Interpelacja w sprawie statusu medycyny tradycyjnej, komplementarnej i integracyjnej w Polsce oraz zasad ochrony pacjentów korzystających z metod niekonwencjonalnych

Szanowna Pani Minister,

w Polsce od wielu lat funkcjonują podmioty oferujące usługi określane jako medycyna tradycyjna, uzupełniająca, komplementarna, alternatywna lub integracyjna. Z usług takich korzysta część pacjentów poszukujących wsparcia w leczeniu chorób przewlekłych, rehabilitacji, profilaktyce, łagodzeniu bólu oraz poprawie jakości życia.

Obszar ten obejmuje jednak metody bardzo zróżnicowane pod względem podstaw naukowych, bezpieczeństwa i kwalifikacji osób je wykonujących. Nie można zatem jednakowo traktować między innymi fitoterapii, akupunktury, technik relaksacyjnych, interwencji żywieniowych, masażu, homeopatii, bioenergoterapii czy praktyk duchowych. Każda metoda powinna być oceniana oddzielnie, w odniesieniu do konkretnego wskazania, ryzyka dla pacjenta i dostępnych dowodów naukowych.

Od 1 stycznia 2025 r. w Polskiej Klasyfikacji Działalności funkcjonuje podklasa PKD 86.96.Z – „Działalność w zakresie medycyny tradycyjnej, uzupełniającej i alternatywnej", która zastąpiła wcześniejszą podklasę dotyczącą działalności paramedycznej. Ministerstwo Zdrowia wyjaśniało, że zmiana ta wynikała z dostosowania klasyfikacji do międzynarodowych standardów statystycznych. Sam kod PKD nie stanowi jednak potwierdzenia skuteczności określonych metod, nie nadaje uprawnień do wykonywania zawodu medycznego i nie określa standardów kwalifikacji ani odpowiedzialności osób świadczących takie usługi.

Światowa Organizacja Zdrowia w Globalnej strategii medycyny tradycyjnej na lata 2025–2034 wskazuje na możliwość włączania bezpiecznych i skutecznych metod tradycyjnych, komplementarnych i integracyjnych do systemów ochrony zdrowia. WHO podkreśla jednak równocześnie konieczność wzmacniania bazy dowodowej, zapewnienia jakości, bezpieczeństwa, właściwych regulacji i odpowiedniej edukacji osób wykonujących takie praktyki. Integracja ma następować tam, gdzie jest uzasadniona dowodami, a nie wyłącznie tradycją lub popularnością danej metody.

Cel ochrony pacjentów przed oszustwem, odradzaniem skutecznego leczenia, nieuczciwą reklamą i praktykami zagrażającymi zdrowiu nie budzi wątpliwości. Równocześnie konieczne jest zapewnienie, aby kompetencje organów administracji były wykonywane na podstawie jasnych, przewidywalnych i proporcjonalnych kryteriów.

Nieprecyzyjne rozróżnienie między praktyką niebezpieczną, usługą wspierającą dobrostan pacjenta, metodą o ograniczonych dowodach naukowych oraz metodą świadomie stosowaną jako uzupełnienie leczenia może prowadzić do niejednolitego stosowania prawa. Istotne jest zwłaszcza rozróżnienie metod zastępujących leczenie o udowodnionej skuteczności od metod stosowanych pomocniczo, które nie opóźniają diagnostyki ani właściwego leczenia.

Pacjent powinien mieć prawo do podejmowania świadomych decyzji, jednak decyzja ta musi być poprzedzona rzetelną informacją o charakterze usługi, kwalifikacjach usługodawcy, stanie wiedzy naukowej, możliwych działaniach niepożądanych oraz o tym, że dana metoda nie zastępuje diagnostyki i leczenia prowadzonego przez osoby wykonujące zawody medyczne.

Obecnie brak jest jednolitego systemu określającego minimalne kwalifikacje, zasady dokumentowania usług, obowiązek posiadania ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, standardy reklamy oraz zasady współpracy osób wykonujących działalność z kodem PKD 86.96.Z z lekarzami i innymi zawodami medycznymi. Powstaje w ten sposób sytuacja, w której państwo z jednej strony klasyfikuje taką działalność gospodarczą, a z drugiej nie tworzy pełnych standardów jej bezpiecznego wykonywania.

Celem działań państwa powinno być jednoczesne zagwarantowanie bezpieczeństwa pacjentów, przeciwdziałanie oszustwom i nieuczciwym obietnicom terapeutycznym oraz stworzenie jasnych, proporcjonalnych i opartych na dowodach zasad funkcjonowania metod komplementarnych.

