnym wnoszę o zapisanie w budżecie państwa kwoty minimum 150 mln zł jako pomocy finansowej dla jednostek samorządu terytorialnego na rok 2027. Ponawiam apel o ustanowienie dedykowanego, wieloletniego strategicznego programu rządowego dla Małopolski Zachodniej. Bez takiego rozwiązania samorządy nie poradzą sobie z nowymi – kosztownymi – wyzwaniami dot. infrastruktury komunalnej. Oczekuję także stworzenia w ramach Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego dedykowanej komórki (zespołu ds. zapadlisk) składającej się z zatrudnionych na stałe ekspertów, m.in. z zakresu prawa, geologii, gospodarki wodnej, którzy koordynowaliby działanie pozostałych instytucji i wypracowaliby w imieniu wojewody rekomendację do działań na zagrożonym terenie. Nadmieniam, że z racji zagrożenia występującego na terenie dwóch powiatów (olkuski i chrzanowski) sprawa powinna być koordynowana najlepiej na szczeblu wojewódzkim. Dalsze lekceważenie potencjalnych zagrożeń i brak reakcji państwa (w tym właściwych ministerstw) może być w przyszłość podstawą do wyciągnięcia odpowiedzialności karnej za niedopełnienie obowiązków, narażenie mieszkańców na niebezpieczeństwo utraty zdrowia i życia i działanie na szkodę. Z ubolewaniem stwierdzam, że obecne działania Międzyresortowego Zespół ds. usuwania skutków i przeciwdziałania zagrożeniom związanym z zapadliskami i podtopieniami w gminie Trzebinia oraz w rejonie olkuskim powołanego przez Pana Premiera (zarządzeniem nr 36 Prezesa Rady Ministrów z dnia 20.08.2025 r.) są dalece niewystarczające i pozorują jedynie realne rozwiązanie problemów. Oczekuję od Pana Premiera oraz ministrów podjęcia pilnej rewizji dotychczasowych działań, rozpoczęcia dialogu z samorządami i mieszkańcami, opracowania programu naprawczego oraz zapewnienia stałego monitoringu jakości wód w zbiornikach wodnych, które powstały w ostatnich 5 latach na terenie powiatu olkuskiego i miasta Trzebini. Warto także zauważyć, że w niedalekiej przyszłości samorządy będą zmuszone do pilnej zmiany w planach zagospodarowania przestrzennego i wyłączenia terenów budowlanych w związku z występowaniem zapadlisk i zalewisk, co wywoła uzasadnione roszczenia właścicieli tych terenów. Dotychczas państwo nie wypracowało żadnych stałych i systemowych mechanizmów wsparcia lokalnych społeczności. Rozmywana i przerzucana jest odpowiedzialność na gminy. Czas, aby ktoś ze strony rządowej poważnie podszedł do tego problemu. Dlatego rekomenduję w trybie pilnym powołanie pełnomocnika rządu ds. zapadlisk i zalewisk (w randze wiceministra – sekretarza stanu), który nadzorowałby ten proces i realnie koordynował działania we współpracy z wojewodą. Podobne sytuacje mogą się w przyszłości wydarzyć na terenie Śląska po zakończeniu wydobycia węgla. Wypracowane rozwiązania na ziemi olkuskiej mogłyby być zatem wykorzystane przy udzielaniu wsparcia innym samorządom i instytucjom, które będą mierzyć się z procesem zamknięcia kopalń i efektami tych działań. Oczekuję także pilnej zmiany ustawy i wpisania Spółki Restrukturyzacji Kopalń jako podmiotu, który będzie w imieniu państwa odpowiadał za szkody górnicze powstałe w wyniku wielowiekowego wydobycia surowców na ziemi olkuskiej. Bez tej zmiany trudno będzie w sposób systemowy rozwiązywać problemy byłego górnictwa na ziemi olkuskiej. Osobną kwestią pozostaje – sygnalizowane już – uregulowanie odpowiedzialności finansowej Zakładów Górniczo-Hutniczych Bolesław za ten stan rzeczy Panie Premierze, od czasu powstania Pańskiego rządu minęło już 2,5 roku. Podczas słynnego spotkania z mieszkańcami Trzebini 16 maja 2023 r. Donald Tusk publicznie zapowiadał natychmiastową pomoc, natychmiastowe działanie, zmiany prawne i pomoc finansową dla mieszkańców Trzebini. Minęły 3 lata. Na dziś – żadne z tych zapowiedzi nie zostały