Zapytanie w sprawie zamykania szkół podstawowych w Polsce

Szanowny Panie Pośle,

procedura likwidacji szkoły, prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego, uległa zmianie w 2016 roku, kiedy to wprowadzono wymóg uzyskania pozytywnej opinii kuratora oświaty w przypadku zamiaru likwidacji szkoły lub placówki samorządowej. Wymóg ten wszedł w życie 23 stycznia 2016 r. i dotyczył tej części likwidacji szkół i placówek, w przypadku których nie zakończono procedury likwidacyjnej. Oznacza to, że likwidacja - wykazanych w tabeli nr 1 - szkół w roku 2015 oraz części szkół w roku 2016 przebiegała wg starych zasad.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami art. 89 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, decyzję o likwidacji samorządowej szkoły podejmuje organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego (stosowna uchwała). Wyrażony w uchwale jednostki samorządu terytorialnego zamiar likwidacji szkoły, na wniosek tej jednostki, opiniuje kurator oświaty. Negatywna opinia kuratora w tym zakresie jest wiążąca dla jednostki samorządu terytorialnego. Z kolei opinia pozytywna kuratora nie obliguje gminy do dokonania zamierzonej zmiany organizacyjnej. Jednostki samorządu terytorialnego od lat jako główny powód likwidacji szkół podstawowych podają zmiany demograficzne, a co za tym idzie względy ekonomiczne oraz w efekcie chęć poprawy warunków nauczania. Na odsetek pozytywnie zaopiniowanych przez kuratorów oświaty, a następnie zrealizowanych, zamiarów likwidacji szkół zależy od wielu czynników. Nie wszystkie pozytywnie zaopiniowane likwidacje zawsze były zrealizowane (po części z powodu nieprzychylnej opinii mieszkańców danej gminy). W latach wyborczych gminy rzadko decydowały się na likwidacje szkół lub przeprowadzały likwidację, w przypadku których potrzeba była oczywista (np. szkoła nie posiadała uczniów). Stąd w takich latach odsetek opinii pozytywnych był bardzo wysoki.

Tabela 1. liczba szkół podstawowych zlikwidowanych w latach 2015-2023 (dane systemu informacji oświatowej SIO; stan bazy danych - 31.03.2026 r.)

Ponieważ obecnie obowiązujące przepisy nie pozwalają na przekształcenie szkoły podstawowej w podstawową szkołę filialną, nie jest możliwe podanie liczby takich przekształceń na podstawie danych SIO. Zgodnie z obowiązującymi obecnie zasadami, zastąpienie samodzielnej szkoły podstawowej szkołą filialną wymaga całkowitej likwidacji tej pierwszej, a następnie przekształcenie szkoły „macierzystej", polegające na utworzenie podporządkowanej jej organizacyjnie szkoły filialnej umiejscowionej w budynku wcześniej zlikwidowanej szkoły.

Przekształcenia szkoły podstawowej w szkołę podstawową filialną będzie możliwe od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw. Ustawa ta została podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 2 kwietnia 2026 r. i została opublikowana w dniu 10 kwietnia 2026 r. (D. U. poz. 504).

Ustawa przede wszystkim daje możliwości lepszego dostosowania sieci publicznych szkół do zmian demograficznych oraz wprowadza możliwość wykorzystania budynków oświatowych na potrzeby lokalnej społeczności. Zawiera także pakiet przepisów zmieniających procedurę likwidacji szkoły. Pozostawiając wiążącą, pozytywną opinię kuratora oświaty, określono w niej obszary podlegające ocenie organu nadzoru pedagogicznego w przypadku zamiaru likwidacji szkoły. Ustawą tą wprowadzono obowiązek konsultacji społecznych, w tym bezpośredniego spotkania władz lokalnych z rodzicami uczniów likwidowanej szkoły. Obecnie rodzice są tylko adresatami zawiadomienia o zamiarze likwidacji szkoły, wielokrotnie wskazującymi na brak szczegółowych informacji z samorządu i brak wpływu na jego decyzje. Ustawa gwarantuje lokalnej społeczności, w tym rodzicom uczniów, dostęp do pełnej informacji o analizach i powodach, które legną u podstaw likwidacji szkoły. Zgodnie z art. 89a ustawy – Prawo oświatowe, władze lokalne będą miały obowiązek, na 6 miesięcy przed zamierzoną likwidacją szkoły, udostępnienia wszystkim mieszkańcom:

