Interpelacja #308 - Zapytanie w sprawie możliwości uwzględnienia zmian w szkolnictwie specjalnym

Odpowiedź na zapytanie w sprawie możliwości uwzględnienia zmian w szkolnictwie specjalnym Warszawa, 07-03-2024 Szanowni Państwo Posłowie, w związku z przedstawionymi przez Państwo postulatami wypracowanymi na spotkaniu z dyrekcją i rodzicami wychowanków Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Makowie Mazowieckim, proszę przyjąć następujące wyjaśnienia. Ad 1. i 3. Zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej [1] , osoba, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, może przebywać w dotychczasowej rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej albo regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej za zgodą odpowiednio rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej albo dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej regulują pomoc dla osób usamodzielnianych opuszczających pieczę zastępczą. Zgodnie z art. 140 ust. 3 ww. ustawy, z kręgu osób uprawnionych do tej pomocy wyłączone są osoby przebywające w domu pomocy społecznej albo w placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym lub przewlekle chorym. Natomiast osoby pełnoletnie opuszczające dom pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, dom dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży oraz okręgowy ośrodek wychowawczy, zakład poprawczy, schronisko dla nieletnich, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy, młodzieżowy ośrodek socjoterapii zapewniający całodobową opiekę lub młodzieżowy ośrodek wychowawczy, mają prawo do pomocy uregulowanej w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej [2] . Pomoc, o której mowa w art. 140 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej, przysługuje osobom opuszczającym rodzinę zastępczą, rodzinny dom dziecka, placówkę opiekuńczo-wychowawczą lub regionalną placówkę opiekuńczo-terapeutyczną, po osiągnięciu pełnoletności. Określone w ustawie wsparcie obejmuje pomoc na kontynuowanie nauki, usamodzielnienie, zagospodarowanie, a także pomoc w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, zatrudnienia oraz na zapewnieniu pomocy prawnej i psychologicznej. Zgodnie z ww. ustawą, pełnoletni wychowanek pieczy zastępczej może pozostać w dotychczasowej rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo placówce opiekuńczo-wychowawczej na zasadach określonych w art. 37 ust. 2 tej ustawy albo opuścić dotychczasową formę pieczy zastępczej i uzyskać pomoc w usamodzielnieniu. Ustawodawca regulując warunki uzyskania pomocy na usamodzielnienie, nie wprowadził do przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej szczególnych specjalnych wymogów formalnych w odniesieniu do sytuacji osób z niepełnosprawnościami. Osób tych nie wyłączył także z obowiązku wyznaczenia opiekuna usamodzielnienia i opracowania indywidualnego programu usamodzielnienia. Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest ponadto zapobieganie tym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu niepełnosprawności. Do świadczeń przyznawanych osobom wymagającym wsparcia na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz aktów wykonawczych do tej ustawy należą w szczególności: Usługi opiekuńcze (zadanie własne gminy o charakterze obowiązkowym). Usługi świadczone w miejscu zamieszkania osoby i obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zalecaną przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobom, które wymagają pomocy innych osób, a których rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni i zstępni, nie mogą takiej pomocy zapewnić. Nowelizacją ustawy o pomocy społecznej, która weszła w życie z dniem 1 listopada 2023 r. rozszerzono ofertę usługową o nową formę wspomnianych powyżej usług opiekuńczych tj. o usługi sąsiedzkie. Pod pojęciem usług sąsiedzkich należy rozumieć świadczenia pomocy społecznej o charakterze opiekuńczym, które organizowane są w miejscu zamieszkania. Usługi sąsiedzkie są zadaniem gminy, jednak nie mają charakteru obowiązkowego. Usługi sąsiedzkie są formą wsparcia świadczoną przez osoby blisko mieszkające, które wynagradzane są w formie pieniężnej