składam na Pana ręce odpowiedź na zapytanie Posłanki na Sejm RP Pani Katarzyny Matusik-Lipiec w sprawie działań Ministerstwa Edukacji Narodowej wspierających samorządy w promocji szkolnictwa zawodowego.
Szanowna Pani Poseł,
odpowiadając na Pani zapytanie w sprawie działań Ministerstwa Edukacji Narodowej wspierających samorządy w promocji szkolnictwa zawodowego przekazuję poniższe informacje.
W odniesieniu do działań sprzyjających pozytywnemu wizerunkowi szkolnictwa branżowego należy podkreślić, że działania Ministerstwa Edukacji Narodowej zorientowane są na rozwój kształcenia zawodowego, jak również na szeroko rozumianą promocję tej ścieżki kształcenia.
Promocję, która obejmuje zarówno działania projakościowe mające na celu poprawę trafności, jakości i efektywności kształcenia, jak również działania upowszechniające i promocyjne skierowane do pracodawców oraz do uczniów i ich rodziców.
Działania te były, są i będą realizowane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej, również w najbliższych miesiącach i latach.
Jednym z kluczowych działań podjętych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej w zakresie rozwoju i promocji kształcenia zawodowego jest podjęcie dialogu i współpracy z organizacjami branżowymi, w tym przedstawicielami samorządu gospodarczego w ramach realizowanego od 2024 r. projektu pn. „Porozumienie branżowe na rzecz kształcenia i szkolenia zawodowego. Zwiększenie udziału przedstawicieli i przedstawicielek branż w rozwoju kształcenia zawodowego i uczenia się w miejscu pracy”, współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. W listopadzie 2024 r. rozpoczęto cykl cotygodniowych spotkań branżowych poświęconych kształceniu zawodowemu, które są platformą do rozmów z przedstawicielami branż na temat zapotrzebowania na kadry średniego i niższego szczebla, sposobów pozyskiwania pracowników oraz potrzeb i oczekiwań branż związanych z kształceniem zawodowym. Spotkania mają także na celu prezentację możliwości współpracy pracodawców ze szkolnictwem branżowym, w tym kształcenia dualnego oraz pozyskanie reprezentantów branż do działań mających na celu doskonalenie i rozwój oraz promocję systemu kształcenia zawodowego. W 2024 r. odbyło się 6 takich spotkań. Działanie to będzie kontynuowane w latach 2025-2027, tak aby objęło wszystkie dziedziny zawodowe – w 2025 r. zaplanowano 26 spotkań.
W ramach powyższego projektu przewiduje się również realizację zadania polegającego na działaniach upowszechniających kształcenie zawodowe, w tym kampanię medialną promującą kształcenie zawodowe.
Ważnym działaniem podejmowanym przez Ministerstwo Edukacji Narodowej w zakresie promocji kształcenia zawodowego jest stały rozwój doradztwa zawodowego. W tym zakresie realizowane są liczne projekty unijne dotyczące doradztwa zawodowego. Powstające w ramach projektów konkursowych materiały multimedialne dostępne są na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej.
W ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS) na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej Ośrodek Rozwoju Edukacji w Warszawie realizuje projekt pn.: „Utworzenie i upowszechnienie portalu infozawodowe.men.gov.pl”. Celem projektu jest przygotowanie portalu stanowiącego źródło informacji o zawodach i kształceniu zawodowym, a także wspierającego współpracę pracodawców ze szkołami oraz realizację doradztwa zawodowego dla różnych grup wiekowych. W 2025 r. zaplanowano upowszechnienie pilotażowej wersji portalu w szkołach. Działanie to ma na celu m.in. wsparcie szkół i samorządów w promocji kształcenia zawodowego. Przewiduje się również istotne zmiany w systemie doradztwa zawodowego, które pozwolą na objęcie uczniów szkół podstawowych doradztwem indywidualnym.
