Interpelacja w sprawie finansowania przez UE obrony polskiej granicy z Białorusią

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację numer 2265 Pana Posła Daniela Milewskiego w sprawie finansowania przez UE obrony polskiej granicy z Białorusią, na podstawie stanowiska Straży Granicznej (SG) uprzejmie informuję, że tytułem Wieloletnich Ram Finansowych UE na lata 2021-2027 SG planuje pozyskać środki w wysokości około 1 582 mln zł, w tym 266,5 mln zł w obszarze Azylu, Migracji i Integracji. Przedmiotowe środki dotyczą zabezpieczenia całej granicy państwa oraz zwalczania nielegalnej migracji na terytorium RP. Dotychczas Komisja Europejska zaakceptowała 7 działań szczególnych dotyczących sytuacji nadzwyczajnych o wartości 764 mln zł. Ponadto, są finalizowane prace w zakresie uruchomienia środków Polskiego Programu Funduszu Azylu, Migracji i Integracji w wysokości 223,5 mln zł z przeznaczeniem na organizowanie powrotów przymusowych, współpracę z państwami trzecimi w zakresie identyfikacji i powrotów, wzmocnienia kompetencji i kwalifikacji SG w obszarze powrotów, rozbudowę Systemu Obsługi Cudzoziemców, budowę i modernizację ośrodków dla cudzoziemców oraz utworzenie placówek aglomeracyjnych SG.

Jednocześnie, jak przekazała SG, jest procedowany nabór projektów w ramach Polskiego Programu Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego na lata 2021-2027. W dniu 22 marca 2024 r. SG przekazała do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji propozycje projektowe o wartości 33 mln zł dotyczące podnoszenia kwalifikacji funkcjonariuszy SG w obszarze zwalczania przestępczości zorganizowanej, kryminalnej analizy operacyjnej, kontrterroryzmu, odprawy granicznej oraz ochrony zewnętrznej granicy UE, szkoleń taktyczno-strzeleckich, zapobiegania i zwalczania przestępczości poprzez szkolenia międzynarodowe oraz kryminalistyki.

Dodatkowo, w ramach Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej (IZGW) na lata 2021-2027, Departament Funduszy Europejskich Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, jako Instytucja Zarządzająca m.in. dla IZGW, zawarł następujące porozumienia finansowe na realizację projektów dotyczących ochrony granicy polsko-białoruskiej, których beneficjentem jest Komendant Główny SG:

• Projekt nr IZGW.01.01-IŻ.00-0001/23 pt.: „Budowa technicznej ochrony zewnętrznej granicy Unii Europejskiej na terenach podmokłych, przybrzeżnych i rzekach na odcinku granicy Rzeczypospolitej Polskiej z Białorusią”^[1], którego celem jest rozbudowa istniejącego elektronicznego zabezpieczenia granicy państwowej na granicy polsko-białoruskiej na rzekach Świsłocz, Istoczanka i Bug w rejonie służbowej odpowiedzialności Podlaskiego Oddziału SG oraz Nadbużańskiego Oddziału SG. W ramach przedmiotowego projektu zaplanowano budowę elektronicznego zabezpieczenia na odcinku 187,5 km granicy na wodach granicznych, w tym 172 km na rzece Bug w Nadbużańskim Oddziale SG oraz 15,5 km na rzekach Świsłocz i Istoczanka w Podlaskim Oddziale SG. Łączny kwalifikowany koszt projektu określono na kwotę 307 528 901,62 zł, w tym dofinansowanie z IZGW – 276 776 011,45 zł.
• Projekt nr IZGW.01.01.-IŻ.00-0002/23 pt.: „Modernizacja systemu radiokomunikacji”^[2], którego celem – w związku z ciągłym i nieprzerwanym naporem migrantów na granicę oraz próbami jej nielegalnego przekroczenia – jest wzmocnienie zabezpieczenia granicy na odcinku Polska-Białoruś (obszar objęty właściwością Podlaskiego Oddziału SG i Nadbużańskiego Oddziału SG) oraz odcinków granicy będących w bezpośrednim sąsiedztwie (obszar objęty właściwością Warmińsko-Mazurskiego Oddziału SG i Bieszczadzkiego Oddziału SG). Łączny kwalifikowany koszt ww. projektu określono na kwotę 17 245 521,86 zł, w tym dofinansowanie z IZGW –15 520 969,67 zł.
• Projekt nr IZGW.01.01-IŻ.00-0003/23 pt.: „Budowa technicznej ochrony zewnętrznej granicy Unii Europejskiej na obszarach wodnych na odcinku granicy Rzeczypospolitej Polskiej z Białorusią w Podlaskim Oddziale Straży Granicznej część II”^[3], którego przedmiotem jest rozbudowa istniejącego elektronicznego zabezpieczenia granicy państwowej na granicy polsko-białoruskiej na rzekach Świsłocz i Istoczanka, w rejonie służbowej odpowiedzialności Podlaskiego Oddziału SG o łącznej długości 31,5 km. Na ww. cel przeznaczono kwotę 57 476 657,40 zł, z czego 43 107 493,05 zł stanowi dofinansowanie ze środków IZGW.