przez gminę. Specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania osoby (zadanie własne gminy o charakterze obowiązkowym). Są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. Specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobom, które wymagają pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi (zadanie zlecone gminie z zakresu administracji rządowej). Są to usługi świadczone w miejscu zamieszkania osoby z zaburzeniami psychicznymi, dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. Usługi w środowiskowym domu samopomocy będącym placówką dziennego pobytu, która może prowadzić miejsca całodobowe. Świadczy usługi w ramach indywidualnych lub zespołowych treningów samoobsługi i treningów umiejętności społecznych, polegających na nauce, rozwijaniu lub podtrzymywaniu umiejętności w zakresie czynności dnia codziennego i funkcjonowania w życiu społecznym. Usługi w klubie samopomocy, w ramach którego podejmowane są działania samopomocowe oraz w zakresie integracji społecznej Korzystanie z usług w klubie samopomocy jest dobrowolne i nie wymaga wydania decyzji administracyjnej. Korzystanie z mieszkań treningowych lub wspomaganych. Mieszkania treningowe lub wspomagane są formą pomocy społecznej przygotowującą pod opieką specjalistów osoby tam przebywające do prowadzenia samodzielnego życia lub wspomagającą te osoby w codziennym funkcjonowaniu. Są to miejsca, w których osoba, ze względu m.in. na niepełnosprawność lub chorobę, otrzymuje okresowe wsparcie w funkcjonowaniu w codziennym życiu. Ta forma pomocy społecznej przeznaczona jest także dla osób, które wymagają stałego wsparcia, ale nie wymagają usług w takim wymiarze i zakresie jaki jest świadczony w placówkach opieki całodobowej. Warunki pobytu w ww. mieszkaniach muszą być dostosowane do potrzeb osób w nim przebywających. W stosunku do osób, które posiadają orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jak również w szczególnie uzasadnionych przypadkach w stosunku do innych osób, może być wydana decyzja o skierowaniu do korzystania ze wsparcia w mieszkaniu wspomaganym na czas nieokreślony. Domy pomocy społecznej. Osobom o wzmożonych potrzebach opiekuńczych, które wymagają całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogące samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, którym nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Rodzinny dom pomocy. Rodzinny dom pomocy stanowi formę usług opiekuńczych i bytowych świadczonych całodobowo przez osobę fizyczną lub podmiot uprawniony dla nie mniej niż trzech i nie więcej niż ośmiu osób wymagających wsparcia. Jest prowadzony na podstawie umowy zawartej przez osobę fizyczną albo podmiot uprawniony z gminą właściwą ze względu na miejsce położenia rodzinnego domu pomocy. W przypadku, gdy na terenie gminy nie ma możliwości prowadzenia rodzinnego domu pomocy lub zapewnienia odpowiedniej do potrzeb liczby miejsc w rodzinnych domach pomocy prowadzonych na jej terenie, gmina może zawrzeć umowę z osobą fizyczną lub podmiotem uprawnionym prowadzącym dom na terenie gminy sąsiadującej z tą gminą. Rodzinne domy pomocy mogą być prowadzone przez osoby fizyczne, jak również podmioty uprawnione tj. organizacje pozarządowe, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie [3] oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 tej ustawy, prowadzące działalność w zakresie pomocy społecznej. W obszarze pomocy społecznej, w zakresie całodobowej opieki instytucjonalnej, skierowanej dla osób przewlekle chorych, w podeszłym wieku lub niepełnosprawnych i wymagających pomocy, funkcjonują dodatkowo placówki zapewniające całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, prowadzone w ramach działalności gospodarczej. Ponadto, realizowane są programy resortowe mające na celu wsparcie osób niepełnosprawnych i starszych, takie jak Program Korpus Wsparcia Seniorów, Program Opieka 75+, czy Program rozwoju rodzinnych domów pomocy. W 2022 r. została zatwierdzona polityka publiczna wyznaczająca strategiczne kierunki deinstytucjonalizacji usług społecznych w Polsce. Uchwałą nr 135 Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2022 r. przyjęto dokument pod