Interpelacja w sprawie realizacji uchwały nr 72 Rady Ministrów z dnia 27 maja 2025 r. w sprawie zatwierdzenia Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację numer 18060 Pani Poseł Iwony Marii Kozłowskiej w sprawie realizacji uchwały nr 72 Rady Ministrów z dnia 27 maja 2025 r. w sprawie zatwierdzenia Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026, uprzejmie przedstawiam poniższe informacje.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że zapewnienie zbiorowego zaopatrzenia mieszkańców w wodę, w tym wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi, należy do zadań własnych gminy. Wynika to w szczególności z art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym^[1], zgodnie z którym do zadań własnych gminy należy zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty, obejmujące m.in. sprawy wodociągów i zaopatrzenia w wodę. Obowiązek ten znajduje również bezpośrednie potwierdzenie w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków^[2], która określa zasady organizacji zbiorowego zaopatrzenia w wodę oraz warunki zapewnienia jej dostaw i jakości.

Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 (Program OLiOC), przyjęty uchwałą nr 72 Rady Ministrów z dnia 27 maja 2025 r. w sprawie zatwierdzenia Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026^[3] nie zmienia tego podziału odpowiedzialności. Program OLiOC stanowi natomiast instrument wsparcia realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej przez właściwe organy i podmioty, w tym jednostki samorządu terytorialnego. Środki przewidziane w Programie OLiOC mogą służyć wzmacnianiu odporności lokalnych systemów, uzupełnianiu zasobów oraz przygotowaniu rozwiązań awaryjnych, jednak nie zastępują obowiązków gminy w zakresie organizacji i zapewnienia dostaw wody dla mieszkańców.

Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej^[4] tworzy ramy planowania, ewidencjonowania i finansowania zasobów ochrony ludności, które mogą być wykorzystywane w sytuacjach zagrożenia. W tym zakresie woda pitna, jako dobro niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, niewątpliwie mieści się w obszarze zainteresowania ochrony ludności. Powyższe oznacza jednak przede wszystkim możliwość wspierania przez państwo i Program OLiOC przedsięwzięć samorządowych służących zwiększeniu bezpieczeństwa dostaw, a nie przejęcie przez administrację rządową odpowiedzialności za bieżące funkcjonowanie systemu wodociągowego.

Program OLiOC obejmuje w obszarze 2 zadanie określone jako „Zapewnienie ciągłości dostaw żywności, produktów leczniczych, wody pitnej, w tym awaryjnych ujęć wody i budowa lokalnych studni". W świetle powyższego możliwe jest uwzględnianie przedsięwzięć dotyczących dodatkowych lub zapasowych ujęć wody, w tym studni, o ile zostały one zaplanowane przez właściwy organ, wynikają z lokalnej analizy ryzyka oraz spełniają wymagania odpowiednich przepisów prawa wodnego, prawa budowlanego, przepisów sanitarnych i regulacji dotyczących jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.

Z kolei inwentaryzacja istniejących studni, ujęć awaryjnych, punktów czerpalnych, zbiorników, cystern, pomp, agregatów oraz środków transportu wody jest elementem lokalnego rozpoznania zasobów ochrony ludności. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej zadanie ewidencjonowania zasobów należy do organów ochrony ludności. Działania te będą wspierane przez centralną ewidencję zasobów ochrony ludności.

W kontekście omawianego zagadnienia należy zauważyć, że Program OLiOC nie ustanawia ogólnokrajowego programu partnerstwa publiczno-prywatnego polegającego na finansowaniu budowy lub reaktywacji studni na nieruchomościach prywatnych. Powyższe nie wyklucza jednak, aby właściwa gmina, w ramach obowiązujących przepisów prawa, zawierała umowy lub porozumienia z właścicielami nieruchomości, jeżeli konkretne ujęcie wody miałoby zostać włączone do lokalnego systemu awaryjnego zaopatrzenia ludności. Decyzja w tym zakresie należy do właściwych organów samorządowych, które odpowiadają za ocenę celowości i legalności takiego rozwiązania.

Również potrzeby producentów zwierząt w zakresie dostępu do wody w sytuacjach kryzysowych powinny być analizowane przede wszystkim na poziomie lokalnym, z uwzględnieniem charakteru danego obszaru, skali produkcji rolnej, dostępnych źródeł wody i możliwości jej transportu. Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej obejmuje ochroną także mienie, w tym zwierzęta, jednak nie oznacza to utworzenia odrębnego obowiązku finansowania przez administrację rządową wszystkich rozwiązań służących zaopatrzeniu gospodarstw w wodę. Zakup beczkowozów, zbiorników, pomp, agregatów prądotwórczych lub urządzeń do uzdatniania wody może być rozważany w ramach Programu OLiOC, jeżeli jest elementem lokalnego systemu reagowania, wynika z analizy ryzyka i służy realizacji zadań ochrony ludności. Podstawowa odpowiedzialność za zaplanowanie takiego systemu pozostaje jednak po stronie właściwych jednostek samorządu terytorialnego. Należy przy tym podkreślić, że art. 33 ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej nakazuje zapewnienie dostępu do wody w zakresie niezbędnym do wykonywania zadań ochrony ludności, co nie musi obejmować umożliwienia prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie takim samym jak w czasie niewystępowania kryzysu.

Obowiązujące przepisy prawa w omawianym obszarze należy interpretować w ten sposób, że ciężar organizacji i zapewnienia zaopatrzenia mieszkańców w wodę pitną (jako zadanie własne) spoczywa na gminie. Natomiast Program OLiOC oraz ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej tworzą mechanizmy wsparcia przedsięwzięć wzmacniających odporność i ciągłość działania lokalnych systemów w sytuacjach kryzysowych. Środki z Programu OLiOC mogą zostać wykorzystane m.in. na dodatkowe lub zapasowe ujęcia wody, inwentaryzację zasobów, zakup sprzętu logistycznego, organizację dystrybucji wody oraz działania edukacyjne, ale wyłącznie jako wsparcie właściwych organów w realizacji ich ustawowych zadań, natomiast nie mogą zastępować kompetencji gminy w tym zakresie.

Jednocześnie warto nadmienić, że kwestie przygotowania mieszkańców do przerw w dostawach wody zostały uwzględnione m.in. w Poradniku Bezpieczeństwa, dostarczonym do wszystkich mieszkańców kraju.

Z poważaniem

z up. Wiesław Szczepański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

^[1] Dz. U. z 2026 r. poz. 662.

^[2] Dz. U. z 2024 r. poz. 757, z późn. zm.

^[3] M. P. poz. 541, z późn. zm.

^[4] Dz. U. poz. 1907, z późn. zm.