Interpelacja w sprawie zapewnienia ciągłości kształcenia uczniom zmuszonym do zmiany miejsca zamieszkania w związku z realizacją inwestycji celu publicznego

Szanowny Panie Marszałku,

składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posłanki na Sejm RP Pani Małgorzaty Niemczyk w sprawie zapewnienia ciągłości kształcenia uczniom zmuszonym do zmiany miejsca zamieszkania w związku z realizacją inwestycji celu publicznego.

Szanowna Pani Poseł,

w kwestii realizacji obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki ustawodawca nakłada obowiązki na władze samorządu terytorialnego, dyrektorów szkół i przede wszystkim rodziców dziecka. Zobowiązuje ich do podejmowania działań umożliwiających każdemu dziecku realizację konstytucyjnego prawa do nauki^[1]. Przyjmowanie dzieci do szkół reguluje rozdział 6 ustawy – Prawo oświatowe^[2].

Dzieci, młodzież oraz osoby pełnoletnie przyjmuje się odpowiednio do publicznych przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w publicznych szkołach podstawowych, publicznych innych form wychowania przedszkolnego i publicznych placówek, o których mowa w art. 2 pkt 3-5 i 8, do klas I szkół wszystkich typów oraz klas wstępnych, o których mowa w art. 25 ust. 3, po przeprowadzeniu postępowania rekrutacyjnego^[3].

O przyjęciu dziecka do publicznego przedszkola, oddziału przedszkolnego w publicznej szkole podstawowej i publicznej innej formy wychowania przedszkolnego oraz dzieci, młodzieży i osób pełnoletnich do publicznych szkół wszystkich typów, w tym do klas I, klas wstępnych, o których mowa w art. 25 ust. 3, oraz do publicznych placówek, o których mowa w art. 2 pkt 3, 4 i 8, w trakcie roku szkolnego, decyduje odpowiednio dyrektor przedszkola lub szkoły, a w przypadku publicznej innej formy wychowania przedszkolnego prowadzonej przez osobę prawną inną niż jednostka samorządu terytorialnego lub osobę fizyczną także osoba kierująca tą inną formą wychowania przedszkolnego, z wyjątkiem przypadków przyjęcia dzieci i młodzieży zamieszkałych w obwodzie publicznej szkoły podstawowej, które są przyjmowane z urzędu^[4].

W zakresie realizacji obowiązku szkolnego i obowiązku nauki przepisy prawa oświatowego nakładają obowiązki na rodziców uczniów oraz organy odpowiedzialne za kontrolę spełniania ww. obowiązku. Rodzice dziecka podlegającego obowiązkowi szkolnemu i są obowiązani do:

1. dopełnienia czynności związanych ze zgłoszeniem dziecka do szkoły;
2. zapewnienia regularnego uczęszczania dziecka na zajęcia szkolne;
3. zapewnienia dziecku warunków umożliwiających przygotowywanie się do zajęć;
4. informowania, w terminie do dnia 30 września każdego roku, dyrektora szkoły podstawowej, w obwodzie której dziecko mieszka, o realizacji obowiązku szkolnego spełnianego w sposób określony w art. 36 ust. 10 lub 11^[5].

Rodzice dziecka podlegającego obowiązkowi nauki, na żądanie wójta gminy (burmistrza, prezydenta miasta), na terenie której dziecko mieszka, są obowiązani informować go o formie spełniania obowiązku nauki przez dziecko i zmianach w tym zakresie. Rodzice dziecka realizującego obowiązek szkolny lub obowiązek nauki poza szkołą na podstawie zezwolenia, o którym mowa w art. 37 ust. 1, są obowiązani do zapewnienia dziecku warunków nauki określonych w tym zezwoleniu^[6].

Zgodnie z art. 41 ustawy – Prawo oświatowe dyrektorzy publicznych szkół podstawowych kontrolują spełnianie obowiązku szkolnego przez dzieci zamieszkałe w obwodach tych szkół, a gmina kontroluje spełnianie obowiązku nauki przez młodzież zamieszkałą na terenie tej gminy, w tym odpowiednio:

1. kontrolują wykonywanie obowiązków, o których mowa w art. 40 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, a także współdziałają z rodzicami w realizacji obowiązków, o których mowa w art. 40 ust. 1 pkt 3 i ust. 3;
2. prowadzą ewidencję spełniania obowiązku szkolnego oraz obowiązku nauki.

Wójt gminy (burmistrz, prezydent miasta) jest obowiązany przekazywać dyrektorom publicznych szkół podstawowych na obszarze gminy informacje o aktualnym stanie i zmianach w ewidencji dzieci i młodzieży w wieku 3-18 lat.

Należy zauważyć, że obowiązujące przepisy prawa oświatowego przewidują rozwiązania umożliwiające kontynuowanie nauki przez ucznia w przypadku zmiany miejsca zamieszkania lub konieczności zmiany szkoły, niezależnie od przyczyny takiej zmiany. Kwestie przyjmowania uczniów do publicznych szkół ponadpodstawowych w trakcie roku szkolnego oraz przechodzenia uczniów między szkołami zostały uregulowane we wspomnianych przepisach ustawy – Prawo oświatowe oraz w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 sierpnia 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków przechodzenia ucznia ze szkoły publicznej, publicznej szkoły artystycznej, szkoły niepublicznej lub niepublicznej szkoły artystycznej o uprawnieniach publicznej szkoły artystycznej, do szkoły publicznej innego typu albo szkoły publicznej tego samego typu^[7]. Jak wynika z powyższego, obowiązujący stan prawny umożliwia kontynuację kształcenia z uwzględnieniem organizacji pracy szkół oraz dostępnych miejsc.