Ministerstwo Edukacji Narodowej pozostaje otwarte na doskonalenie rozwiązań systemowych oraz wprowadzanie nowych narzędzi w zakresie doradztwa zawodowego w systemie oświaty. Planuje się wprowadzanie cyfrowych narzędzi dydaktycznych dla nauczycieli i doradców zawodowych służących rozpoznawaniu uzdolnień i predyspozycji uczniów oraz wsparciu ich w dokonywaniu właściwych wyborów edukacyjno-zawodowych. Ponadto, mając na uwadze zmieniające się trendy na rynku pracy oraz związane z tym postulaty zgłaszane przez stronę społeczną, planowany jest przegląd przepisów dotyczących doradztwa zawodowego, ze szczególnym uwzględnieniem treści nauczania na poszczególnych etapach kształcenia oraz w różnych typach szkół.
W celu zapewnienia informacji na temat przebiegu karier absolwentów szkół ponadpodstawowych na potrzeby prowadzenia polityki oświatowej państwa na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym, w tym dostosowywania kierunków i treści kształcenia do wymogów rynku pracy oraz przygotowywania uczniów do wyboru zawodu i kierunku kształcenia Ministerstwo Edukacji Narodowej prowadzi corocznie monitoring karier absolwentów szkół ponadpodstawowych. Dzięki systemowi monitoringu możliwe jest uzyskanie szczegółowych danych na temat karier edukacyjno-zawodowych absolwentów szkół ponadpodstawowych, które powinny stanowić istotny materiał przy organizacji działań wspierających młodych ludzi w wyborze kariery zawodowej oraz cenne źródło informacji dla władz regionalnych i lokalnych, przy podejmowaniu decyzji dotyczących rozwoju edukacji zawodowej w danym regionie.
Stała analiza podejmowanych działań pokazuje, że system monitoringu karier wymaga dalszego rozwoju. W tym celu Instytut Badań Edukacyjnych na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej realizuje projekt „Rozwój systemu monitoringu karier absolwentów i absolwentek szkół ponadpodstawowych”, który jest finansowany z Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego (FERS). W ramach projektu opracowany i udostępniony zostanie m.in. interaktywny portal umożliwiający samodzielne generowanie raportów z monitoringu przez różne grupy użytkowników, m.in. organy prowadzące szkoły, organy nadzoru pedagogicznego, samorządy wojewódzkie, dyrektorów szkół i placówek, nauczyciele, doradcy zawodowi, instytucje rynku pracy, pracodawców oraz uczniów i ich rodziców. Portal umożliwi samodzielny wybór istotnych dla użytkowników zestawień danych i raportów, z uwzględnieniem m.in. takich kryteriów jak płeć, zawód szkolny i branża lub przekrój terytorialny. Nowoczesny system raportowania wyników będzie zawierał widoki raportów dopasowane do potrzeb poszczególnych grup użytkowników, materiały pomocnicze i edukacyjne, umożliwi także użytkownikom samodzielne budowanie zestawień dostosowanych do ich indywidualnych potrzeb.
Dodatkowo planowane jest rozszerzenie danych rejestrowych wykorzystywanych w monitoringu o dane z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz Krajowej Administracji Skarbowej, aby jeszcze dokładniej opisywać sytuację absolwentów szkół ponadpodstawowych. Zmiany legislacyjne w tym zakresie zaplanowano na pierwszą połowę br.
W celu dostarczenia dyrektorom szkół oraz organom prowadzącym przesłanek do adekwatnego kształtowania oferty szkolnictwa branżowego w odniesieniu do potrzeb krajowego i wojewódzkiego rynku pracy, minister właściwy do spraw oświaty i wychowania ogłosił w drodze obwieszczenia prognozę zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego na krajowym i wojewódzkim rynku pracy.
Prognoza jest uporządkowanym alfabetycznie wykazem zawodów szkolnictwa branżowego, dla których ze względu na znaczenie dla rozwoju państwa prognozowane jest szczególne zapotrzebowanie na pracowników na krajowym rynku pracy, a także dla których prognozowane jest szczególnie istotne, istotne i umiarkowane zapotrzebowanie na pracowników na poszczególnych wojewódzkich rynkach pracy.
