Interpelacja w sprawie warunków pobytowych w ośrodkach pobytu dla cudzoziemców oraz w ośrodkach recepcyjnych, na przykładzie Ośrodka Recepcyjnego Podkowa Leśna-Dębak

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację numer 1715 Pani Poseł Joanny Wichy w sprawie warunków pobytowych w ośrodkach pobytu dla cudzoziemców oraz w ośrodkach recepcyjnych, na przykładzie Ośrodka Recepcyjnego Podkowa Leśna–Dębak, na wstępie chciałbym przekazać ogólne informacje dotyczące obecnej zdolności kwaterunkowej, a także zdolności kwaterunkowej w warunkach masowego napływu cudzoziemców na teren Rzeczypospolitej Polskiej (RP).

Powyższe, w opinii Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), jest istotne jako wprowadzenie do problematyki warunków panujących w placówkach dla cudzoziemców, w szczególności w kontekście wyrażonej przez Panią Poseł uwagi o zwiększonej liczbie osób kwaterowanych w ośrodkach pobytu oraz w ośrodkach recepcyjnych w związku z falą migracji ze Wschodu.

Obecnie w strukturach Urzędu do Spraw Cudzoziemców (UdSC) znajdują się cztery ośrodki własne: w Białej Podlaskiej, Podkowie Leśnej-Dębaku, Lininie i Czerwonym Borze oraz pięć ośrodków wynajmowanych: w Białymstoku, Grupie, Łukowie, Horbowie i Bezwoli. Według stanu na 29 lutego 2024 r., łącznie we wszystkich ośrodkach prowadzonych przez lub na zlecenie Szefa UdSC, zakwaterowanych było 695 osób, przy nominalnej zdolności kwaterunkowej w liczbie 1479 osób. W tym miejscu warto nadmienić, że cudzoziemcy mogą również mieszkać poza ośrodkami i korzystać z pomocy finansowej na pokrycie kosztów pobytu na terytorium RP, co zmniejsza zapotrzebowanie na organizowanie miejsc w ośrodkach dla cudzoziemców.

Oprócz wyżej wspomnianych ośrodków, UdSC dysponuje również tzw. bazą obiektów kryzysowych, w której znajdują się zweryfikowane obiekty wytypowane do uruchomienia w pierwszej kolejności w sytuacji masowego napływu cudzoziemców na teren RP. Aktualnie w bazie ośrodków kryzysowych znajdują się 52 obiekty ze zdolnością kwaterunkową w liczbie około 6.500 miejsc. Szef UdSC w ośrodkach będących w jego zarządzie oraz uruchamianych własnymi siłami lub we współpracy z właściwym terytorialnie wojewodą, zapewnia zakwaterowanie, wyżywienie i opiekę medyczną wnioskodawcom ochrony międzynarodowej lub beneficjentom ochrony czasowej, działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej^[1].

Pomoc socjalna dla cudzoziemców świadczona przez Szefa UdSC jest udzielana w ośrodkach oraz w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie we własnym zakresie kosztów utrzymania na terytorium RP. Pomoc udzielana w ośrodkach obejmuje:

1. zakwaterowanie;
2. całodzienne wyżywienie zbiorowe lub ekwiwalent pieniężny w zamian za wyżywienie (11 zł/dzień, przysługujący dzieciom do ukończenia 6. roku życia oraz uczniom szkoły podstawowej lub ponadpodstawowej lub przyznany ze względów organizacyjnych);
3. kieszonkowe na drobne wydatki osobiste (50 zł miesięcznie) oraz ewentualnie dodatkowe kieszonkowe za prace na rzecz ośrodka (50 zł miesięcznie);
4. stałą pomoc pieniężną na zakup środków czystości i higieny osobistej albo środki czystości i higieny osobistej (20 zł miesięcznie);
5. jednorazową pomoc pieniężną lub bony towarowe na zakup odzieży i obuwia (140 zł jednorazowo);
6. naukę języka polskiego oraz podstawowe materiały niezbędne do nauki tego języka;
7. pomoce dydaktyczne dla dzieci korzystających z nauki i opieki w publicznych placówkach, szkołach podstawowych lub szkołach ponadpodstawowych;
8. pokrycie, w miarę możliwości, kosztów zajęć pozalekcyjnych i rekreacyjno-sportowych dzieci;
9. finansowanie przejazdów środkami transportu publicznego:
   – w celu wzięcia udziału w postępowaniu w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej,
   – w celu leczenia lub poddania się szczepieniom ochronnym,
   – w innych szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Jak wspomniano powyżej, cudzoziemcy ubiegający się o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz cudzoziemcy objęci ochroną czasową, którym Szef UdSC wydał zaświadczenie o korzystaniu z ww. formy ochrony, zamiast pomocy w ośrodkach mogą korzystać ze świadczenia pieniężnego na pokrycie we własnym zakresie kosztów pobytu na terytorium RP w wysokości:

1. dla osoby samotnej - 25 zł/dzień (około 750 zł miesięcznie),
2. dla rodziny dwuosobowej - 20 zł/dzień/osoba (około 600 zł miesięcznie),
3. dla rodziny trzyosobowej - 15 zł/dzień/osoba (około 450 zł miesięcznie),
4. dla rodziny czteroosobowej i więcej - 12,5 zł/dzień/osoba (około 375 zł miesięcznie).