1. analiz lub dokumentów uzasadniających likwidację szkoły;
2. informacji o sposobie realizacji obowiązku zapewnienia możliwości kontynuowania nauki w innej szkole publicznej tego samego typu, a w przypadku szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe – kształcącej także w tym samym lub zbliżonym zawodzie, oraz informacji o niepogorszeniu warunków nauki, wychowania i opieki zapewnianych uczniom szkoły, której dotyczy likwidacja, oraz uczniom szkoły lub szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki;
3. informacji o planowanym obwodzie szkoły lub planowanych obwodach szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki – w przypadku zamiaru likwidacji szkoły podstawowej;
4. informacji o planowanej organizacji transportu i opieki, o których mowa w art. 39 ust. 3–4a ustawy – Prawo oświatowe, a w przypadku szkoły podstawowej, w której zorganizowano oddział przedszkolny – również informacji o planowanej organizacji transportu i opieki, o których mowa w art. 32 ust. 5 i 6 tej ustawy, w szczególności informacji o trasach przewozu, miejscach oczekiwania uczniów na transport oraz czasie przewozu z poszczególnych miejsc oczekiwania na transport do szkoły lub do szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki, a w przypadku likwidacji szkoły ponadpodstawowej – także informacji o połączeniach komunikacji publicznej umożliwiających uczniom dotarcie do szkoły lub do szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki;
5. informacji o:
   • możliwości i miejscu zapoznania się przez mieszkańców jednostki samorządu terytorialnego z ww. analizami, dokumentami i informacjami,
   • możliwości, sposobie i miejscu składania uwag i wniosków dotyczących zamierzonej likwidacji szkoły oraz o terminie ich składania, który nie może być krótszy niż 14 dni od dnia zamieszczenia zawiadomienia o zamiarze likwidacji szkoły,
   • adresie strony podmiotowej urzędu obsługującego jednostkę samorządu terytorialnego w Biuletynie Informacji Publicznej, na której będzie zamieszczone zbiorcze stanowisko wobec zgłoszonych ww. uwag i wniosków.

Zgodnie z art. 89b ustawy – Prawo oświatowe, opinia kuratora oświaty dotycząca likwidacji szkoły będzie wydawana w ciągu 60 dni od dnia doręczenia kuratorowi oświaty stosownego zawiadomienia. Oznacza to, że opinia kuratora oświaty będzie znana najpóźniej pod koniec kwietnia lub w pierwszych dniach maja. Opinia ta będzie wydawana po zapoznaniu z uchwałą intencyjną dotyczącą zamiaru likwidacji szkoły, analizami, dokumentami i informacjami związanymi z likwidacją szkoły, a także po przeprowadzeniu oględzin w szkole, której dotyczy likwidacja, oraz w szkole lub w szkołach wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki.

Opinia kuratora oświaty - tak jak obecnie - będzie zawierać ocenę zgodności z prawem zamierzonej likwidacji szkoły, ale będzie ona zawierać także ocenę:

1. sposobu realizacji obowiązku zapewnienia możliwości kontynuowania nauki w innej szkole publicznej tego samego typu oraz ocenę, czy warunki nauki, wychowania i opieki zapewniane uczniom szkoły, której dotyczy likwidacja, oraz uczniom szkoły lub szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki nie ulegną pogorszeniu;
2. planowanej organizacji transportu i opieki, o których mowa w art. 39 ust. 3–4a ustawy – Prawo oświatowe, a w przypadku szkoły podstawowej, w której zorganizowano oddział przedszkolny – również ocenę planowanej organizacji transportu i opieki, o których mowa w art. 32 ust. 5 i 6 tej ustawy, w szczególności ocenę tras przewozu, miejsc oczekiwania uczniów na transport oraz czasu przewozu z poszczególnych miejsc oczekiwania na transport do szkoły lub do szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki, a w przypadku likwidacji szkoły ponadpodstawowej – także ocenę połączeń komunikacji publicznej umożliwiających uczniom dotarcie do szkoły lub do szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki;
3. zgodności z warunkami określonymi w art. 39 ust. 1, 2, 5a–5b, 5d i 7a tej ustawy planowanego obwodu szkoły lub planowanych obwodów szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki – w przypadku zamiaru likwidacji szkoły podstawowej.

W ustawie z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw zadbano więc, aby rodzice uczniów likwidowanej szkoły mieli możliwość bezpośredniego spotkania z przedstawicielami władz lokalnych oraz żeby opinia kuratora oświaty o zamierzonej likwidacji była oparta o ocenę obszarów wskazanych w ustawie. Zarówno likwidacja jak i przekształcenie szkoły, a także zmiana szkolnego obwodu nie jest możliwa i nie będzie możliwa bez uzyskania pozytywnej opinii kuratora oświaty po wejściu w życie ww. ustawy z dnia 13 marca 2026 r.

Z wyrazami szacunku

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu