Interpelacja #17857 - Interpelacja w sprawie włączenia miejsc pamięci do programów edukacyjnych na przykładzie upamiętnienia na górze Chełm w Stryszowie

Interpelacja w sprawie włączenia miejsc pamięci do programów edukacyjnych na przykładzie upamiętnienia na górze Chełm w Stryszowie W wyniku rozmów z mieszkańcami postanowiłem zwrócić się do Państwa z interpelacją dotyczącą symbolicznego grobu żołnierzy Armii Krajowej zlokalizowanego na górze Chełm w Stryszowie (województwo małopolskie, powiat wadowicki) – miejsca o głębokim znaczeniu historycznym i patriotycznym, które dotąd nie zostało w sposób wystarczający ujęte w oficjalnych rejestrach miejsc pamięci narodowej. Z przekazów lokalnych mieszkańców, relacji rodzin, a także dostępnych publikacji regionalnych wynika, że w 1944 roku, podczas niemieckiej obławy, w rejonie góry Chełm zostało rozstrzelanych co najmniej trzech żołnierzy Armii Krajowej. Miejsce ich pochówku, upamiętnione symbolicznym krzyżem i otaczane pamięcią przez lokalną społeczność, nie ma statusu cmentarza wojennego ani też nie zostało dotychczas objęte systematyczną ochroną ze strony państwa. Co szczególnie istotne, w ostatnich miesiącach do mojego biura poselskiego zgłaszają się mieszkańcy gminy Stryszów i sąsiednich miejscowości, którzy z głębokim poruszeniem proszą o pomoc w upamiętnieniu tego miejsca. Dla wielu z nich jest to nie tylko kwestia lokalnego patriotyzmu, ale również obowiązku wobec przodków, którzy z narażeniem życia walczyli o wolność Ojczyzny. Góra Chełm, ze swoim skromnym i niemal zapomnianym grobem, stanowi dla tych ludzi prawdziwe „miejsce pamięci“, a jego dalsze zaniedbanie odbierane jest jako bolesne zaniechanie obowiązku świadectwa. W chwili obecnej na miejscu znajduje się tylko symboliczny grób, który został przygotowany przez turystów z Kalwarii Zebrzydowskiej, o czym informuje skromna, tymczasowa tablica pamiątkowa. W najbliższym sąsiedztwie znajdują się trzy brzozowe krzyże, ustawione jako znak pamięci i hołdu dla poległych. Całe to miejsce wymaga uporządkowania, zarówno pod względem przestrzennym, jak i informacyjnym. O to miejsce, na miarę swoich możliwości, dba lokalna społeczność: mieszkańcy regularnie odwiedzają ten symboliczny grób, przynoszą znicze i kwiaty. To wszystko świadczy o tym, że pamięć o wydarzeniach z 1944 roku nadal żyje i zasługuje na wsparcie oraz uhonorowanie przez instytucje państwowe. Mimo zainteresowania tym miejscem ze strony mieszkańców, pasjonatów historii oraz turystów, brakuje jakichkolwiek oznaczeń terenowych, tablic informacyjnych czy oficjalnych materiałów edukacyjnych. W dostępnych bazach IPN, m.in. rejestrach zbrodni hitlerowskich i relacjach AK z terenu Obwodu Wadowice, nie figuruje precyzyjne oznaczenie grobu na górze Chełm, co świadczy o konieczności pogłębionej kwerendy archiwalnej i historycznej w tym zakresie. W związku z powyższym zwracam się z pytaniami: 1. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej mogłoby pomóc w upamiętnieniu tego miejsca w terenie przez umieszczenie tablicy edukacyjnej, krzyża państwowego lub pomnika pamięci we współpracy z władzami samorządowymi i organizacjami kombatanckimi? 4. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej mogłoby pomóc we włączeniu tego miejsca pamięci do programów edukacji patriotycznej lub regionalnej we współpracy z władzami lokalnymi? Zwracam uwagę, że podobne, często nieudokumentowane miejsca walki i męczeństwa żołnierzy Polskiego Państwa Podziemnego, szczególnie na terenach wiejskich i górskich, są systematycznie porządkowane i włączane w narodową mapę pamięci historycznej, jednak wiele z nich, jak to na górze Chełm, nadal pozostaje zapomnianych. Proszę o potraktowanie niniejszej interpelacji jako głosu w imieniu lokalnej społeczności i rodzin ofiar, dla których pamięć o bohaterach walki o wolność Ojczyzny jest nie tylko obowiązkiem moralnym, ale i elementem tożsamości regionalnej.