Brak regulacji nie chroni pacjentów, ale równie niebezpieczne mogą być regulacje zbyt ogólne, które nie odróżniają świadomie stosowanej metody wspomagającej od praktyki zastępującej skuteczną diagnostykę i leczenie.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Ile podmiotów według stanu na 30 czerwca 2026 r. prowadziło działalność oznaczoną kodem PKD 86.96.Z i jaka była liczba takich podmiotów w poszczególnych województwach?
2. Czy Ministerstwo Zdrowia posiada dane dotyczące rodzajów usług świadczonych przez podmioty działające w ramach PKD 86.96.Z oraz liczby pacjentów korzystających z takich usług?
3. Czy Ministerstwo Zdrowia prowadziło lub zlecało badania dotyczące skali korzystania przez mieszkańców Polski z metod tradycyjnych, komplementarnych i alternatywnych, ponoszonych przez pacjentów kosztów oraz zgłaszanych działań niepożądanych?
4. Czy ministerstwo zamierza przygotować urzędową klasyfikację metod komplementarnych według poziomu dowodów naukowych, profilu bezpieczeństwa oraz ryzyka opóźnienia skutecznego leczenia?
5. Jakie kryteria mają służyć rzecznikowi praw pacjenta do rozróżniania praktyki pseudomedycznej od legalnej usługi wspierającej zdrowie, profilaktykę, rehabilitację lub dobrostan pacjenta?
6. Czy planowane jest wydanie wytycznych określających, w jaki sposób należy oceniać „niepotwierdzoną skuteczność" metody, w szczególności jakie rodzaje badań, przeglądów systematycznych, rekomendacji towarzystw naukowych lub danych klinicznych mają być uwzględniane?
7. Czy przed wydaniem decyzji nakazującej zaprzestanie określonej praktyki będzie obowiązkowo sporządzana niezależna opinia ekspertów posiadających wiedzę dotyczącą konkretnej metody i konkretnego wskazania klinicznego?
8. Ile postępowań dotyczących praktyk pseudomedycznych, metod komplementarnych lub alternatywnych prowadził rzecznik praw pacjenta w latach 2020–2026, ile decyzji wydano oraz ile z nich zostało zaskarżonych do sądów administracyjnych?
9. Ile decyzji rzecznika praw pacjenta dotyczących tego obszaru zostało w latach 2020-2026 uchylonych, zmienionych lub wstrzymanych przez sądy albo organy rozpoznające środki zaskarżenia?
10. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie minimalnych standardów dla działalności objętej kodem PKD 86.96.Z, obejmujących obowiązek informowania pacjenta, zakaz odradzania leczenia o potwierdzonej skuteczności, obowiązek dokumentowania usługi, ochronę danych, ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej oraz procedurę zgłaszania zdarzeń niepożądanych?
11. Czy rozważane jest utworzenie publicznego rejestru podmiotów świadczących usługi komplementarne, zawierającego informacje o wykształceniu, ukończonych szkoleniach, zakresie wykonywanych czynności, ubezpieczeniu oraz prawomocnych decyzjach organów nadzoru?
12. Czy ministerstwo planuje powołanie interdyscyplinarnego zespołu z udziałem przedstawicieli medycyny akademickiej, farmakologii, zdrowia publicznego, prawa medycznego, organizacji pacjentów oraz reprezentantów odpowiednio zorganizowanych środowisk medycyny komplementarnej?
13. Czy planowane jest opracowanie zasad współpracy między lekarzami a osobami wykonującymi bezpieczne usługi komplementarne, pod warunkiem że nie ingerują one w diagnozę lekarską, nie zmieniają farmakoterapii i nie odradzają leczenia o potwierdzonej skuteczności?
14. Które metody tradycyjne lub komplementarne są obecnie stosowane w podmiotach leczniczych finansowanych ze środków publicznych, w jakich wskazaniach i na podstawie jakich rekomendacji naukowych?
15. Czy Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji prowadziła oceny skuteczności i efektywności kosztowej wybranych metod komplementarnych, a jeżeli tak, jakie były ich wyniki?
16. Czy ministerstwo zamierza finansować niezależne badania kliniczne dotyczące bezpieczeństwa i skuteczności wybranych metod komplementarnych, które są powszechnie stosowane przez pacjentów, lecz nie posiadają wystarczającej jakości badań?
17. W jaki sposób ministerstwo zamierza wdrażać zalecenia strategii WHO na lata 2025-2034 dotyczące wzmacniania dowodów naukowych, jakości, bezpieczeństwa i odpowiedzialnej integracji tradycyjnej, komplementarnej i integracyjnej opieki zdrowotnej?
18. Czy ministerstwo przygotuje kompleksową strategię dotyczącą medycyny tradycyjnej, komplementarnej i integracyjnej w Polsce, która jednocześnie zapewni skuteczną ochronę przed oszustwami oraz stworzy przejrzyste zasady funkcjonowania metod bezpiecznych i świadomie wybieranych przez pacjentów?

Proszę również o przekazanie:

1. zestawienia postępowań rzecznika praw pacjenta dotyczących praktyk komplementarnych, alternatywnych i pseudomedycznych w latach 2020-2026, z podaniem podstaw prawnych, rodzaju praktyki, treści rozstrzygnięcia i etapu postępowania sądowego;
2. wykazu analiz, ekspertyz i opinii naukowych wykorzystanych podczas przygotowywania projektu UD207 i druku sejmowego nr 2598;
3. informacji o konsultacjach przeprowadzonych z organizacjami pacjentów, środowiskami naukowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność objętą kodem PKD 86.96.Z;
4. informacji, czy Ministerstwo Zdrowia dokonało analizy modeli regulacyjnych obowiązujących w Niemczech, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Belgii, Niderlandach i innych państwach europejskich oraz które rozwiązania uznano za możliwe do zastosowania w Polsce.

Z poważaniem