nazwą Strategia rozwoju usług społecznych, polityka publiczna do roku 2030 (z perspektywą do 2035 r.) [4] . Dokument ten wyznacza kierunki działań zmierzające do rozwoju usług społecznych w Polsce. Strategia zakłada kierunki działań wspierających rozwój usług społecznych realizowanych w środowisku zamieszkania, jak i wsparcie rodzin sprawujących opiekę nad osobami wymagającymi pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Zakładane kierunki działań to m.in.: priorytet usług społecznych realizowanych w społeczności lokalnej przed usługami stacjonarnymi, rozwój zindywidualizowanych usług społecznych świadczonych w społeczności lokalnej, w tym usług o charakterze profilaktycznym, które wpłyną na ograniczenie konieczności opieki instytucjonalnej, wykorzystanie zasobów i potencjału instytucjonalnej opieki długoterminowej (w tym domów pomocy społecznej) dla rozwoju nowych usług środowiskowych w społeczności lokalnej, rozwój różnych form mieszkalnictwa z koszykiem usług. Proces wprowadzania zmian legislacyjnych, mających na celu wdrażanie kierunków określonych w Strategii, już się rozpoczął. 1 listopada 2023 r. weszły w życie zmiany do ustawy o pomocy społecznej, przyjęte ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw [5] , które przewidują m.in. wprowadzenie regulacji umożliwiających świadczenie usług wsparcia krótkoterminowego przez domy pomocy społecznej (w formie pobytu całodobowego, jak i w formie dziennego pobytu), wprowadzenie możliwości świadczenia usług opiekuńczych w formie usług sąsiedzkich, a także wprowadzenie nowych regulacji dotyczących mieszkalnictwa (treningowego i wspomaganego). Należy również wskazać, że zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych [6] , do podstawowych form aktywności wspomagającej proces rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych zalicza się uczestnictwo tych osób w warsztatach terapii zajęciowej. Warsztat terapii zajęciowej jest wyodrębnioną organizacyjnie i finansowo placówką, której zadaniem jest stwarzanie osobom niepełnosprawnym niezdolnym do podjęcia pracy możliwość rehabilitacji społecznej i zawodowej w zakresie pozyskania lub przywracania umiejętności niezbędnych do podjęcia zatrudnienia. Realizacja powyższych celów zmierza do usamodzielnienia uczestników, poprzez wyposażenie ich w umiejętności wykonywania czynności życia codziennego oraz zaradności osobistej, a także rozwijania psychofizycznych sprawności oraz podstawowych i specjalistycznych umiejętności zawodowych, umożliwiających uczestnictwo w szkoleniu zawodowym albo podjęcie pracy. Osoby niepełnosprawne są kierowane do uczestnictwa w warsztacie zgodnie ze wskazaniami zawartymi w orzeczeniu o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności. Od 2018 r. jest realizowany także pilotażowy program Rady Nadzorczej Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych „Rehabilitacja 25 plus“. Celem programu jest zebranie doświadczeń służących wypracowaniu rozwiązań zapewniających absolwentom ciągłość oddziaływań terapeutycznych w zakresie utrzymania samodzielności i niezależności w życiu społecznym, a także w zakresie dotyczącym ich aktywności zawodowej. Adresatami programu są podmioty prowadzące ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze (ORW), szkoły specjalne przysposabiające do pracy (SPdP) oraz inne placówki systemu oświaty. W ramach programu placówki systemu oświaty mogą zapewnić dzienny pobyt niezatrudnionym osobom niepełnosprawnym, będącym absolwentami ORW w wieku powyżej 25. roku życia, bądź absolwentami SPdP w wieku powyżej 24. roku życia, lub innych placówek systemu oświaty wieku powyżej 25. roku życia z niepełnosprawnością intelektualną (w tym sprzężoną z innymi niepełnosprawnościami), jeżeli osoby te nie są objęte rehabilitacją społeczną w placówkach dziennej aktywności. Beneficjentom programu może być udzielane wsparcie w zakresie: usług opiekuńczych i pielęgnacyjnych, w tym pomocy w utrzymaniu higieny osobistej; udziału w zajęciach usprawniających, terapeutycznych i wspierających ruchowo; udziału w zajęciach prowadzonych w ramach kół zainteresowań; pomocy w rozwinięciu i wzmacnianiu aktywności oraz samodzielności życiowej oraz utrzymaniu nabytych wcześniej umiejętności; pomocy psychologicznej, poradnictwa i wsparcia w rozwiązywaniu trudnych sytuacji życiowych oraz bieżących spraw życia codziennego; działań aktywizujących zawodowo w przypadku absolwentów SPdP; transportu. Program ten jest pilotażem i nie stanowi rozwiązania systemowego. Jest to wsparcie pomostowe po zakończeniu edukacji przez daną osobę niepełnosprawną do czasu znalezienia docelowego miejsca w placówce dziennego pobytu. Szczegółowe informacje w powyższym zakresie dostępne są na stronie internetowej PFRON [7] . Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej realizuje szereg programów na rzecz wsparcia osób z niepełnosprawnościami, m.in. programy z obszaru opieki wytchnieniowej (skierowane zarówno do jednostek samorządu terytorialnego jak i organizacji pozarządowych). Z roku na rok zwiększa się poziom wsparcia tym zakresie. Rozszerza się grupa odbiorców, a także następuje wzrost finansowania. Ministerstwo zamierza kontynuować programy w kolejnych latach (uwzględniając uwagi m.in. od podmiotów zewnętrznych, w tym dotyczące liczby godzin poszczególnych usług). Zamierzenia zostaną ogłoszone do 30 listopada br. w Rocznym Planie Działania na rzecz wsparcia osób niepełnosprawnych i umieszczone na stronie podmiotowej w Biuletynie Informacji Publicznej (zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 23 października 2018 r. o Funduszu Solidarnościowym). Szczegółowy Roczny Plan Działania Funduszu na rok 2024 jest dostępny na stronie internetowej [8] . Resort rodziny ma na uwadze kwestie dotyczące wsparcia osób z niepełnosprawnościami, w tym osób osiągających pełnoletność w pieczy zastępczej. Niniejsza tematyka pozostaje w zainteresowaniu Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, jest poddawana analizie w celu przedstawienia ewentualnych zmian w toku prac legislacyjnych. Ad 2. Młodzieżowe ośrodki wychowawcze (MOW) są prowadzone dla dzieci i młodzieży niedostosowanych społecznie wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy, wychowania, pomocy psychologiczno-pedagogicznej i resocjalizacji. Wychowankowie MOW są kierowani do tych ośrodków na podstawie postanowienia sądu o zastosowaniu środka wychowawczego w postaci umieszczenia w MOW [9] . Na podstawie art. 178 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich [10] , w związku z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 grudnia 2022 r. w sprawie komisji do spraw kierowania nieletnich do młodzieżowego ośrodka wychowawczego oraz trybu kierowania, przenoszenia i zwalniania nieletnich z młodzieżowych ośrodków wychowawczych [11] , w celu zapewnienia właściwego wykonania środka wychowawczego w postaci umieszczenia nieletniego w MOW, Minister Sprawiedliwości powołuje komisję do spraw kierowania nieletnich do młodzieżowego ośrodka wychowawczego. Zatem to obecnie ww. Komisja kieruje młodzież niedostosowaną społecznie do MOW. Ad 4. W odpowiedzi na postulat, dotyczący poszerzenia katalogu niepełnosprawności o epilepsję, uprzejmie informuję, że do resortu oświaty i wychowania wpływają sugestie wskazujące, że aktualny katalog niepełnosprawności i zaburzeń rozwoju społecznego dzieci i młodzieży, określony w przepisach prawa oświatowego jako uprawniający do objęcia kształceniem specjalnym [12] , nie wyczerpuje wszystkich przypadków, w których dziecko lub uczeń wymaga zwiększonego wsparcia, a co za tym idzie zwiększonego finansowania. W związku z tym w Ministerstwie Edukacji Narodowej prowadzone są prace nad wprowadzeniem nowego modelu oceny potrzeb uczniów, udzielania i finansowania wsparcia. Celem MEN jest stworzenie rozwiązań, które różnicują wsparcie na podstawie rzeczywistych, indywidualnych potrzeb dzieci i uczniów, a nie – jak jest to obecnie - na podstawie zaklasyfikowania do danej grupy niepełnosprawności albo niedostosowania/zagrożenia niedostosowaniem społecznym czy postawienia rozpoznania medycznego. Przyjęty kierunek prac nie zakłada jednak poszerzania istniejącej listy niepełnosprawności uprawniających do objęcia kształceniem specjalnym. Projektowany model oceny potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz ustalania na tej podstawie