zrealizowane. Państwo, którym Pan kieruje, zawiodło na całej linii. Wzywam więc do pilnego systemowego rozwiązania zasygnalizowanych problemów, które wskazałem w przedmiocie tej interpelacji. Proszę Pana Premiera oraz poszczególnych ministrów o merytoryczne i wyczerpujące udzielenie odpowiedzi na każde z pytań i zagadnień wskazanych powyżej w interpelacji. Czy premier Donald Tusk, w związku z powzięciem informacji o skali zagrożeń oraz braku systemowego wsparcia dla mieszkańców i samorządów z terenu ziemi olkuskiej oraz Trzebini, wynikających z występowania zapadlisk i zalewisk, rozważa wprowadzenie pod obrady rządu (do porządku posiedzenia Rady Ministrów) punktu dotyczącego przedstawienia informacji przez właściwe ministerstwa oraz powołany międzyresortowy zespół w zakresie zapadlisk i zalewisk oraz ich skutków społecznych i gospodarczych na terenie Małopolski Zachodniej? Jeżeli tak, proszę o wskazanie terminu, w którym taki punkt zostanie ujęty w porządku obrad Rady Ministrów, jeśli zaś nie, proszę o wskazanie, z jakich powodów. Czy premier Donald Tusk zobowiąże ministra finansów do wygospodarowania w budżecie państwa na rok 2027 środków w wysokości minimum 150 mln zł z przeznaczeniem na pomoc finansową dla samorządów oraz zwiększy budżet instytucji zaangażowanych w rozwiązanie problemu zalewisk i zapadlisk w Małopolsce Zachodniej? Czy rząd podejmie uchwałę o powołaniu strategicznego wieloletniego programu rządowego dla Małopolski Zachodniej w latach 2027–2032, w którym będą dedykowane środki dla samorządów z rejonu olkuskiego i gminy Trzebinia? Jeśli tak, kiedy uchwała zostanie podjęta, jeśli zaś nie, to z jakich powodów? Czy premier Donald Tusk powoła pełnomocnika rządu ds. zapadlisk i zalewisk, który realnie koordynowałby działania międzyresortowego zespołu i ponosił – także polityczną odpowiedzialność – za brak sprawności działania w tym zakresie? Jeśli tak, to kiedy uchwała zostanie podjęta, a jeśli nie, to z jakich powodów? Czy premier Donald Tusk wyasygnuje dodatkowe środki dla wojewody małopolskiego na postanie specjalnego zespołu ekspertów (prawników, geologów, hydrologów), który w sposób stały zajmowałby się rozwiązywaniem problemów występujących na terenie powiatów olkuskiego i chrzanowskiego? Czy działanie takie jest w opinii Pana Premiera zasadne? Czy możliwe jest zwiększenie budżetu Centrum Geozagrożeń PIB, z przeznaczeniem na opracowywanie ekspertyz i dalszych rekomendacji związanych z występowaniem niebezpieczeństwa zapadlisk? Jaka jest opinia ministra właściwego w tej sprawie odnośnie do przedstawionej przeze mnie propozycji? Czy Premier Donald Tusk zobowiąże ministrów do przygotowania pilnych zmian prawnych i wskazania Spółki Restrukturyzacji Kopalń jako podmiotu odpowiedzialnego za działania związane z likwidacją skutków górnictwa historycznego rud cynku i ołowiu na ziemi olkuskiej? Jaka jest opinia ministra właściwego w tej sprawie odnośnie do przedstawionej przez mnie propozycji? Czy premier Donald Tusk zleci podległym ministrom pilne opracowanie i ustalenie, w jakim zakresie spółka Zakłady Górniczo-Hutnicze Bolesław powinna ponosić odpowiedzialność prawną i finansową za problemy powstałe po zakończeniu wydobycia rud cynku i ołowiu? Jaka jest opinia ministra właściwego w tej sprawie odnośnie do przedstawionej przez mnie propozycji? Czy Pan Premier i podległe Panu służby są zadowolone z tempa prac międzyresortowego zespołu powołanego rok temu oraz z wypracowanych przez ten zespół rekomendacji i kierunków działań? Ile spotkań formalnych ww. zespołu odbyło się od dnia powołania do dnia podpisania odpowiedzi na tę interpelację? Proszę o udostępnienie rekomendacji zespołu, jego merytorycznych propozycji i przygotowanych zmian prawnych. Czy Pan Premier jest świadomy zagrożenia dla zdrowia i życia mieszkańców w związku