Ponadto, cudzoziemcom korzystającym z powyższej formy pomocy socjalnej przysługuje także:

1. pomoc w formie nauki języka polskiego i podstawowych materiałów niezbędnych do nauki tego języka;
2. pomoce dydaktyczne dla dzieci korzystających z nauki i opieki w publicznych placówkach, szkołach podstawowych lub szkołach ponadpodstawowych;
3. pokrycie, w miarę możliwości, kosztów zajęć pozalekcyjnych i rekreacyjno-sportowych dzieci;
4. finansowanie przejazdów środkami transportu publicznego:
   – w celu wzięcia udziału w postępowaniu w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej,
   – w celu leczenia lub poddania się szczepieniom ochronnym,
   – w innych szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Z kolei przechodząc do szczegółowych informacji dotyczących pobytu cudzoziemców w Ośrodku Recepcyjnym w Podkowie Leśnej-Dębaku, uprzejmie informuję, że we wskazanym ośrodku, według stanu na koniec lutego 2024 r., przebywało 90 osób - wnioskodawców o ochronę międzynarodową. Średnio, we wspomnianym miesiącu, w ośrodku przebywało 96 osób, najwięcej 8 lutego – 124 osoby, a najmniej 20 lutego – 74 osoby.

W nawiązaniu do pytania Pani Poseł o wysokość środków z budżetu państwa przeznaczonych na utrzymanie ww. placówki należy podkreślić, że Ośrodek Recepcyjny w Podkowie Leśnej-Dębaku nie posiada wyodrębnionego budżetu.

Z kolei odnosząc się do pytania 3 wymienionego w wystąpieniu informuję, że na podstawie rozporządzenia z dnia 6 października 2023 r. Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie wysokości pomocy dla cudzoziemców ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej^[2], dzienna stawka żywienia zbiorowego wynosi 11 złotych na jedną osobę (niezależnie od płci). Dzieci do ukończenia 6. roku życia lub uczniowie szkół podstawowych lub ponadpodstawowych nie są objęte żywieniem zbiorowym. Ich rodzicom, w zamian za wyżywienie, wypłacany jest ekwiwalent pieniężny w tożsamej wysokości.

Przechodząc do odpowiedzi na pytanie o średni czas pobytu cudzoziemca w Ośrodku Recepcyjnym Podkowa Leśna-Dębak należy wyjaśnić, że ww. placówka spełnia dwie funkcje: recepcyjną oraz pobytową. W części pobytowej na stałe są zakwaterowane samotne kobiety oraz matki samotnie wychowujące dzieci. Pobyt ww. osób jest uzależniony od długości trwającej procedury i rozpatrzenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, nie dłużej jednak niż przez okres dwóch miesięcy od otrzymania ostatecznej decyzji. W części recepcyjnej pobyt ma charakter tymczasowy i jest uwarunkowany zakończeniem procedur recepcji cudzoziemców, tj. uzyskaniem zaświadczenia o możliwości pobytu w innych ośrodkach dla cudzoziemców. Pobyt cudzoziemców w części recepcyjnej trwa zwykle od 5 do 9 dni.

Odnosząc się do kwestii zapewnienia cudzoziemcom wsparcia tłumaczy, uprzejmie informuję, że mieszkańcy ośrodka, którzy nie posiadają wystarczającej znajomości języka polskiego w mowie i piśmie, mogą korzystać z pomocy personelu placówki, który komunikatywnie porozumiewa się w języku angielskim i rosyjskim. Natomiast w przypadku, gdyby powyższa pomoc nie była wystarczająca, istnieje możliwość skorzystania z usług biura tłumaczeń, z którym UdSC ma podpisaną umowę. Ponadto, dodatkowym wsparciem w tłumaczeniach są obecni raz w tygodniu wolontariusze Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji (IOM), tj. tzw. asystenci kulturowi.

Odpowiadając na pytania 8 i 9 wymienione w wystąpieniu, pragnę wskazać, że mieszkańcy placówki w Podkowie Leśnej-Dębaku mają zapewniony nieograniczony dostęp do bezpłatnej, otwartej sieci WI-FI. Mogą korzystać z Internetu poprzez własne urządzenia lub korzystać z urządzeń udostępnionych im przez personel ośrodka. Obecnie do dyspozycji mieszkańców pozostaje 5 komputerów stacjonarnych.

