Interpelacja #167 - Zapytanie w sprawie sytuacji finansowej w środowiskowych domach samopomocy

Zapytanie w sprawie sytuacji finansowej w środowiskowych domach samopomocy Szanowna Pani Minister, w ostatnim czasie do naszych biur poselskich przesyłane są apele wołające o pomoc od środowiskowych domów samopomocy z całej Polski. W związku z trudną sytuacją finansową spowodowaną wzrostem cen towarów i usług oraz wzrostem minimalnego wynagrodzenia, środowiskowe domy samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi znalazły się ponownie w bardzo trudnej sytuacji. Jak alarmują obecny poziom dofinansowania jest nieadekwatny do bieżących kosztów utrzymania i zapewnienia należytej opieki uczestnikom. Jest kilka obszarów, które wymagają szczególnego zainteresowania ze strony rządu. Po pierwsze sytuacja kadry terapeutycznej (bogatej w doświadczenie) pracującej z uczestnikami środowiskowych domów samopomocy i jej wynagradzania. Pracownicy merytoryczni z odpowiednimi kwalifikacjami, umiejętnościami oraz przygotowaniem zawodowym powinni być w sposób uczciwy wynagradzani za swoją pracę. Pasywność oraz zobojętnienie państwa w tym zakresie z pewnością spowoduje odpływ pracowników do innych ośrodków, w których płace są znacznie wyższe. Zwiększenie wynagrodzeń w roku 2024 oraz w latach następnych jest zatem uzasadnione i obligatoryjne, ale co za tym idzie jest konieczne zatem wzrost środków na prowadzenie procesu wspierająco-aktywizującego do wysokości gwarantującej realizację usług na odpowiednim poziomie. Kolejnym problemem, który powinien znaleźć się w obszarze zainteresowania państwa, jest kwestia związana z realizacją tzw. usługi transportowej. Jest to o tyle istotne, że wiele ośrodków działa, a wielu uczestników mieszka na terenach wiejskich oraz podmiejskich, gdzie transport publiczny nie jest dostępny, a zorganizowanie go na „własną rękę” przez uczestnika lub jego rodzinę jest znacznie utrudnione. Jednak wzrost cen za usługę transportową może spowodować, że realizacja jej będzie niemożliwa. Ponadto dla większości placówek jest to ogromny wydatek, nawet 7-20% całości budżetu. Do tego dochodzą jeszcze problemy z kosztami ogrzewania, które również bardzo wzrastają. Wszystko to oddziałuje na sytuację ośrodków i tym samym na ich uczestników oraz na członków ich rodzin. Brak odpowiednich działań i odpowiedzi na zgłaszane problemy wpłynie na zwiększenie wykluczenia poprzez brak możliwości zapewnienia osobom z zaburzeniami psychicznymi wielopoziomowych form wsparcia, niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym oraz społecznym. Warto jeszcze wspomnieć, że środowiskowe domy samopomocy w istotny sposób przyczyniają się do zmniejszenia kosztów państwa, związanych z koniecznością częstej hospitalizacji osób z zaburzeniami psychicznymi czy umieszczania ich w specjalistycznych domach pomocy społecznej. W związku z powyższym apeluję do rządu o podjęcie stosownych działań i zwracam się z prośbą o udzielenia odpowiedzi na pytania: Czy ministerstwo planuje podjąć działania, aby zabezpieczyć finansowanie dla środowiskowych domów samopomocy w wyższej wysokości? Jeśli tak, to jakie działania będą wdrażane? Zdaniem przedstawicieli środowiskowych domów samopomocy w 2024 roku finansowanie powinno zostać zabezpieczone na poziomie 400% kryterium dochodowego. Czy zdaniem ministerstwa osiągnięcie takiego poziomu jest realne i możliwe? Jagna Marczułajtis-Walczak Poseł na Sejm RP