W 2025 r. po raz pierwszy na liście krajowej znalazły się zawody z poziomu szkoły policealnej: opiekun osoby starszej i opiekun w domu pomocy społecznej. Ponadto po raz pierwszy w części wojewódzkiej prognozy pojawiły się wykazy zawodów szkolnictwa branżowego, dla których jest prognozowane szczególnie istotne zapotrzebowanie na pracowników na poszczególnych wojewódzkich rynkach pracy, które obejmują wszystkie zawody z części krajowej oraz po jednym zawodzie będącym specjalizacją regionalną w danym województwie. Samorządy na 2026 rok otrzymają zwiększoną o ok. 1900 złotych kwotę potrzeb oświatowych dla szkół kształcących w zawodach, na które prognozowane jest szczególne zapotrzebowanie na krajowym rynku pracy oraz szczególnie istotne zapotrzebowanie na poszczególnych wojewódzkich rynkach pracy.
Ponadto, w celu promocji kształcenia dualnego, w listopadzie 2024 roku Ministerstwo Edukacji Narodowej dokonało zmiany w zakresie dofinansowania pracodawcom kosztów kształcenia młodocianych pracowników, które są odpowiedzią na postulaty pracodawców w tym rzemieślników. Dzięki wprowadzonym zmianom pracodawcy otrzymają 75% kwoty za ukończenie nauki zawodu u pracodawcy i przystąpienie do egzaminu zawodowego lub egzaminu czeladniczego[1] oraz 25% kwoty za efekt kształcenia w postaci zdania przez młodocianego pracownika egzaminu. Ponadto zwiększono kwoty dofinansowania: w przypadku nauki zawodu – do 10 824 zł, w przypadku nauki zawodu prowadzonej w zawodach wskazanych przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania w prognozie zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego – do 13 394 zł, a w przypadku przyuczenia do wykonywania określonej pracy – do 340 zł za każdy pełny miesiąc kształcenia.
W ocenie resortu edukacji, przedmiotowe zmiany, które obowiązują od 28 grudnia 2024 r. , zachęcą pracodawców do zawierania z młodocianymi umów o pracę w celu przygotowania zawodowego, co z kolei wzmocni branżowe szkoły I stopnia poprzez zwiększenie liczby pracodawców uczestniczących w realizacji praktycznej nauki zawodu w dualnym systemie kształcenia zawodowego.
Mając na uwadze znaczenie zapewnienia odpowiedniej liczby oraz wysokiej jakości nauczycieli kształcenia zawodowego dla efektywnego przygotowania młodzieży, MEN podjęło działania mające na celu przeciwdziałanie potencjalnym przyszłym niedoborom kadr.
W celu zapewnienia odpowiedniego przygotowania kadr do kształcenia zawodowego oraz doskonalenia nauczycieli zawodu niezbędne jest dokonanie pogłębionej diagnozy stanu kadrowego nauczycieli zawodu w Polsce - teoretycznych przedmiotów zawodowych i praktycznej nauki zawodu oraz przygotowanie rozwiązań służących pozyskiwaniu odpowiedniej kadry. Zadanie to wykonywane jest w ramach realizowanego z Funduszu Europejskiego dla Rozwoju Społecznego projektu pozakonkursowego Instytutu Badań Edukacyjnych pn. „Przygotowanie rozwiązań wspierających proces kształcenia przyszłych i doskonalenia obecnych nauczycieli zawodu”.
Projekt zakłada m.in. opracowanie wybranych programów kształcenia w ramach studiów podyplomowych, programów praktyk odbywanych przez studentów studiów I i II stopnia oraz propozycji nowych sposobów pozyskiwania nauczycieli zawodu. W bieżącym roku planowane jest ogłoszenie konkursu na studia podyplomowe dla nauczycieli uprawniające do nauczania kolejnego przedmiotu lub prowadzenia kolejnych zajęć z zakresu kształcenia zawodowego.
