Interpelacja w sprawie wytycznych dotyczących wjazdu do Polski pojazdów eksponujących symbole banderowskie, nazistowskie, komunistyczne lub inne symbole totalitarne

Ochrona granicy państwowej nie może ograniczać się wyłącznie do kontroli dokumentów podróży. Funkcjonariusze Straży Granicznej powinni również dysponować jasnymi i jednolitymi procedurami postępowania w sytuacji, gdy osoba przekraczająca granicę lub pojazd, którym się porusza, eksponuje symbole nazistowskie, komunistyczne, banderowskie albo inne symbole związane z ustrojami totalitarnymi, organizacjami odpowiedzialnymi za ludobójstwo lub ideologiami nawołującymi do przemocy i nienawiści.

Zgodnie z informacjami publikowanymi przez Straż Graniczną jedną z przesłanek odmowy wjazdu cudzoziemcowi jest uznanie go za osobę stanowiącą zagrożenie dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa wewnętrznego. Decyzję w tej sprawie wydaje komendant właściwej placówki Straży Granicznej.

Jednocześnie art. 256 Kodeksu karnego penalizuje publiczne propagowanie nazistowskiego, komunistycznego, faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa oraz określonych ideologii. Przepis obejmuje także przedmioty będące nośnikami symboliki totalitarnej, gdy są używane w sposób służący propagowaniu zakazanych treści. Oznacza to, że ocena prawna może zależeć nie tylko od samego wyglądu symbolu, lecz również od sposobu, celu i kontekstu jego prezentowania.

Brak jednoznacznych wytycznych może prowadzić do sytuacji, w której podobne zdarzenia są odmiennie oceniane na różnych przejściach granicznych. Jeden funkcjonariusz może podjąć interwencję, natomiast inny – z obawy przed odpowiedzialnością dyscyplinarną lub karną – zaniechać jakichkolwiek czynności. Taki stan rzeczy jest niekorzystny zarówno dla bezpieczeństwa państwa, jak i dla samych funkcjonariuszy, którzy powinni otrzymać od przełożonych jasne instrukcje oraz ochronę prawną.

Szczególne oburzenie polskiego społeczeństwa wywołuje publiczne prezentowanie czerwono-czarnej symboliki OUN-UPA, określanej jako symbolika banderowska. Jest ona kojarzona z organizacjami odpowiedzialnymi za ludobójstwo dokonane na obywatelach II Rzeczypospolitej. Nie może być sytuacji, w której państwo polskie nie potrafi jednoznacznie wskazać funkcjonariuszom odpowiedzialnym za ochronę granicy, jak powinni reagować na pojazd wjeżdżający do Polski z taką flagą.

Konieczne jest zatem wyjaśnienie, czy Straż Graniczna posiada zamknięty albo przykładowy katalog symboli uzasadniających interwencję, jakie czynności mogą podjąć funkcjonariusze oraz czy samo eksponowanie określonej symboliki może zostać uznane za przesłankę odmowy wjazdu ze względu na ochronę porządku publicznego.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji, Komendzie Głównej Straży Granicznej lub poszczególnych oddziałach Straży Granicznej obowiązują wytyczne, instrukcje, procedury, zalecenia albo interpretacje prawne dotyczące postępowania wobec osób lub pojazdów przekraczających granicę Polski, na których eksponowane są symbole banderowskie, nazistowskie, faszystowskie, komunistyczne albo inne symbole totalitarne?
2. Czy minister udostępni pełną treść wszystkich obowiązujących od 13 grudnia 2023 roku dokumentów regulujących takie sytuacje, wraz z datami ich wydania, wskazaniem organu wydającego oraz listą jednostek Straży Granicznej, do których zostały skierowane, a w przypadku dokumentów niejawnych – czy przedstawi ich możliwie szeroki, jawny zakres?
3. Czy istnieje pełny albo przykładowy wykaz flag, emblematów, znaków graficznych, oznaczeń, haseł i innych symboli, których ujawnienie może stanowić podstawę podjęcia interwencji przez funkcjonariusza Straży Granicznej, a jeżeli tak, czy minister przedstawi ten wykaz ze wskazaniem podstawy prawnej odnoszącej się do każdego symbolu lub każdej kategorii symboli?
4. Jakie dokładnie czynności może podjąć funkcjonariusz Straży Granicznej po ujawnieniu takiej symboliki, w szczególności czy może nakazać jej usunięcie lub zasłonięcie, zatrzymać przedmiot, powiadomić Policję albo prokuraturę, przeprowadzić dodatkową kontrolę oraz wystąpić o wydanie decyzji o odmowie wjazdu?
5. Czy samo eksponowanie na pojeździe symboliki nazistowskiej, komunistycznej, faszystowskiej, banderowskiej lub innej symboliki totalitarnej może zostać uznane za przesłankę wskazującą, że cudzoziemiec stanowi zagrożenie dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa wewnętrznego, a jeżeli nie, jakie dodatkowe okoliczności muszą zostać stwierdzone?
6. Czy obywatel Ukrainy – podobnie jak każdy inny cudzoziemiec – może zostać wpuszczony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pojazdem eksponującym czerwono-czarną flagę OUN-UPA, symbolikę nazistowską albo komunistyczną, a jeżeli tak, na jakiej podstawie funkcjonariusz miałby odstąpić od interwencji i jakie znaczenie ma w takiej sytuacji kontekst oraz sposób prezentowania symbolu?
7. Ile od 13 grudnia 2023 roku odnotowano przypadków interwencji Straży Granicznej dotyczących symboliki banderowskiej, nazistowskiej, faszystowskiej, komunistycznej lub innej symboliki totalitarnej, ile razy nakazano usunięcie symbolu, ile spraw przekazano Policji lub prokuraturze oraz w ilu przypadkach odmówiono cudzoziemcowi wjazdu do Polski?
8. Czy minister zamierza wprowadzić jednolite dla całej Straży Granicznej procedury, materiały szkoleniowe i wykaz symboli, które zapewnią funkcjonariuszom możliwość stanowczego, zgodnego z prawem działania bez narażania ich na odpowiedzialność służbową za interwencję podjętą w obronie porządku publicznego i powagi granicy Rzeczypospolitej Polskiej?