Odpowiedź na zapytanie w sprawie sytuacji finansowej w środowiskowych domach samopomocy Warszawa, 19-02-2024 Szanowny Panie Marszałku, odpowiadając na zapytanie nr 167 Pani Poseł Jagny Marczułajtis-Walczak w sprawie sytuacji finansowej w środowiskowych domach samopomocy, przekazuję następujące wyjaśnienia. Zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 poz. 901, z późn. zm.) prowadzenie ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi jest zadaniem zleconym jednostkom samorządu terytorialnego z zakresu administracji rządowej. W związku z powyższym rozwój tych ośrodków wsparcia oraz ich bieżące utrzymanie, finansowane jest ze środków budżetu państwa. Wojewodowie w swoich budżetach, w ramach ustawy budżetowej, mają zaplanowane środki na finansowanie działalności bieżącej tych jednostek w danym roku. Co miesiąc przekazują jednostkom samorządu terytorialnego miesięczną dotację na bieżące funkcjonowanie ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, w tym na realizację usług w ośrodku, utrzymanie lokalu ośrodka wraz z kosztami eksploatacyjnymi oraz zatrudnienie kadry. Zgodnie z art. 51c ust 2 ustawy o pomocy społecznej miesięczna kwota dotacji z budżetu państwa przeznaczona na pokrycie bieżących kosztów prowadzenia środowiskowych domów samopomocy ustalana jest jako iloczyn aktualnej liczby osób korzystających z usług w tych ośrodkach oraz średniej miesięcznej wojewódzkiej kwoty dotacji na jednego uczestnika, nie wyższa jednak niż średnia miesięczna kwota dotacji wyliczona dla województwa. Wojewoda corocznie ustala średnią miesięczną wojewódzką kwotę dotacji na jednego uczestnika ośrodka wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi dla środowiskowych domów samopomocy w wysokości nie niższej niż 250% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy. Zgodnie z obowiązującym w 2024 r. kryterium dochodowym miesięczna kwota dotacji na uczestnika nie może być niższa niż 1940 zł. Ponadto, należy zauważyć, że zgodnie z art. 51 c ww. ustawy o pomocy społeczne kwota dotacji na 1 uczestnika środowiskowego domu samopomocy może być zwiększona, nie więcej niż o 30%, na uczestników z niepełnosprawnościami sprzężonymi lub spektrum autyzmu, którzy posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zwiększenie dotacji na uczestników z niepełnosprawnościami sprzężonymi lub spektrum autyzmu nie może być zatem niższe niż 582 zł. Jednocześnie, zgodnie z art. 51c ust. 4 ustawy o pomocy społecznej miesięczna kwota dotacji z budżetu państwa, może zostać zwiększona nie więcej niż o 20% w zależności od liczby uczestników oraz zakresu, jakości i rodzaju świadczonych usług. Zwiększenie dotacji dla poszczególnych środowiskowych domów samopomocy do 20% może nastąpić jedynie w ramach limitu uwzględnionego w budżecie wojewody na dany rok w Dziale 852 – pomoc społeczna, Rozdziale 85203 – ośrodki wsparcia. Decyzja o zwiększeniu miesięcznej kwoty dotacji należy do właściwego wojewody – dysponenta środków, który w ramach swoich zadań ustala sposób wykonywania zadań z zakresu administracji rządowej realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz sprawuje nadzór nad realizacją zadań samorządu gminnego, powiatowego i województwa, w tym nad jakością działalności jednostek organizacyjnych pomocy społecznej oraz nad jakością usług, dla których minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określił standardy (art. 22 pkt 1 i 8 ustawy o pomocy społecznej). Mając powyższe na uwadze należy zauważyć, że Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podjęło działania, w wyniku których w ustawie budżetowej w 2024 r. w budżetach wojewodów w rozdziale 85203 – ośrodki wsparcia zostały zabezpieczone środki na pokrycie bieżącej działalności środowiskowych domów samopomocy w 2024 r. w wysokości 290% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej czyli w wysokości 2 250,40 zł. W związku z powyższym, ostatecznie, w 2024 r. miesięczna kwota dotacji na uczestnika środowiskowego domu ze spektrum autyzmu bądź niepełnosprawnościami sprzężonymi wynosi 2 925,52 zł. Odnosząc się zaś do kwestii ponoszenia kosztów transportu uczestników do środowiskowego domu samopomocy to uprzejmie wyjaśniam, że wojewoda może na podstawie wspomnianego już art. 51c ust 4 ustawy o pomocy społecznej zwiększyć o 20% kwotę dotacji w zależności od liczby uczestników oraz zakresu, jakości i rodzaju świadczonych usług, w tym m.in. w przypadku ponoszenia kosztów dowozu uczestników. Ostateczna decyzja w sprawie podwyższenia dotacji należy do wojewody czyli, jak zostało to już wyżej wyjaśnione, dysponenta budżetu. Niemniej jednak wyjaśniam, że godnie z §20 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie środowiskowych domów samopomocy (DZ.U. z 2020 r. poz. 249) dom może dodatkowo zapewniać, w szczególności uczestnikom z zaburzeniami zachowań lub niepełnosprawnością fizyczną, usługi transportowe polegające na dowożeniu na zajęcia z miejsca zamieszkania lub z innego miejsca uzgodnionego z kierownikiem domu i odwożeniu po zajęciach. Należy zwrócić więc uwagę, że usługa transportowa nie jest wymaganym standardem w ośrodkach wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, a jedynie możliwością wsparcia uczestników w postaci dowożenia na zajęcia i z zajęć do domu. W sytuacji gdy środowiskowy dom samopomocy nie świadczy tego rodzaju usług, dowóz uczestników, dla których jest on niezbędny, może zapewnić gmina lub powiat prowadzące tę jednostkę lub zlecające jej prowadzenie. W takim przypadku gmina lub powiat pokrywają koszty transportu swoich uczestników w ramach zadań własnych. Innym możliwym rozwiązaniem w przypadku, gdy środowiskowy dom samopomocy nie świadczy usług transportowych, jest zorganizowanie odpłatnego transportu, na wniosek zainteresowanych uczestników. Należy również zauważyć, że w związku z całkowitym finansowaniem zadania z budżetu państwa oraz znaczącego zwiększenia kwoty dotacji w ostatnich latach, jeżeli dana jednostka nie organizuje transportu dla uczestników środowiskowego domu samopomocy we własnym zakresie, samorząd powinien przejąć to zadanie i zapewniać transport mieszkańcom ze swojego terenu. Jednocześnie pragnę zapewnić, że zagadnienia dotyczące ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi są w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej traktowane w sposób priorytetowy w planowanych działaniach resortu, w tym finansowych. Środowiskowe Domy Samopomocy są jednostkami szczególnymi, których uczestnikami są osoby o bardzo specyficznych potrzebach i wymaganiach, w związku z powyższym zatrudniona w tych ośrodkach kadra to pracownicy wysokokwalifikowani, odznaczający się wyjątkowymi umiejętnościami i stanowiący podstawę prawidłowego funkcjonowania tych ośrodków. Z wyrazami szacunku z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Paweł Zgórzyński Podsekretarz Stanu

Zapytanie w sprawie sytuacji finansowej w środowiskowych domach samopomocy

01Treść pytania

02Odpowiedzi Ministerstwa1 odpowiedź

03Powiązane

Komentarze do interpelacji