Ponadto, już w bieżącym roku akademickim cztery uczelnie zorganizowały, na zlecenie MEN, kwalifikacyjne studia podyplomowe dla nauczycieli w zakresie przygotowania merytorycznego i dydaktycznego do nauczania kolejnego przedmiotu lub prowadzenia kolejnych zajęć w zawodach związanych z gospodarką odpadami oraz w zawodzie technik elektromobilności.
Stąd istnieje konieczność podejmowania proaktywnych działań oraz przygotowania rozwiązań służących zapewnieniu warunków doskonalenia nauczycieli i nauczycielek umożliwiających dostosowanie ich umiejętności i kompetencji do aktualnych potrzeb gospodarki i zmieniającej się rzeczywistości. W związku z powyższym, w latach 2025 – 2028 Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji realizuje projekt pozakonkursowy, współfinansowany z Funduszu Europejskiego dla Rozwoju Społecznego, pn. „Opracowanie i przetestowanie modelu branżowej szkoły ćwiczeń”.
Projekt ten zakłada stworzenie modelu Branżowej Szkoły Ćwiczeń, tj. szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe, która jednocześnie będzie wspierać nauczycieli zawodu oraz studentów kierunków nauczycielskich w budowaniu i doskonaleniu ich warsztatu pracy, w szczególności w trafnym doborze wykorzystywanych narzędzi, metod i form kształcenia do odpowiednich treści i odbiorców - w tym przypadku różnorodnej grupy uczniów szkół prowadzących kształcenie zawodowe, a także wspomaganiu obecnych i przyszłych nauczycieli zawodu np. w opracowywaniu programów nauczania i podejmowaniu działań innowacyjnych w nauczaniu zawodu. Ponadto, w BSĆ testowane będą nowe rozwiązania pedagogiczne, czy innowacyjne metody i formy pracy z uczniami przy wykorzystaniu nowoczesnego sprzętu i we współpracy z pracodawcami i rynkiem pracy.
W ramach ww. projektu ogłoszony zostanie konkurs „Profesjonalna Szkoła Roku” na najlepszą szkołę prowadzącą kształcenie zawodowe. Konkurs ma na celu promowanie i upowszechnianie najlepszych praktyk edukacyjnych oraz wyróżnienie szkół, które osiągają wysokie wyniki w kształceniu zawodowym. Wyniki konkursu pozwolą zidentyfikować liderów edukacyjnych i najlepsze praktyki, wzorcowe dla innych szkół. Konkurs pokaże także, jakie działania są najbardziej efektywne i gdzie należy wprowadzać innowacje, a także zidentyfikować obszary wymagające poprawy.
Jednocześnie uprzejmie informuję, że jednostki samorządu terytorialnego mogą ubiegać się o środki finansowe m.in. na promocję kształcenia zawodowego w Urzędach Marszałkowskich w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych 2021-2027. Każdy z 16 programów regionalnych był indywidualnie negocjowany z Komisją Europejską przy współudziale Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej jako kluczowej instytucji z poziomu centralnego. Każdy region przygotował własną strategię rozwoju i wykorzystania funduszy unijnych w zakresie edukacji, w tym m.in. w zakresie promocji kształcenia zawodowego, tak aby kształcenie zawodowe było jak najlepiej dostosowane do regionalnych i lokalnych potrzeb w zakresie rynku pracy i gospodarki.
Wszelkie informacje na temat działań Ministerstwa Edukacji Narodowej są publikowane na stronie internetowej resortu.
Z wyrazami szacunku
[1] Rodzaj egzaminu uzależniony jest od statusu pracodawcy jako rzemieślnika. W przypadku młodocianego pracownika realizującego przygotowanie zawodowe u pracodawcy będącego rzemieślnikiem, młodociany ten przystępuje do egzaminu czeladniczego. W przypadku młodocianego pracownika realizującego przygotowanie zawodowe u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem, młodociany przystępuje do egzaminu zawodowego.
Komentarze do interpelacji