W nawiązaniu do pytań Pani Poseł dotyczących opieki medycznej oraz wsparcia psychologicznego udzielanego cudzoziemcom, uprzejmie informuję, że Szef UdSC zapewnia pomoc socjalną i opiekę medyczną zgodnie z przepisami ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jedynie na rzecz:

• cudzoziemców ubiegających się o udzielenie ochrony na terytorium RP (zgodnie z art. 70 ww. ustawy),
• cudzoziemców posiadających zaświadczenie o korzystaniu z ochrony czasowej na terytorium RP (zgodnie z art. 112 ww. ustawy).

Dodatkowo należy wskazać, że świadczenie usług medycznych następuje w oparciu o umowę cywilnoprawną zawartą pomiędzy Skarbem Państwa reprezentowanym przez UdSC a podmiotem świadczącym ww. usługi, wyłanianym co 4 lata w drodze przetargu (na podstawie art. 73 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej). W 2015 r. po raz pierwszy w przetargu został wyłoniony podmiot wskazany przez Panią Poseł w wystąpieniu. W kolejnych przetargach w 2019 r. oraz 2023 r. wymieniony podmiot był jedynym oferentem, który przystąpił do przetargu i jako spełniający wymogi został wybrany do wykonywania umowy w kolejnych latach. Aktualnie obowiązuje umowa podpisana 31 lipca 2023 r.

W tym miejscu wymaga wyjaśnienia, że opieka medyczna jest świadczona cudzoziemcom na podstawie umowy zawartej z operatorem medycznym w zakresie, w jakim przysługuje ona osobom objętym obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych^[3], z wyłączeniem leczenia uzdrowiskowego albo rehabilitacji uzdrowiskowej. Opieka medyczna dla osób ubiegających się o udzielenie ochrony na terytorium RP jest zatem jednakowa dla cudzoziemców i dla obywateli polskich, włączając podstawową opiekę medyczną, diagnostykę, opiekę specjalistyczną, szpitalną, kalendarzowe szczepienia ochronne dzieci (z wyjątkiem leczenia uzdrowiskowego i rehabilitacji uzdrowiskowej). Świadczenia z zakresu Podstawowej Opieki Zdrowotnej realizowane są w punktach medycznych we wszystkich ośrodkach dla cudzoziemców oraz w Zespole Obsługi Cudzoziemców przy ul. Taborowej 16 w Warszawie. Warto dodać, że w każdym punkcie medycznym pracuje lekarz, pielęgniarka oraz psycholog, którzy świadczą podstawową opiekę medyczną, jak również kierują na badania specjalistyczne, w tym stomatologiczne.

Natomiast opieka medyczna dla cudzoziemców korzystających ze świadczeń pieniężnych na pokrycie we własnym zakresie kosztów pobytu na terytorium RP realizowana jest poprzez placówki zlokalizowane możliwie najbliżej miejsca zamieszkania. Zapisy i koordynacja wizyt lekarskich odbywa się poprzez infolinię operatora medycznego, gdzie cudzoziemiec uzyskuje informację o terminie i miejscu wizyty oraz sposobie realizacji recept.

Zgodnie z art. 71 ust. 1 pkt 1) lit. i ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pomoc socjalna udzielana w ośrodku obejmuje m.in. finansowanie przejazdów środkami transportu publicznego w celu leczenia lub poddania się szczepieniom ochronnym. Koszty transportu są zatem cudzoziemcom zwracane na podstawie biletu i potwierdzonej w danym terminie konsultacji lekarskiej. Dodatkowo, cudzoziemcom z niepełnosprawnością przebywającym w placówce, jeżeli wymaga tego ich stan fizyczny, UdSC zapewnia transport na badania specjalistyczne oraz zajęcia rehabilitacyjne.

Jednocześnie, zgodnie z umową zawartą ze świadczeniodawcą usług medycznych, wskazany podmiot jest zobowiązany do zapewnienia transportu sanitarnego cudzoziemców wymagającym specjalnych warunków transportu, zaleconych przez lekarza. Jeżeli nie ma ku temu przeciwwskazań medycznych oraz organizacyjnych, np. z powodu braku miejsca w środku transportu, Wykonawca umożliwia przejazd w ramach tego transportu osobom bliskim cudzoziemcowi, w szczególności gdy jest osobą małoletnią.

Ponadto, w ramach obowiązującej umowy na usługi medyczne w placówce w Podkowie Leśnej-Dębaku jest świadczona pomoc psychologiczna, w wymiarze zależnym od liczby mieszkańców. Obecnie w ośrodku dyżuruje psycholog przez 8 h tygodniowo. Dodatkowego wsparcia psychologicznego na terenie placówki udziela Fundacja Polskie Forum Migracyjne (w wymiarze 8-10 h tygodniowo) oraz IOM (około 6 h tygodniowo).

Z poważaniem

z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

^[1] Dz. U. z 2023 r. poz. 1504.

^[2] Dz. U. poz. 2154.

^[3] Dz. U. z 2024 r. poz. 146.