z niekontrolowanym podnoszeniem wód i ryzykiem zalania miejscowości Hutki i Laski (gmina Bolesław) w przypadku przerwania wału ziemnego oddzielającego nowo powstałe zbiorniki wodne? W tej sprawie – jak sygnalizowałem – wójt gminy Bolesław ogłosił pogotowie przeciwpowodziowe. Czy Pan Premier zwiększy środki przeznaczone dla Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, tak aby możliwe było podjęcie pilnych prac utrzymaniowych w obrębie cieków wodnych, w szczególności potoku Warwas w Bukownie oraz innych na terenie powiatów olkuskiego i chrzanowskiego? Czy Pan Premier zobowiąże właściwego ministra do wprowadzenia stałego i systematycznego monitoringu wód (zbiorników wodnych), które powstały w wyniku zakończenia wydobycia przez ZGH Bolesław na terenie gmin Bolesław i Bukowno? Proszę o podanie, czy w wodach tych zostały przekroczone jakiekolwiek normy i występują w nich np. metale ciężkie? Czy resort środowiska ma świadomość, że pompy głębinowe w Trzebini mogą zrzucać do lokalnego potoku zanieczyszczoną wodę, która nie jest systematycznie badana i może przyczynić się zaburzenia ekosystemu? Woda kopalniana jest najpewniej zasolona i może stanowić realny problem. Czy w tej sprawie Ministerstwo Klimatu i Środowiska zleciło kompleksowe badania co do wpływu zrzutu wód na jakość wody w okolicznych rzekach? Czy woda płynąca tzw. sztolnią Ponikowską (gmina Bolesław) była kiedykolwiek badana pod kątem zanieczyszczeń oraz składu chemicznego? Czy właściwy resort nie uznaje za zasadne wprowadzenia stałego monitoringu odtworzonych cieków wodnych na terenie gmin Bolesław i Bukowno Czy poszczególne resorty mają świadomość, że poziom wód w Bukownie – w rejonie czynnego cmentarza komunalnego – jest na tyle wysoki, że istnieje ryzyko, że dokonane pochówki mogły zostać zalane? Władze gminy od miesięcy – niestety bez wsparcia państwa – podejmują ten temat i próbują skutecznie odwodnić teren cmentarza. Czy poszczególne resorty mają świadomość, że w Bukownie istnieje ryzyko zalania oczyszczalni ścieków (w związku z podnoszeniem się poziomu wód i uruchomieniem nowych cieków wodnych) – co może doprowadzić do zniszczenia infrastruktury komunalnej i wielomilionowych strat? Czy mieszkańcy zalanych lub zagrożonych terenów – będą mogli liczyć na pomoc finansową państwa (tj. wykupienie od nich nieruchomości, przekazanie uzbrojonych nowych terenów budowlanych, budowę nowych mieszkań), tak aby osoby mieszkające na terenach potencjalnie zagrożonych mogły podjąć decyzję o przeprowadzce do nowych nieruchomości? Czy samorządy z rejonu olkuskiego i Trzebini otrzymają pomoc finansową z przeznaczeniem na wypłatę odszkodowań dla właścicieli nieruchomości za zmianę miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego w taki sposób, aby na terenach zagrożonych wprowadzić zakaz nowej zabudowy? Samorządy sygnalizują mi taką pilną potrzebę wsparcia! Czy wojewoda małopolski obejmie szczególnym nadzorem prawnym (wynikającym z ustawy) powstawanie i uchwalanie przez rady gmin planów ogólnych na terenie gmin Bolesław, Bukowno, Olkusz, Trzebinia i Chrzanów w taki sposób, aby wyeliminować udostępnianie pod dalszą zabudowę tych terenów, które już dziś stanowią potencjalne zagrożenie? Działanie to powinno być skorelowane z zapewnieniem dla samorządów środków na wypłatę odszkodowań/roszczeń ze strony właścicieli terenów, którzy utracą/utracili swoje tereny lub ich wartość została znacznie obniżona. Czy samorządy z terenu Małopolski Zachodniej otrzymają specjalne środki z przeznaczeniem na budowę/przeniesienie koniecznej infrastruktury (np. cmentarz, tereny sportowe), która w wyniku powstawania zapadlisk czy zalewisk nie może dalej działać w dotychczasowej lokalizacji?

01Treść pytania

02Odpowiedzi Ministerstwa1 odpowiedź

03Powiązane

Komentarze do interpelacji