W ww. ustawie wskazano radę powiatu jako organ, którego zadaniem jest ustalenie planu sieci publicznych szkół mających siedzibę na obszarze powiatu, tak aby umożliwić młodzieży zamieszkującej na obszarze powiatu realizację obowiązku nauki^[8]. Zatem, zapewnienie możliwości realizacji obowiązku nauki w publicznej szkole ponadpodstawowej należy do powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania ucznia.

Jeżeli przyjęcie ucznia wymaga dokonania zmian organizacyjnych pracy szkoły powodujących dodatkowe skutki finansowe, dyrektor szkoły może zwrócić się do organu prowadzącego o wyrażenie zgody na dokonanie takich zmian, co może umożliwić przyjęcie ucznia do szkoły. Jeżeli przyjęcie ucznia do wskazanej szkoły okaże się niemożliwe, organ prowadzący może wskazać inną szkołę publiczną dysponującą wolnym miejscem, w której uczeń będzie mógł kontynuować naukę. Powyższe rozwiązanie umożliwi elastyczne reagowanie na indywidualne przypadki zmiany miejsca zamieszkania ucznia bez konieczności wprowadzania odrębnych regulacji ustawowych odnoszących się do określonych przyczyn zmiany szkoły.

Należy podkreślić, że zasady rekrutacji do publicznych szkół ponadpodstawowych opierają się na konstytucyjnej zasadzie równego dostępu do edukacji. Wprowadzenie szczególnych rozwiązań przewidujących preferencyjne warunki przyjmowania określonych grup uczniów, np. z powodu zmiany miejsca zamieszkania spowodowanej realizacją inwestycji publicznych, wymagałoby szczególnego uzasadnienia i uwzględnienia wpływu takich rozwiązań na prawa pozostałych kandydatów oraz organizację pracy szkół. Każde odstępstwo od jednolitych zasad naboru wymaga merytorycznego uzasadnienia i nie może prowadzić do arbitralnego uprzywilejowania jednej grupy kosztem innych, gdyż mogłoby to naruszyć zasadę równego dostępu do edukacji. Należy przy tym zauważyć, że zmiana szkoły przez uczniów w związku z realizacją dużych inwestycji publicznych ma charakter incydentalny i nie stanowi zjawiska powszechnego, którego skala uzasadniałaby wprowadzenie odrębnych regulacji o charakterze powszechnym. W ocenie Ministra Edukacji przywołane wyżej przepisy umożliwiają rozwiązywanie takich sytuacji z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Przyznanie określonej grupie kandydatów ustawowego pierwszeństwa w przyjęciu do szkół ponadpodstawowych oznaczałoby ograniczenie dostępu do tych szkół pozostałym kandydatom uczestniczącym w postępowaniu rekrutacyjnym na jednakowych zasadach, co wymagałoby szczególnie przekonującego uzasadnienia z punktu widzenia konstytucyjnej zasady równego dostępu do nauki.

Ministerstwo Edukacji Narodowej nie posiada danych dotyczących liczby uczniów, którzy w ostatnich latach zmienili szkołę w związku z realizacją inwestycji celu publicznego, ponieważ informacje takie nie są gromadzone w systemach informacyjnych prowadzonych na potrzeby realizacji zadań oświatowych. Jednocześnie Ministerstwo nie prowadzi obecnie prac legislacyjnych ani analiz dotyczących wprowadzenia szczególnych rozwiązań, w tym mechanizmu pierwszeństwa w przyjmowaniu do szkół uczniów zmieniających miejsce zamieszkania w związku z realizacją inwestycji celu publicznego. W ocenie MEN obowiązujące przepisy ustawy – Prawo oświatowe zapewniają instrumenty umożliwiające kontynuowanie nauki przez ucznia, w szczególności poprzez przyjęcie do szkoły w trakcie roku szkolnego na zasadach określonych w art. 130 ustawy – Prawo oświatowe, przy uwzględnieniu organizacji pracy szkoły oraz kompetencji organu prowadzącego. Ministerstwo nie prowadzi również odrębnych prac międzyresortowych dotyczących tej problematyki, uznając, że obowiązujące rozwiązania prawne pozwalają na rozwiązywanie takich sytuacji z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy.

Z wyrazami szacunku

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu

^[1] Art. 70 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja RP (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483).

^[2] Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2026 r. poz. 820, z późn. zm.).

^[3] Art. 130 ust. 1 cyt. ustawy.

^[4] Art. 130 ust. 2 cyt. ustawy.

^[5] Art. 40 ust. 1 cyt. ustawy.

^[6] Art. 40 ust. 2-3 cyt. ustawy.

^[7] Dz. U. poz. 1924, z późn. zm.

^[8] Art. 39 ust. 7 cyt. ustawy.