Odpowiedź na interpelację w sprawie włączenia miejsc pamięci do programów edukacyjnych na przykładzie upamiętnienia na górze Chełm w Stryszowie Warszawa, 13-07-2026 Szanowny Panie Pośle, wobec pytań sformułowanych w interpelacji, uprzejmie przedstawiam poniższe wyjaśnienia. Ad 1. Odnosząc się do skierowanej do Ministerstwa Edukacji Narodowej prośby o pomoc w upamiętnieniu grobu żołnierzy AK na górze Chełm w Stryszowie, wyjaśniam, że Minister Edukacji Narodowej nie jest właściwy do podejmowania proponowanych działań. Postulat umieszczenia tablicy edukacyjnej, krzyża państwowego lub pomnika pamięci we współpracy z władzami samorządowymi i organizacjami kombatanckimi wykracza poza ustawowe kompetencje resortu. Zadania Ministra Edukacji Narodowej określa ustawa z dnia 4 września 1997 roku o działach administracji rządowej (Dz. U. 2025 r. poz.1275), zgodnie z którą minister właściwy do spraw oświaty i wychowania odpowiada wyłącznie za sprawy: kształcenia, nauczania, wychowania, kultury fizycznej dzieci i młodzieży; organizacji dziecięcych i młodzieżowych; udzielania pomocy materialnej dzieciom i młodzieży oraz międzynarodowej współpracy dzieci i młodzieży. Równocześnie uprzejmie informuję, że właściwym organem administracji rządowej w tym obszarze jest Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN). Zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1275), dział kultura i ochrona dziedzictwa narodowego obejmują wprost sprawy miejsc pamięci narodowej, grobów i cmentarzy wojennych, pomników zagłady oraz ich stref ochronnych. Ponadto w ramach kompetencji MKiDN funkcjonują dedykowane programy dotacyjne, takie jak program rządowy Groby i cmentarze wojenne w kraju 2026 , które służą finansowemu wspieraniu tego typu inicjatyw. Drugą wyspecjalizowaną instytucją państwową posiadającą ustawowe zadania w opisywanym zakresie jest Instytut Pamięci Narodowej (IPN). Na mocy ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2023 r. poz. 102), do zadań IPN należy prowadzenie działalności związanej z upamiętnianiem historycznych wydarzeń, miejsc oraz postaci w dziejach walk i męczeństwa Narodu Polskiego. Natomiast bezpośrednie wznoszenie pomników i tablic pamiątkowych na terenie danej miejscowości leży w wyłącznej kompetencji samorządu gminnego. Kluczowe regulacje w tym zakresie zawiera ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. 2026 poz.662). Przepisy te stanowią, że do wyłącznej właściwości rady gminy należy podejmowanie uchwał w sprawach wznoszenia pomników (art. 18 ust. 2 pkt 13), a sprawy kultury, ochrony zabytków i opieki nad zabytkami należą do zadań własnych gminy (art. 7 ust. 1 pkt 9). Reasumując, podmiotem uprawnionym do podjęcia inicjatywy we wnioskowanej sprawie jest lokalny samorząd (rada gminy lub miasta). Wnioskodawcy, organizacje kombatanckie bądź mieszkańcy mogą formalnie zwrócić się do radnych lub złożyć wniosek bezpośrednio do rady gminy, która jako jedyna posiada kompetencje do wyrażenia zgody na wzniesienie takiego upamiętnienia w drodze uchwały. Opcjonalnie samorząd lub współpracujące z nim stowarzyszenie może ubiegać się o wsparcie finansowe bądź merytoryczne z programów celowych Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego albo Instytutu Pamięci Narodowej. Ad 2 (4). Odnosząc się do skierowanej prośby o włączenie grobu żołnierzy AK na górze Chełm w Stryszowie do programów edukacji patriotycznej lub regionalnej we współpracy z władzami lokalnymi , informuję, że zarówno cele ogólne, jaki treści nauczania – wymagania szczegółowe zawarte w rozporządzeniu Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz. U. z 2026 r. poz. 378), kładą silny nacisk na historię lokalną i regionalną. We wspomnianej podstawie programowej kształcenia ogólnego w treściach nauczania – wymaganiach szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności w zakresie nauczania historii w klasach IV–VI, w części dotyczącej Elementów historii rodzinnej, lokalnej i regionalnej , wskazano, że uczeń: przedstawia historię swojej okolicy, wymienia postacie szczególnie dla niej zasłużone i identyfikuje formy ich upamiętnienia (moduł: kultura); wskazuje wybrane zabytki historyczne w swoim regionie, wyjaśnia ich znaczenie i konieczność ich ochrony (moduł: kultura). Ponadto warunki i cele realizacji w zakresie nauczania historii w szkole podstawowej, ujęte we wspomnianym rozporządzeniu, wprost określają, że pełniejsza znajomość historii ma być narzędziem prowadzącym do wzmocnienia poczucia więzi uczniów z ich najbliższym otoczeniem. Realizacji tej idei sprzyjać powinny wycieczki historyczne o zróżnicowanym charakterze. Warto znaleźć czas nie tylko na wizyty w muzeach czy placówkach edukacyjnych, lecz także na krótkie, lokalne wędrówki, które pozwolą