adekwatnych form wsparcia i finansowania tego wsparcia (proces ten określono pojęciem „oceny funkcjonalnej“), będzie oparty na modelu biopsychospołecznym. W ww. modelu funkcjonowanie dziecka/ucznia rozumiane jest jako wynik interakcji pomiędzy jego indywidualnymi cechami (stan zdrowia, możliwości psychofizyczne) a środowiskiem, w jakim dziecko uczy się i wychowuje. Tym samym w ocenie przyczyn trudności w rozwoju i uczeniu się dziecka oraz planowaniu działań, które te problemy rozwiążą, uwzględnia się zarówno jego stan zdrowia i możliwości, jak i zasoby i bariery oraz zasoby w środowisku, które wpływają na funkcjonowanie dziecka. Informacja o rozpoznaniu medycznym wg ICD czy niepełnosprawności danego dziecka jest w ocenie funkcjonalnej jedną, ale nie jedyną z danych, uwzględnianych w analizie służącej zrozumieniu problemu w funkcjonowaniu dziecka oraz ustaleniu sposobów rozwiązania tego problemu. Istotne jest tu także zebranie informacji na temat tego jak uczeń, w tym uczeń z danym rozpoznaniem medycznym lub stwierdzoną niepełnosprawnością, funkcjonuje w swoim środowisku szkolnym, a także jak to środowisko wpływa na jego funkcjonowanie (np. czy występują bariery utrudniające mu uczenie się takie jak niedostosowane materiały edukacyjne, niedostosowane metody pracy, problemy z komunikacją w grupie rówieśniczej itp. ). Taka analiza pozwoli na adresowanie trafnych form wsparcia, które kierowane będzie do ucznia lub środowiska szkolnego lub rodzinnego. Chcąc uzyskać dane niezbędne do tej analizy i – w konsekwencji – wdrażania praktycznych rozwiązań na poziomie szkoły, które będą służyły dzieciom doświadczających różnych trudności, przyjęto (zgodnie z rekomendacjami wynikającymi z prac zespołów roboczych i konsultacji społecznych), wykorzystanie Międzynarodowej Klasyfikacji Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF), będącej komplementarną do ICD klasyfikacją WHO. WHO rekomenduje wykorzystanie ICF wraz z ICD do lepszego rozumienia uwarunkowań funkcjonowania człowieka i poprawy warunków w których ta osoba na co dzień żyje [13] . W weryfikowaniu projektowanych rozwiązań w zakresie oceny funkcjonalnej w praktyce służą projekty pilotażowe m.in.: Projekt pn. „Szkolenia i doradztwo dla kadr poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego”, realizowany przez Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE). W ramach projektu pracownicy poradni psychologiczno-pedagogicznych zostali przeszkoleni w zakresie korzystania z nowoczesnych, opracowanych w Programie Operacyjnym Wiedza Edukacja Rozwój, (w pełni bezpłatnych dla użytkowników) elektronicznych zestawów narzędzi diagnostycznych i materiałów do pracy postdiagnostycznej, opartych na wyżej opisanych założeniach oceny funkcjonalnej. Więcej o projekcie można znaleźć na stronie ORE [14] . Projekt innowacyjno-wdrożeniowy z zakresu oceny funkcjonalnej, w którym w 36 powiatach w Polsce pilotażowo testowane były rozwiązania w zakresie oceny potrzeb oraz planowania i finansowania wsparcia, które jest dostosowane do indywidualnych potrzeb edukacyjnych i rozwojowych, w ujęciu międzysektorowym. W każdym z powiatów, które brały udział w pilotażu, wyznaczono instytucję koordynującą oraz przeprowadzono mapowanie zasobów (instytucji) ze wszystkich sektorów. Instytucja koordynująca zarządza w pilotażu wsparciem realizowanym wspólnie przez podmioty, które działają na terenie danego powiatu, przekraczając podziały na sektory (zdrowie, oświata, pomoc społeczna, organizacje pozarządowe). Na bazie pilotażu powstaną propozycje rozwiązań ogólnokrajowych, zgodnie z którymi wsparcie będzie świadczone we współpracy podmiotów, działających na danym terenie, niezależnie od tego, w jakim są sektorze. Takie rozwiązania mają zapewnić większą dostępność oraz efektywność (w tym finansową) wsparcia świadczonego lokalnie. Więcej o projekcie, który zakończy się w II kwartale 2024 r. można znaleźć na stronie Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, który koordynuje projekt [15] . Więcej na temat przygotowywanych rozwiązań można przeczytać na portalu kampanii informacyjnej MEN pn. „Edukacja w zasięgu ręki“ [16] . Jednocześnie należy podkreślić, że już w obecnym stanie prawnym orzeczenie czy opinia wydane przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną, w tym poradnię specjalistyczną, nie są jedynymi przesłankami do objęcia dziecka/ucznia wsparciem w przedszkolu, szkole i placówce. Potrzeba objęcia dziecka/ucznia pomocą psychologiczno-pedagogiczną wynika w szczególności [17] : z niepełnosprawności; z niedostosowania społecznego; z zagrożenia niedostosowaniem społecznym; z zaburzeń zachowania lub emocji; ze szczególnych uzdolnień; ze specyficznych trudności w uczeniu się; z deficytów kompetencji i zaburzeń sprawności językowych; z choroby przewlekłej; z sytuacji kryzysowych lub traumatycznych; z niepowodzeń edukacyjnych; z zaniedbań środowiskowych związanych z sytuacją bytową ucznia i jego rodziny, sposobem spędzania czasu wolnego i kontaktami środowiskowymi; z trudności adaptacyjnych związanych z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanych z wcześniejszym kształceniem za granicą. Powyższy katalog indywidualnych potrzeb edukacyjnych i rozwojowych dzieci i uczniów nie jest katalogiem zamkniętym. Pomocy psychologiczno-pedagogicznej w przedszkolu, szkole i placówce udzielają dzieciom/uczniom nauczyciele, wychowawcy grup wychowawczych oraz specjaliści wykonujący w przedszkolu, szkole i placówce zadania z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej, w szczególności psycholodzy, pedagodzy, pedagodzy specjalni, logopedzi, doradcy zawodowi i terapeuci pedagogiczni [18] . Nauczyciele i specjaliści udzielający pomocy psychologiczno-pedagogicznej uczniowi oceniają efektywność udzielonej pomocy i formułują wnioski dotyczące dalszych działań mających na celu poprawę funkcjonowania ucznia [19] . Pomoc psychologiczno-pedagogiczna jest organizowana i udzielana we współpracy z: rodzicami dzieci/uczniów; poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, w tym poradniami specjalistycznymi, zwanymi dalej „poradniami”; placówkami doskonalenia nauczycieli; innymi przedszkolami, szkołami i placówkami; organizacjami pozarządowymi oraz innymi instytucjami i podmiotami działającymi na rzecz rodziny, dzieci i młodzieży [20] . W przedszkolu i szkole pomoc psychologiczno-pedagogiczna jest udzielana w trakcie bieżącej pracy z dzieckiem/uczniem oraz przez zintegrowane działania nauczycieli i specjalistów, a także w formie m.in. zindywidualizowanej ścieżki realizacji obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego [21] oraz zindywidualizowanej ścieżki kształcenia [22] . Zindywidualizowana ścieżka realizacji obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego oraz zindywidualizowana ścieżka kształcenia są organizowane dla uczniów, którzy mogą uczęszczać do przedszkola lub szkoły, ale ze względu na trudności w funkcjonowaniu, wynikające w szczególności ze stanu zdrowia, nie mogą realizować wszystkich zajęć wychowania przedszkolnego lub zajęć edukacyjnych wspólnie z oddziałem przedszkolnym lub szkolnym i wymagają dostosowania organizacji i procesu nauczania do ich specjalnych potrzeb edukacyjnych [23] . Zindywidualizowana ścieżka obejmuje wszystkie zajęcia wychowania przedszkolnego lub zajęcia edukacyjne, które są realizowane [24] : wspólnie z oddziałem przedszkolnym lub szkolnym oraz indywidualnie z uczniem. Nauczyciele prowadzący zajęcia z uczniem objętym zindywidualizowaną ścieżką podejmują działania ukierunkowane na poprawę funkcjonowania ucznia w przedszkolu lub szkole [25] . Dzieci i uczniowie, których stan zdrowia utrudnia lub uniemożliwia uczęszczanie do przedszkola lub szkoły obejmowani [26] są odpowiednio indywidualnym obowiązkowym rocznym przygotowaniem przedszkolnym lub indywidualnym nauczaniem [27] . Zajęcia indywidualnego przygotowania przedszkolnego oraz zajęcia indywidualnego nauczania są prowadzone przez nauczyciela lub nauczycieli w indywidualnym i bezpośrednim kontakcie z dzieckiem/uczniem w miejscu pobytu dziecka/ucznia [28] . Indywidualne nauczanie, na wniosek rodziców, może być organizowane z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość [29] . Ad 5. Uczniowie posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego obejmowani są w systemie oświaty kształceniem specjalnym [30] . Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim realizują tę samą podstawę programową kształcenia ogólnego jak ich rówieśnicy bez niepełnosprawności intelektualnej. Uczniowi objętemu kształceniem specjalnym dostosowuje się program nauczania do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych [31] . Dostosowanie następuje na podstawie opracowanego dla dziecka indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego (IPET) [32] , uwzględniającego zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Szkoły zapewniają uczniom z niepełnosprawnościami, posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego [33] : realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego; warunki do nauki, sprzęt specjalistyczny i środki dydaktyczne, odpowiednie ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne; zajęcia specjalistyczne [34] realizowane w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej; inne zajęcia odpowiednie ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne, w szczególności zajęcia rewalidacyjne; integrację ze środowiskiem rówieśniczym, w tym z uczniami pełnosprawnymi; przygotowanie do samodzielności w życiu dorosłym. Zespół nauczycieli i specjalistów opracowujący IPET, co najmniej dwa razy w roku szkolnym dokonuje okresowej wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia, uwzględniając ocenę efektywności tego programu oraz, w miarę potrzeb, dokonuje jego modyfikacji. Okresowej wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia i modyfikacji programu dokonuje się we współpracy z rodzicami ucznia albo pełnoletnim uczniem oraz, w zależności od potrzeb, we współpracy z poradnią psychologiczno-pedagogiczną, w tym poradnią specjalistyczną, a także za zgodą rodziców ucznia z innymi podmiotami [35] . Wielospecjalistyczne oceny uwzględniają w szczególności [36] : indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne, mocne strony, predyspozycje, zainteresowania i uzdolnienia ucznia; w zależności od potrzeb, zakres i charakter wsparcia ze strony nauczycieli, specjalistów lub pomocy nauczyciela; przyczyny trudności w funkcjonowaniu ucznia, w tym bariery i ograniczenia utrudniające funkcjonowanie i uczestnictwo ucznia w życiu szkoły, a w przypadku ucznia realizującego wybrane zajęcia indywidualnie lub w grupie liczącej do 5 uczniów, zgodnie ze wskazaniem zawartym w indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym – także napotykane trudności w zakresie włączenia ucznia w zajęcia realizowane wspólnie z oddziałem klasowym, oraz efekty działań podejmowanych w celu ich przezwyciężenia. Dyrektor szkoły [37] decyduje o sposobie zabezpieczenia potrzeb uczniów, jak również odpowiada za właściwą organizację kształcenia specjalnego oraz realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu. Podejmuje również decyzje m. in. dotyczące zatrudnienia nauczycieli i specjalistów, posiadających odpowiednie kwalifikacje, określenia realizowanych przez nich zadań, adekwatne do rozpoznanych potrzeb uczniów w tym zakresie. Określa również szczegółowe wytyczne w zakresie opracowania zapisów dokumentów niezbędnych do zapewnienia kształcenia niepełnosprawnemu uczniowi. Dyrektor szkoły jest zobowiązany zatem do zapewnienia uczniowi zajęć i wsparcia wynikających z zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego i ustalonych w programie, o którym mowa powyżej. Ad 6. W celu systematycznego zwiększania dostępności wychowania przedszkolnego, od 1 września 2013 r. gminy (a od 1 stycznia 2018 r. wszystkie jednostki samorządu terytorialnego) otrzymują wsparcie z budżetu państwa na realizację ich obowiązkowego zadania własnego w formie dotacji celowej. Na ten cel w 2024 r. naliczono 4 mld 190 mln zł. Od 1 stycznia 2017 r. uwzględniono finansowanie dzieci w wieku 6 lat i powyżej, objętych wychowaniem przedszkolnym, w ramach części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego. W ramach tych środków naliczono w roku 2024 – 3 mld 53 mln zł. Zarówno dotacja, jak i subwencja naliczana jest dla samorządu, na podstawie liczby dzieci w placówkach wychowania przedszkolnego dotowanych lub prowadzonych przez ten samorząd. Zgodnie z