Interpelacja #1935 - Zapytanie w sprawie pomocy socjalnej dla studentów

Zapytanie w sprawie pomocy socjalnej dla studentów Szanowny Panie Ministrze, z najnowszego raportu „Szkolnictwo wyższe i jego finanse” Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że coraz mniej studentek i studentów w Polsce jest uprawnionych do otrzymywania pomocy socjalnej. Wedle opracowania GUS, aktualnie ma to być tylko 52,4 tys. najuboższych studentek i studentów, podczas gdy w 2018 r. było to ponad 150 tys. osób uczących się na uczelniach wyższych. W ostatnich miesiącach zwraca się do mnie coraz więcej studentek i studentów, zwłaszcza uczących się na uczelniach w największych polskich miastach, w tym w Krakowie. Zwracają uwagę na coraz wyższe koszty utrzymania w największych ośrodkach akademickich, takich jak właśnie Kraków, Warszawa czy Wrocław. Dla wielu z nich rosnące ceny wynajmu mieszkań, przy równoczesnym zmniejszeniu liczby osób otrzymujących pomoc socjalną, są realną przeszkodą w ich rozwoju naukowym. W związku z powyższym uprzejmie proszę o informację: Jakiego rodzaju programy pomocowe dla studentek i studentów realizowane są przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego? Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego posiada informacje na temat poszczególnych programów socjalnych poszczególnych uczelni? Czy przedstawiciele świata akademickiego zwracali w ostatnim czasie uwagę Pana Ministra na problem zwiększających się kosztów życia w ośrodkach akademickich i jakie działania w tym zakresie były podejmowane? Z wyrazami szacunku Katarzyna Matusik-Lipiec