uczniom poznać okoliczne pomniki, zabytki architektury czy innego rodzaju miejsca pamięci i dostrzec ich związki z treściami omawianymi na lekcjach. Warto również podkreślić, że nowa podstawa programowa kładzie szczególny nacisk na zdobywanie przez uczniów indywidualnych i grupowych doświadczeń edukacyjnych w ramach zajęć z poszczególnych przedmiotów. Mają one na celu wspieranie rozwoju osobistego, psychicznego i społecznego uczniów oraz budowanie ich poczucia sprawczości. I tak dla przykładu, w zakresie zdobywania doświadczeń edukacyjnych podczas nauki historii w klasach IV–VI uczeń indywidualnie poszukuje informacji i śladów materialnych dotyczących zabytku lub wydarzenia z historii lokalnej, a następnie przedstawia wyniki swoich badań w formie ustalonej z nauczycielem. Z kolei w przypadku klas VII i VIII podstawa programowa kształcenia ogólnego przewiduje, że uczeń indywidualnie: planuje i przeprowadza wywiad ze świadkiem historii na temat ustalony z nauczycielem, dokumentuje go i relacjonuje najważniejsze ustalenia; znajduje relacje uczestników wybranego wydarzenia z przeszłości, porównuje je i prezentuje wyniki analizy postrzegania tego samego wydarzenia. Natomiast w ramach pracy grupowej uczniowie klas VII i VIII realizują zadania, które bezpośrednio korespondują z przedmiotem Pana interpelacji. Uczniowie w grupie: identyfikują lokalne miejsce pamięci, a następnie planują i realizują działania związane z opieką nad nim oraz podtrzymywaniem pamięci o nim wśród lokalnej społeczności ; planują wycieczkę historyczną, projektują jej cel i przygotowują program obejmujący odwiedzane zabytki i instytucje kultury; wybierają święto państwowe lub lokalne albo rocznicę ważnego wydarzenia, planują sposób jego celebrowania w szkole, przygotowują materiały do realizacji przedsięwzięcia oraz biorą aktywny udział w obchodach. W tym miejscu należy dodatkowo zaznaczyć, że nowa podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkół ponadpodstawowych jest aktualnie w przygotowaniu, a jej założenia zakładają sukcesywne wprowadzanie zmian – począwszy od klasy I – od 1 września 2027 r. Warto również podkreślić, że w przygotowywanych przepisach dla liceów i techników zakłada się pogłębienie dotychczasowych treści oraz wymagań w zakresie historii regionalnej. Mając na uwadze powyższe, zdaniem Ministerstwa Edukacji Narodowej przytoczone wyżej przykłady wymagań szczegółowych, odnoszące się bezpośrednio do obszaru zadań edukacyjnych i wychowawczych szkoły, stwarzają bardzo rozległą przestrzeń dla nauczyciela przedmiotu do włączenia grobu żołnierzy Armii Krajowej, zlokalizowanego na górze Chełm w Stryszowie, do realizowanych programów nauczania historii w szkołach podstawowych – ze szczególnym uwzględnieniem szkół funkcjonujących w tym regionie. Dodatkowo należy wskazać na szeroką autonomię nauczyciela w zakresie doboru metod oraz realizacji programu nauczania [1] , w tym przypadku historii. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oświatowego, program nauczania danych zajęć edukacyjnych w szkole jest opracowywany przez nauczyciela prowadzącego zajęcia (w oparciu o obowiązującą podstawę programową kształcenia ogólnego), a następnie zatwierdzany przez dyrektora szkoły [2] . Co istotne, program ten może obejmować treści nauczania wykraczające poza podstawowy zakres określony w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla danego przedmiotu. Podsumowując, Ministerstwo Edukacji Narodowej nie wprowadza do podstawy programowej kształcenia ogólnego odrębnych, szczegółowych wymogów dla pojedynczych miejsc pamięci. Obowiązujące regulacje prawne dają już teraz jednoznaczne oraz konkretne narzędzia dla nauczycieli i szkół, które mają prowadzić do wzmocnienia poczucia więzi uczniów z ich najbliższym otoczeniem, w tym do upamiętniania lokalnych miejsc pamięci. Ponadto wyżej wspomniane przepisy prawa oświatowego gwarantują pełną i wystarczającą swobodę dyrektorom szkół oraz nauczycielom w zakresie włączania upamiętnienia lokalnych miejsc pamięci, w tym również grobu żołnierzy AK w Stryszowie, do szkolnych programów nauczania historii, planów wychowawczo-profilaktycznych czy projektów edukacyjnych (które mogą być realizowane również we współpracy z samorządami lokalnymi oraz organizacjami kombatanckimi). Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu [1] Art. 12 – ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2026 r. poz. 515 t.j.) [2] Art. 22a - ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2025 r. poz. 881 t.j. )

Interpelacja w sprawie włączenia miejsc pamięci do programów edukacyjnych na przykładzie upamiętnienia na górze Chełm w Stryszowie

01Treść pytania

02Odpowiedzi Ministerstwa1 odpowiedź

03Powiązane

Komentarze do interpelacji