Interpelacja w sprawie planowanej likwidacji domów wczasów dziecięcych

Szanowna Pani Minister,

w związku z opublikowanym projektem rozporządzenia Ministra Edukacji zmieniającego rozporządzenie w sprawie niektórych publicznych placówek systemu oświaty zwracam się z prośbą o udzielenie szczegółowych wyjaśnień dotyczących planowanej likwidacji domów wczasów dziecięcych (DWD).

Projekt przewiduje całkowite usunięcie domów wczasów dziecięcych z katalogu placówek systemu oświaty poprzez uchylenie przepisów regulujących ich funkcjonowanie oraz wygaszenie z dniem 1 stycznia 2027 r. wszystkich decyzji i wpisów do ewidencji dotyczących tych placówek. Jednocześnie projekt zakłada niezwykle krótki okres przejściowy – od 31 lipca do 31 grudnia 2026 r., po którym działalność DWD ma zostać definitywnie zakończona.

Decyzja ta budzi ogromne zaniepokojenie środowiska dyrektorów, nauczycieli, organów prowadzących oraz tysięcy rodziców korzystających z oferty domów wczasów dziecięcych.

Instytucje te od wielu lat realizują zadania systemu oświaty. Są to nowoczesne placówki oświatowe realizujące programy edukacji ekologicznej, regionalnej, zdrowotnej i obywatelskiej. Placówki te organizują warsztaty terenowe, zajęcia integracyjne oraz przedsięwzięcia rozwijające kompetencje uczniów. Wykorzystują przy tym wyjątkowe walory przyrodnicze miejsc, w których są usytuowane.

Szczególne zdziwienie budzi fakt, że jeszcze w grudniu 2024 r. przedstawiciele środowiska DWD odbyli spotkanie w Ministerstwie Edukacji Narodowej z wiceminister edukacji. Podczas rozmów przedstawiciele ministerstwa deklarowali wolę współpracy oraz potrzebę doprecyzowania przepisów regulujących funkcjonowanie DWD. Tymczasem obecnie przedstawiono projekt zakładający całkowitą likwidację tego rodzaju placówek.

Co więcej, z uzasadnienia projektu wynika, że zasadniczym argumentem za likwidacją DWD jest zmiana charakteru działalności DWD na krótkoterminowe pobyty edukacyjne. Zmiana charakteru DWD nie świadczy o utracie znaczenia tych placówek. Projekt nie zawiera rzetelnej analizy skutków społecznych, organizacyjnych i finansowych proponowanych zmian. Nie przedstawiono wpływu likwidacji placówek na jednostki samorządu terytorialnego, które przez wiele lat ponosiły znaczne nakłady na ich rozwój i modernizację. Nie wskazano również, w jaki sposób zadania realizowane obecnie przed DWD będą wykonywane po ich likwidacji. DWD pełnią istotną rolę w rozwoju lokalnej społeczności. Współpracują z parkami narodowymi, nadleśnictwami, instytucjami kultury, organizacjami pozarządowymi oraz lokalnymi przedsiębiorstwami. Wspierają rozwój turystyki edukacyjnej, promują walory przyrodnicze i kulturowe regionów oraz budują postawy proekologiczne i proobywatelskie.