Odpowiedź na zapytanie w sprawie pomocy socjalnej dla studentów Warszawa, 27-11-2024 Szanowna Pani Poseł, odnosząc się do wskazanych w zapytaniu pani poseł pytań w sprawie pomocy socjalnej dla studentów, przekazuję poniższe odpowiedzi. Jakiego rodzaju programy pomocowe dla studentek i studentów realizowane są przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego? Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego posiada informacje na temat poszczególnych programów socjalnych poszczególnych uczelni? Podstawowym instrumentem wspierania procesu kształcenia w obszarze szkolnictwa wyższego jest system świadczeń dla studentów uregulowany w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2024 poz. 1571), dalej „ustawa PSWN“. W ramach tego systemu student może ubiegać się o bezzwrotne świadczenia w formie stypendium socjalnego, stypendium dla osób niepełnosprawnych, stypendium rektora i zapomogi. Świadczenia przyznaje uczelnia ze środków przekazanych na ten cel z budżetu państwa w formie dotacji podmiotowej, przekazywanej na podstawie art. 366 ust. 1 pkt 1-4 PSWN. Warunki udzielania świadczeń określone ustawą PSWN gwarantują prawo ubiegania się o świadczenia każdemu studentowi, zarówno studiów stacjonarnych, jak i niestacjonarnych (niezależnie od uczelni, kierunku studiów oraz wieku) według takich samych kryteriów i przez jednakowy okres. Co do zasady świadczenia przysługują na jednym kierunku studiów pierwszego i drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich. Student będący w trudnej sytuacji materialnej może otrzymać stypendium socjalne. Świadczenie to ponadto może zostać zwiększone w uzasadnionych przypadkach, np. gdy student ponosi dodatkowe koszty związane ze studiowaniem poza miejscem stałego zamieszkania, co jest istotne dla osób pochodzących z obszarów wiejskich i małych miast, które ponoszą większe koszty studiowania związane z utrzymaniem poza miejscem zamieszkania. Dodatkowo student może ubiegać się o zakwaterowanie w domu studenckim uczeni (także z małżonkiem i dzieckiem) lub wyżywienie w stołówce studenckiej uczelni. Student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym, może otrzymać stypendium rektora. Natomiast studentowi posiadającemu orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie równoważne przysługuje stypendium dla osób niepełnosprawnych. Dodatkowo student, który znalazł się przejściowo w trudnej sytuacji życiowej, może ubiegać się o przyznanie zapomogi. Jest to świadczenie jednorazowe, które może być przyznane przez uczelnię 2 razy w roku akademickim. Jej wysokość ustalana jest bezpośrednio w uczelni. Szczegółowe kryteria i tryb przyznawania ww. świadczeń określają regulaminy świadczeń dla studentów ustalane w każdej uczelni przez rektora w porozumieniu z samorządem studenckim. Należy wskazać, że w celu zapewnienia odpowiedniego poziomu wsparcia studentom będącym w trudnej sytuacji materialnej resort szkolnictwa wyższego i nauki analizuje funkcjonowanie systemu świadczeń dla studentów, w tym pod kątem jego dostępności dla osób w trudnej sytuacji materialnej oraz dostosowania go do zmieniającej się sytuacji społeczno-ekonomicznej w kraju. W wyniku nowelizacji ustawy PSWN [1] od 1 października 2024 r. wysokość kryterium dochodowego warunkującego otrzymanie stypendium socjalnego jest ustalana w relacji do minimalnego wynagrodzenia za pracę – jako 45% tego wynagrodzenia obowiązującego od dnia 1 stycznia roku poprzedniego. Oznacza to, że w roku akademickim 2024/2025 próg dochodu wzrósł z 1.294,4 zł do 1.570,5 zł (netto) na osobę w rodzinie (tj. o 21%). Dodatkowo, ze względu na mechanizm ustalania kryterium dochodowego w odniesieniu do minimalnego wynagrodzenia, to kryterium będzie podlegało corocznej automatycznej weryfikacji (będzie wzrastało wraz ze wzrostem minimalnego wynagrodzenia, a zatem od 1 października 2025 r. wzrośnie do 1.908,9 zł). W konsekwencji wyższe kryterium dochodowe pozwoli na objęcie wsparciem finansowym ze środków budżetu państwa większej grupy studentów osiągających dochody na poziomie minimalnego wynagrodzenia. Poza ww. świadczeniami minister nauki przyznaje studentom stypendia ministra za znaczące osiągnięcia naukowe, artystyczne i sportowe. Stypendium takie może otrzymać student wykazujący się znaczącymi osiągnięciami naukowymi lub artystycznymi związanymi ze studiami lub znaczącymi osiągnięciami sportowymi. Stypendium co roku otrzymuje kilkuset najzdolniejszych studentów. Maksymalna wysokość stypendium wynosi 17.000 zł i jest ono przyznawane na rok akademicki, a wypłata dokonywana jest przez uczelnie jednorazowo. Dodatkowym elementem systemu finansowego wsparcia w procesie kształcenia jest preferencyjny kredyt studencki. Jest to forma zwrotnego wsparcia studentów i doktorantów w finansowaniu kosztów związanych z kształceniem i utrzymywaniem się w trakcie studiów. Kredyt studencki jest udzielany z dopłatą do oprocentowania z budżetu państwa oraz na korzystnych warunkach jego przyznawania i spłaty. O kredyt mogą się ubiegać studenci i doktoranci bez względu na typ uczelni (publiczna, niepubliczna), formę studiów (studia stacjonarne, niestacjonarne) oraz niezależnie od pobieranych świadczeń przyznanych w uczelni. Kredyt studencki może otrzymać student, który nie ukończył 30 roku życia, i doktorant, który nie ukończył 35 roku życia. Kredyt jest wypłacany przez instytucje kredytującą w transzach miesięcznych w wysokości 400 zł, 600 zł, 800 zł albo 1000 zł (w zależności od podpisanej umowy kredytowej) przez 10 miesięcy w roku akademickim. Ponadto uczelnie mogą przyznawać studentom stypendia za wyniki w nauce z własnego funduszu stypendialnego utworzonego na podstawie art. 420 ustawy PSWN, na zasadach ustalanych w uzgodnieniu z samorządem studenckim. Zadanie to uczelnie realizują w ramach autonomii, której granice określa ustawa PSWN. Jednocześnie należy wskazać, że dane o rodzajach przyznanych studentom świadczeń z funduszu stypendialnego (tj. o stypendium socjalnym, stypendium rektora, stypendium dla osób niepełnosprawnych i zapomodze) uczelnie wprowadzają do wykazu studentów w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on. Natomiast dane statystyczne dotyczące tych świadczeń dla studentów oraz innych stypendiów według stanu na dzień 31 grudnia danego roku są sprawozdawane przez uczelnie w ramach statystyki publicznej i znajdują się w publikacjach Głównego Urzędu Statystycznego dostępnych na stronie internetowej GUS (ostatnia publikacja „Szkolnictwo wyższe i jego finanse w 2023 roku“). Czy przedstawiciele świata akademickiego zwracali w ostatnim czasie uwagę Pana Ministra na problem zwiększających się kosztów życia w ośrodkach akademickich i jakie działania w tym zakresie były podejmowane? Ministerstwo analizuje na bieżąco wpływające sygnały, w tym od środowiska akademickiego, dotyczące zwiększających się ogólnych kosztów życia w ośrodkach akademickich oraz ograniczonej dostępności do zakwaterowania w domach studenckich. Resort nauki i szkolnictwa wyższego w przygotowywanej nowelizacji ustawy PSWN planuje zmiany w kierunku rozszerzenia dostępności i zwiększenia efektywności finansowego wsparcia dla studentów. W szczególności rozważane jest m.in. podwyższenie progu dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o świadczenia oraz wydłużenie okresu pobierania świadczeń, dzięki czemu zwiększy się dostępność stypendium socjalnego, w tym dla studentów z rodzin osiągających dochody z pracy na poziomie minimalnego wynagrodzenia. Warto wspomnieć, że wysokość świadczeń przyznawanych przez uczelnie ze środków budżetu państwa corocznie wzrasta. Według ostatnich danych GUS zawartych we wskazanej wyżej publikacji wysokość stypendium socjalnego wzrosła w 2023 r. względem roku poprzedniego z 1129 zł do 1407 zł, tj. o 24,6%, zapomogi z 2072 zł do 2304 zł, tj. o 11,2%, stypendium dla osób z niepełnosprawnościami z 734 zł do 1282 zł, tj. o 74,4%, a stypendium rektora z 749 zł do 886 zł, tj. o 18,2%. Systematyczny wzrost wysokości świadczeń wpływa pozytywnie na stabilizację sytuacji ekonomicznej studentów z rodzin o najniższych dochodach i stanowi realne wsparcie w ponoszeniu rosnących kosztów utrzymania w trakcie studiów. Odnosząc się do kwestii dostępności zakwaterowania w domach studenckich, należy wskazać, że decyzje dotyczące korzystania z infrastruktury zaspokajającej potrzeby socjalno-bytowe członków wspólnoty akademickiej podejmowane są samodzielnie przez władze uczelni. To władze uczelni, dysponujące danymi w zakresie liczby kształcących się studentów oraz liczby dostępnych miejsc w domach studenckich, podejmują decyzje w zakresie podziału tych miejsc oraz wysokości opłat. Wysokość opłat za zakwaterowanie w domach studenckich, regulaminy kwaterowania (w tym także tryb i kryteria przyznawania miejsc) pozostają w zakresie ustawowej autonomii uczelni i są regulowane na poziomie wewnętrznych aktów prawnych stanowionych przez te podmioty. Pierwsze kroki celem zwiększenia bazy miejsc w akademikach zostały podjęte już pod koniec 2023 r., kiedy to wyasygnowano z budżetu państwa kwotę 150 mln zł i przekazano beneficjentom w formie zwiększenia wysokości subwencji z przeznaczeniem na wsparcie w prowadzeniu domów studenckich, w tym remonty infrastruktury. Adresatami tych środków były wszystkie nadzorowane uczelnie publiczne, które posiadają domy studenckie. Analogicznie, w roku 2024 wyasygnowano na ten sam cel kwotę 200 mln zł, którą przekazano w formie zwiększeń wysokości subwencji nadzorowanym przez ministra nauki uczelniom publicznym. Kolejnym działaniem na rzecz zwiększenia liczby i jakości miejsc w domach studenckich było przyznanie uczelniom w 2024 r. dotacji w łącznej wysokości około 250 mln zł na dofinansowanie 27 inwestycji związanych z domami studenckimi. Realizacja powyższych działań w perspektywie najbliższych lat doprowadzi do wyraźnej poprawy dostępności i poprawy warunków bytowych w domach studenckich. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Nauki Maria Mrówczyńska Podsekretarz Stanu [1] Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. – o zmianie ustawy Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2023 poz. 1672 z późn. zm.).

Zapytanie w sprawie pomocy socjalnej dla studentów

01Treść pytania

02Odpowiedzi Ministerstwa1 odpowiedź

03Powiązane

Komentarze do interpelacji