Interpelacja w sprawie pojawiających się informacji o możliwych zmianach w funkcjonowaniu Funduszu Kościelnego

W wypowiedziach przedstawicieli rządu pojawiają się sygnały o pracach nad przyszłym kształtem Funduszu Kościelnego, a także o możliwościach jego ograniczenia lub zastąpienia innymi mechanizmami finansowania, w tym koncepcjami porównywanymi do zagranicznych modeli podatku kościelnego. Tego typu propozycje są jednak kontrowersyjne, ponieważ łamią dotychczasowy konsensus społeczny i konstytucyjną zasadę równouprawnienia Kościołów i związków wyznaniowych. Zasady współfinansowania Kościoła przez państwo wynikające z historycznych uwarunkowań oraz umów międzynarodowych powinny być traktowane jako filar stabilności, a nie poddawane próbom radykalnych zmian bez szerokich konsultacji społecznych oraz uwzględnienia skutków dla wspólnot religijnych i wiernych.

Podnoszone w debacie koncepcje podatku od tacy albo innego mechanizmu poboru środków od wiernych niosą ryzyko formalnego opodatkowania praktyk religijnych i funkcjonowania wspólnot wyznaniowych, co może prowadzić do ograniczenia wolności wyznania i naruszenia konstytucyjnie gwarantowanych praw obywatelskich. Ponadto jakiekolwiek próby likwidacji Funduszu Kościelnego bez gwarancji zachowania odpowiednich zabezpieczeń socjalnych dla duchownych – zwłaszcza w obszarze ubezpieczeń zdrowotnych i emerytalnych – narażają na pogorszenie sytuacji materialnej osoby, które swoją służbę poświęcają wspólnocie wiernych.

Ewentualne próby ingerencji w system finansowania Kościoła nie mogą być sprowadzane wyłącznie do rachunku fiskalnego ani traktowane jako techniczna korekta wydatków publicznych. Kościół katolicki oraz inne Kościoły i związki wyznaniowe w Polsce pełnią od dekad fundamentalną rolę społeczną, wychowawczą, charytatywną i wspólnototwórczą, w wielu obszarach realnie odciążając państwo z obowiązków, których samo nie byłoby w stanie skutecznie realizować. Podważanie stabilności ich funkcjonowania uderza nie tylko we wspólnoty religijne, ale również w miliony obywateli korzystających z ich działalności.

W tym kontekście wszelkie zapowiedzi, sugestie lub nieoficjalne informacje dotyczące zmian w Funduszu Kościelnym budzą uzasadniony niepokój. Państwo nie ma prawa podejmować działań, które mogłyby prowadzić do pośredniego lub bezpośredniego opodatkowania praktyk religijnych, w tym ofiar składanych dobrowolnie przez wiernych, ani do przerzucania na obywateli kosztów decyzji ideologicznych rządu. Takie rozwiązania naruszałyby konstytucyjne gwarancje wolności sumienia i religii oraz zasadę autonomii i niezależności Kościoła i państwa.

Dlatego wszelkie rozważania w tym zakresie powinny zostać poprzedzone rzetelną oceną skutków prawnych, społecznych i konstytucyjnych, a przede wszystkim otwartą debatą publiczną i rzeczywistymi konsultacjami z przedstawicielami Kościołów i związków wyznaniowych. Niedopuszczalne jest wprowadzanie zmian tylnymi drzwiami, bez jasnego mandatu społecznego, które mogłyby prowadzić do destabilizacji funkcjonowania parafii, diecezji oraz działalności charytatywnej, a w konsekwencji – do osłabienia więzi społecznych i lokalnych wspólnot.

W świetle powyższego proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Czy Ministerstwo Finansów prowadzi obecnie jakiekolwiek analizy, prace koncepcyjne lub wewnętrzne konsultacje dotyczące ewentualnych zmian w funkcjonowaniu Funduszu Kościelnego, w tym jego ograniczenia lub likwidacji, a jeśli tak – na jakim etapie się one znajdują?
2. Czy w przypadku rozważania ograniczenia lub likwidacji Funduszu Kościelnego analizowane są potencjalne mechanizmy kompensacyjne dla duchownych, w szczególności w zakresie zabezpieczenia emerytalnego i zdrowotnego, tak aby ich sytuacja socjalna nie uległa pogorszeniu?
3. Czy analizowano wpływ potencjalnych zmian w systemie finansowania Kościołów i związków wyznaniowych na ich działalność charytatywną, opiekuńczą, edukacyjną i społeczną, w szczególności na organizacje, które korzystają pośrednio lub bezpośrednio ze środków Funduszu Kościelnego lub z darowizn wiernych?
4. Czy Ministerstwo Finansów rozważa scenariusze, w których ewentualne nowe rozwiązania finansowe mogłyby prowadzić do pośredniego lub bezpośredniego opodatkowania praktyk religijnych, w tym zbiórek na tacę, ofiar pieniężnych lub wpłat na fundusze parafialne, i jakie stanowisko resort zajmuje wobec takich rozwiązań?
5. Czy analizowano ryzyko destabilizacji finansowej parafii i diecezji, które mogłoby wynikać z ograniczenia środków z Funduszu Kościelnego lub z wprowadzenia nowych obowiązków fiskalnych, oraz czy rozważane są instrumenty minimalizujące takie ryzyko?
6. Czy resort przewiduje lub rozważa przeprowadzenie konsultacji z Konferencją Episkopatu Polski oraz przedstawicielami innych Kościołów i związków wyznaniowych w przypadku podejmowania prac nad zmianami w systemie ich finansowania?
7. Jak Ministerstwo Finansów odnosi się do argumentu, że ewentualne wprowadzenie mechanizmów takich jak podatek od tacy lub inne formy fiskalizacji ofiar wiernych mogłoby zniechęcać obywateli do uczestnictwa w praktykach religijnych oraz osłabiać społeczne funkcje Kościołów w lokalnych wspólnotach?
8. Czy Ministerstwo Finansów analizowało, w jakim stopniu ewentualne ograniczenie lub likwidacja Funduszu Kościelnego mogłaby prowadzić do przerzucenia na samorządy terytorialne kosztów zadań społecznych i charytatywnych obecnie realizowanych przez Kościoły i związki wyznaniowe?
9. Czy resort posiada ocenę, jakie skutki społeczne i budżetowe mogłoby wywołać osłabienie działalności Kościołów i związków wyznaniowych w mniejszych miejscowościach i na obszarach wiejskich, gdzie często pełnią one funkcję podstawowego ośrodka wsparcia społecznego i integracji lokalnej?
10. Czy Ministerstwo Finansów badało, czy ewentualne zmiany w systemie finansowania Kościołów i związków wyznaniowych mogą naruszać obowiązujące umowy międzynarodowe, w tym postanowienia Konkordatu między Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską?
11. Czy resort jest w stanie jednoznacznie zagwarantować, że ewentualne działania dotyczące Funduszu Kościelnego nie będą miały charakteru selektywnego lub dyskryminującego wobec określonych Kościołów lub związków wyznaniowych ani nie staną się narzędziem presji ideologicznej ze strony władzy publicznej?