Współczesna szkoła potrzebuje większej liczby miejsc umożliwiających prowadzenie edukacji pozaformalnej, regionalnej, ekologicznej i zdrowotnej, a nie ich ograniczania. W dobie wyzwań związanych ze zdrowiem psychicznym dzieci i młodzieży potencjał DWD powinien być rozwijany, a nie likwidowany.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Jakie konkretne analizy, badania lub ewaluacje wykazały, że domy wczasów dziecięcych nie realizują skutecznie swoich zadań? Proszę o wskazanie.
2. Czy ministerstwo przeprowadziło kontrolę jakości pracy wszystkich funkcjonujących DWD przed podjęciem decyzji o ich likwidacji?
3. Ilu wychowanków korzystało z pobytów w DWD w latach 2022–2025?
4. Ilu rodziców, nauczycieli i dyrektorów szkół zostało zapytanych o ocenę funkcjonowania DWD?
5. Czy ministerstwo posiada wyniki badań dotyczących satysfakcji wychowanków z pobytu w DWD?
6. Dlaczego zamiast nowelizacji przepisów zdecydowano się na całkowitą likwidację tego rodzaju placówek?
7. Jakie alternatywne rozwiązanie ministerstwo proponuje szkołom realizującym obecnie wielodniowe programy edukacyjne w DWD?
8. W jaki sposób zostaną zabezpieczone interesy szkół posiadających podpisane umowy na pobyty w roku 2027 i kolejnych latach?
9. Jak ministerstwo szacuje liczbę uczniów, których obejmie likwidacja domów wczasów dziecięcych, oraz w jaki sposób zostanie zapewniona ciągłość realizowanych obecnie programów edukacyjnych? Ilu uczniów utraci możliwość korzystania z programów edukacyjnych realizowanych przez DWD?
10. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę wpływu likwidacji DWD na turystykę edukacyjną oraz lokalne społeczności?
11. Dlaczego nie przewidziano co najmniej rocznego lub kilkuletniego okresu przejściowego umożliwiającego zakończenie wcześniej zawartych umów?
12. Czy ministerstwo analizowało skutki finansowe związane z możliwymi roszczeniami szkół i organów prowadzących wynikającymi z konieczności odwołania zakontraktowanych pobytów?
13. Ilu pracowników – nauczycieli oraz pracowników administracji i obsługi może utracić zatrudnienie w wyniku likwidacji DWD?
14. Dlaczego w ocenie skutków regulacji przyjęto założenie, że wszystkie osoby zwolnione znajdą nowe zatrudnienie, nie przedstawiając żadnych analiz potwierdzających takie założenie?
15. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę wpływu likwidacji DWD na rynek pracy w miejscowościach turystycznych, gdzie placówki te są często znaczącymi pracodawcami?
16. Czy ministerstwo przeprowadziło konsultacje z dyrektorami domów wczasów dziecięcych przed przygotowaniem projektu rozporządzenia?
17. Jeśli tak, to kiedy odbyły się takie konsultacje oraz jakie uwagi zostały uwzględnione?
18. Jeżeli konsultacji nie przeprowadzono, to z jakiego powodu pominięto środowisko, którego projekt dotyczy w sposób bezpośredni?
19. Czy ministerstwo analizowało orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące funkcjonowania domów wczasów dziecięcych oraz finansowania ich działalności?
20. Czy rzeczywistym problemem wymagającym rozwiązania nie jest raczej doprecyzowanie przepisów regulujących działalność DWD niż likwidacja całej instytucji?
21. Jakie oszczędności budżetowe uzasadniają likwidację DWD i czy zostały one zestawione z kosztami społecznymi, kosztami odpraw pracowników oraz utratą infrastruktury edukacyjnej?
22. Dlaczego w ocenie skutków regulacji wskazano, że projekt nie wpłynie na sytuację rodzin i obywateli, skoro skutkiem będzie likwidacja placówek, z których korzystają tysiące uczniów?
23. Czy ministerstwo rozważa wycofanie projektu oraz rozpoczęcie rzeczywistego dialogu z przedstawicielami środowiska domów wczasów dziecięcych?
24. Czy ministerstwo analizowało, w jaki sposób likwidacja domów wczasów dziecięcych wpłynie na realizację celów podstawy programowej wymagających prowadzenia edukacji w środowisku naturalnym, edukacji regionalnej oraz działań wychowawczych realizowanych poza szkołą?

W mojej ocenie przedstawiony projekt prowadzi do likwidacji wieloletniej instytucji edukacyjnej bez przedstawienia rzetelnych i wyczerpujących analiz uzasadniających konieczność tak daleko idącej decyzji. Likwidacja domów wczasów dziecięcych wymaga szczegółowego uzasadnienia, rzeczywistego dialogu z zainteresowanymi środowiskami oraz oceny wpływu proponowanych zmian na uczniów, rodziców, szkoły, pracowników i samorządy.

Zwracam się zatem o udzielenie wyczerpujących odpowiedzi na wszystkie postawione pytania.

Z wyrazami szacunku

Karina Bosak

Poseł na Sejm RP