Interpelacja #15355 - Interpelacja w sprawie przyspieszenia prac nad wykazem czasopism naukowych

Interpelacja w sprawie przyspieszenia prac nad wykazem czasopism naukowych Szanowny Panie Ministrze, w związku z wypowiedzią dr Karoliny Zioło-Pużuk pragnę zwrócić uwagę na pilną potrzebę przyspieszenia prac nad kolejną wersją wykazu czasopism naukowych, a przynajmniej głównych wytycznych dotyczących planowanych zmian. Trwa kolejny okres ewaluacji, a warunki oceny nie powinny być modyfikowane w jego trakcie. Co więcej, proces publikacyjny często trwa kilkanaście miesięcy, dlatego nagła zmiana zasad może negatywnie odbić się na decyzjach podejmowanych dziś przez naukowców oraz na przebiegu rozpoczętych już procesów redakcyjnych. Transparentność procedury i jasne reguły aktualizacji pozwoliłyby badaczom trafniej planować strategie publikacyjne i kierować prace do czasopism istotnych nie tylko z perspektywy polskiej nauki, lecz także rozpoznawalnych międzynarodowo. Obowiązujący wykaz w wielu obszarach jest dziś przestarzały. W międzyczasie zmieniły się wskaźniki bibliometryczne, pojawiły się nowe czasopisma, a część dotychczasowych tytułów zmieniła profil lub jakość procesu wydawniczego. Jednocześnie na liście nadal pozostają czasopisma, które nie odzwierciedlają aktualnych standardów rozpoznawalności i oddziaływania, natomiast brakuje tytułów rozwijających się, cenionych międzynarodowo, lecz słabiej punktowanych w polskim systemie. To tworzy błędne koło: polscy naukowcy rezygnują z publikowania w obiecujących, uznanych na świecie czasopismach, ponieważ jest to niekorzystne z punktu widzenia ewaluacji, co w konsekwencji ogranicza widoczność polskiej nauki i hamuje jej rozwój. Warto także zwrócić uwagę na rolę czasopism, które pełnią funkcję „wejścia do systemu” dla młodych naukowców stawiających pierwsze kroki w publikowaniu. Zbyt ostry próg wymagań, przy braku realnego wsparcia i przejrzystych ścieżek rozwoju, może prowadzić do sytuacji, w której długotrwały proces recenzyjny kończy się brakiem publikacji. Taki rezultat nie tylko opóźnia rozwój kariery, lecz także zwiększa frustrację i zniechęcenie. Uporządkowanie tej warstwy systemu, nawet poprzez niską, ale racjonalną punktację wybranych tytułów spełniających podstawowe standardy, mogłoby realnie usprawnić proces wchodzenia młodych badaczy do obiegu naukowego. Osobnym problemem jest zjawisko płacenia bardzo wysokich opłat (sięgających kilkunastu tysięcy złotych) za publikacje w czasopismach o słabej renomie międzynarodowej, które jednocześnie posiadają wysoką punktację w krajowym systemie. Powstaje wówczas silna zachęta do „kupowania punktów” zamiast budowania jakości i rozpoznawalności badań. Taka praktyka może być szczególnie atrakcyjna dla podmiotów nastawionych przede wszystkim na wynik ewaluacyjny, co w dłuższej perspektywie obniża wiarygodność systemu i wypacza cele polityki naukowej. Kolejna kwestia dotyczy ponoszenia przez uczelnie kosztów dostępu do programów i narzędzi, które często dublują się między instytucjami. Uważam, że bardziej efektywne byłoby centralne zarządzanie częścią takich usług oraz prowadzenie wspólnych negocjacji, zwłaszcza na rzecz uczelni publicznych. Pozwoliłoby to obniżyć koszty, ujednolicić standardy i zapewnić mniejszym podmiotom szerszy dostęp do zasobów wiedzy. W związku z powyższym proszę o odniesienie się do wskazanych problemów oraz udzielenie odpowiedzi na pytania: Kiedy, w konkretnym terminie (data dzienna), planowana jest publikacja nowej wersji wykazu czasopism naukowych? Jak często odbywają się posiedzenia Komisji Ewaluacji Nauki (KEN) oraz jaki jest przyjęty harmonogram jej prac w 2026 r.? Proszę również wskazać, na których posiedzeniach (z podaniem dat posiedzeń) i jakie konkretne działania lub decyzje zostały podjęte w kontekście przygotowania nowej wersji wykazu czasopism (np. rozpoczęcie prac, przyjęcie założeń, konsultacje, uzgodnienia kryteriów, rekomendacje). Czy czasopisma będą mogły samodzielnie zgłaszać chęć uwzględnienia w procesie oceny i ujęcia w wykazie, w szczególności dotyczy to mniejszych czasopism o profilu naukowym, pełniących istotną rolę dla młodych naukowców? Jeśli tak, jaka będzie formalna procedura, terminy oraz wymagane dokumenty? Jakie dokładne kryteria oceny czasopism są planowane przy tworzeniu kolejnej wersji wykazu oraz czy ustalenia te mają charakter wiążący (np. w formie rozporządzenia, komunikatu lub innych aktów)? Czy przed publikacją nowej listy ministerstwo planuje opublikować oficjalny komunikat zawierający te kryteria oraz zasady ich stosowania, tak aby środowisko naukowe mogło się z nimi zapoznać z odpowiednim wyprzedzeniem? Jak często ministerstwo planuje aktualizować (nowelizować) wykaz czasopism naukowych w kolejnych latach oraz czy przewidziano stały, cykliczny tryb jego aktualizacji? Czy w trakcie trwającej ewaluacji przewidziane są mechanizmy ograniczające wpływ publikacji w czasopismach o wątpliwej jakości, powszechnie znanych w środowisku naukowym z problematycznych standardów redakcyjnych lub recenzyjnych, mimo ich wysokiej punktacji w krajowym wykazie? Jeśli tak, proszę wskazać, jakie to mechanizmy i na jakiej podstawie są stosowane. Jakie kwoty w latach 2023, 2024 i 2025 uczelnie publiczne poniosły na opłaty za dostęp do baz danych i zasobów bibliometrycznych (np. Scopus, Web of Science i inne)? Proszę o przedstawienie danych: a) w podziale na lata (2023, 2024, 2025), b) w podziale na rodzaje baz/zasobów, c) w podziale na każdą uczelnię publiczną oraz lata (tj. dla każdej uczelni osobno: 2023, 2024, 2025), z wyszczególnieniem kwot. Jakie kwoty w latach 2023, 2024 i 2025 uczelnie publiczne poniosły na programy i systemy wspierające zarządzanie procesem dydaktycznym (np. USOS, Bazus oraz inne wykorzystywane systemy)? Proszę o przedstawienie danych: a) w podziale na lata (2023, 2024, 2025), b) w podziale na każdą uczelnię publiczną oraz lata (tj. dla każdej uczelni osobno: 2023, 2024, 2025), c) z jednoznacznym wskazaniem, jakiego programu/systemu dotyczy dana kwota (np. USOS, Bazus lub inny, z podaniem nazwy). Jeżeli dana uczelnia korzysta z rozwiązania własnego (bez zewnętrznego dostawcy), proszę o wskazanie tej informacji oraz podanie rocznych kosztów utrzymania takiego systemu (dopuszczalne są wartości szacunkowe). Z poważaniem Łukasz Litewka

Interpelacja w sprawie przyspieszenia prac nad wykazem czasopism naukowych

01Treść pytania

02Odpowiedzi Ministerstwa1 odpowiedź

03Powiązane

Komentarze do interpelacji