art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych [38] , jeżeli do placówki wychowania przedszkolnego prowadzonej przez gminę uczęszcza uczeń objęty wychowaniem przedszkolnym do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończy 6 lat, niebędący jej mieszkańcem, który nie jest uczniem niepełnosprawnym, gmina, której mieszkańcem jest ten uczeń, pokrywa koszty wychowania przedszkolnego tego ucznia. Zwrot kosztów kształcenia dziecka 6-letniego między gminami został potraktowany analogicznie do kwestii dzieci kształcących się w szkołach z racji tego, że na te dzieci jest naliczana subwencja oświatowa. Od roku 2017 w przypadku dzieci 6-letnich w placówkach wychowania przedszkolnego samorządy nie rozliczają się z kształcenia dziecka mieszkającego na terytorium innego samorządu w związku z faktem otrzymywania subwencji na te dzieci. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Izabela Ziętka Podsekretarz Stanu [1] Dz. U. z 2024 r. poz. 177, z późn. zm. [2] Dz. U. z 2023 r. poz. 901, z późn. zm. [3] Dz. U. z 2023 r. poz. 571 [4] M.P. poz. 767 [5] Dz. U. z 2023 r. poz. 1693 [6] Dz. U. z 2024 r. poz. 44 [7] https://www.pfron.org.pl/o-funduszu/programy-i-zadania-pfron/programy-i-zadania-real/pilotazowy-program-rehabilitacja-25-plus/dokumenty-programowe/program/tresc-programu-obowiazujaca/ [8] https://niepelnosprawni.gov.pl/download/ogloszenie-o--rocznym--planie--dzialania-na-rzecz-wsparcia-osob-niepelnosprawnych-na-2024-rok-1700486014.pdf [9] Art. 7 ust. 10 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich (Dz. U. z 2022 r. poz.1700 z późn. zm.) [10] Dz. U. z 2022 r. poz.1700 z późn. zm. [11] Dz. U. z 2023 r. poz. 139 [12] Zgodnie z przepisem § 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania, kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. z 2020 r. poz. 1309) [13] Więcej można przeczytać w artykule: https://www.ibe.edu.pl/images/EDUKACJA/NUMERY/2021-01/PDF/6_Knopik.pdf [14] https://www.ore.edu.pl/category/projekty-po-wer/szkolenia-i-doradztwo-dla-kadr-ppp/szkolenia-i-doradztwo-dla-kadr-ppp-aktualnosci/ [15] https://mwm.us.edu.pl/ [16] https://edukacjawzasiegureki.pl/ [17] Zgodnie z przepisem § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1798). [18] Zgodnie z przepisem § 4 ust. 2 ww. rozporządzenia. [19] § 20 ust. 9 ww. rozporządzenia. [20] § 4 ust. 3 ww. rozporządzenia w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach. [21] § 6 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia. [22] § 6 ust. 2 pkt 7 ww. rozporządzenia. [23] § 12 ust. 1 ww. rozporządzenia. [24] § 12 ust. 2 pkt 1-2 ww. rozporządzenia. [25] § 12 ust. 9 ww. rozporządzenia. [26] Na podstawie orzeczenia o potrzebie indywidualnego rocznego przygotowania przedszkolnego lub indywidualnego nauczania. [27] zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017r. w sprawie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego dzieci i indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży (Dz. U. z 2023 r. poz. 2468, z późn. zm.). [28] § 4 ust. 4 oraz § 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego dzieci i indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży (Dz. U. poz. 1616, z późn. zm.). [29] Na podstawie przepisów art. 127 ust. 16a i ust. 17a wprowadzonych przepisami ustawy z dnia 12 maja 2022 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz.1116). [30] Art. 127 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 900, z późn. zm.). [31] Art. 127 ust. 3 ww. ustawy. [32] O którym mowa w przepisach § 6 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. z 2020 r. poz. 1309). [33] § 5 ww. rozporządzenia. [34] O których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 5 ww. ustawy – Prawo oświatowe , tj. rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1798). [35] § 6 ust. 9 ww. rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym. [36] § 6 ust. 10 ww. rozporządzenia. [37] Art. 68 ust. 1 pkt 10 i ust. 5 ustawy – Prawo oświatowe . [38] Dz. U. z 2023 r. poz. 1400, z późn. zm.

Zapytanie w sprawie możliwości uwzględnienia zmian w szkolnictwie specjalnym

01Treść pytania

02Odpowiedzi Ministerstwa1 odpowiedź

03Powiązane

Komentarze do interpelacji