Niezależnie od powyższego, w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, SG realizuje projekt nr KPOD.05.11-IP.09-0003/23 pn.: „Stworzenie mobilnej infrastruktury Straży Granicznej umożliwiającej reagowanie w sytuacjach kryzysowych” o wartości 21 627 164 zł.

Jednocześnie jest planowana „Modernizacja zabezpieczenia granicy państwowej na odcinku lądowej granicy z Republiką Białorusi w zakresie bariery elektronicznej i fizycznej”, której koszt będzie znany po wyłonieniu wykonawcy.

Natomiast w kwestii kosztów związanych z obroną polskiej granicy z Białorusią SG przekazała, że w 2023 r. przedmiotowe wydatki wyniosły 58 058 tys. zł.

Odnosząc się do zagadnienia dotyczącego nielegalnej migracji informuję, że w celu sprawnego i skoordynowanego działania na szczeblu krajowym decyzją Komendanta Głównego SG powołano Zespół Zadaniowy, którego celem jest zwalczanie nielegalnej migracji z kierunku Białorusi. Tożsamy zespół powołano także w zakresie zwalczania nielegalnej migracji tzw. „szlakiem bałkańskim”. W skład zespołów zadaniowych wchodzą przedstawiciele pionu operacyjno-śledczego SG szczebla centralnego i terenowego.

Ponadto, na płaszczyźnie międzynarodowej, w ścisłej współpracy z EUROPOLEM i współpracy bilateralnej, są realizowane czynności ukierunkowane na identyfikowanie grup przestępczych i organizatorów nielegalnej migracji przez terytorium Polski m.in. przy wykorzystaniu narzędzi analitycznych do przetwarzania informacji pozyskiwanych z różnych źródeł. W szczególności w zakresie zwalczania nielegalnej migracji „kanałem wschodnim” jest prowadzona intensywna wymiana informacji oraz są koordynowane działania w ramach powołanej – na poziomie Europolu – specjalnej, operacyjnej grupy zadaniowej OTF FLOW – OTF FLOW2. W ramach przedmiotowego przedsięwzięcia SG, jako jeden z liderów projektu, zintensyfikowała wymianę informacji przede wszystkim z państwami najbardziej dotkniętymi narastającą presją migracyjną, tj. z Litwą, Łotwą, Estonią oraz z państwami zagrożonymi tzw. migracją wtórną, tj. Niemcami i Finlandią. W tym zakresie są realizowane wspólne spotkania roboczo-koordynacyjne, video-konferencje, a także działania stricte operacyjne w ramach wspólnych Joint Action Day.

Straż Graniczna realizuje działania w ramach drugiej, specjalnej operacyjnej grupy zadaniowej, działającej pod auspicjami Europolu – OTF VISTULA. W tym zakresie jest prowadzona robocza wymiana informacji ze Słowacją, Czechami, Węgrami, Niemcami, Litwą, Łotwą, Estonią, Ukrainą i Austrią.

W zakresie zwalczania nielegalnej migracji SG prowadzi około 130 złożonych przedsięwzięć operacyjno-śledczych, w tym odnośnie do „kanału wschodniego” około 50 spraw.

W wyniku działań służbowych, ukierunkowanych bezpośrednio na zwalczanie nielegalnej migracji „kanałem wschodnim” („białoruskim”) realizowanych przez Podlaski Oddział SG i Nadbużański Oddział SG w 2024 r. zarzuty przedstawiono 74 sprawcom (organizatorom/pomocnikom/kurierom), z czego 23 tymczasowo aresztowano. Sprawcami są głównie cudzoziemcy pochodzący z Ukrainy, Gruzji, Włorusi, Uzbekistanu, Tadżykistanu, Mołdawii, a także obywatele RP.

Skutecznym narzędziem w walce z osobami zaangażowanymi w organizowanie nielegalnej migracji jest stosowanie, oprócz sankcji karnych, sankcji administracyjnej^[4] w postaci zakazu ponownego wjazdu na terytorium RP i innych państw obszaru Schengen, który wynosi od 5 do 10 lat.

Wykorzystywane są także informacje sygnalne na temat przemieszczających się grup cudzoziemców uzyskiwane od oficerów łącznikowych w krajach ościennych i krajach pochodzenia migrantów.

Z poważaniem

z up. Czesław Mroczek

Sekretarz Stanu

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

^[1] Porozumienie finansowe zostało podpisane 13 września 2023 r.

^[2] Porozumienie finansowe zostało podpisane 4 grudnia 2023 r.

^[3] Porozumienie finansowe zostało podpisane 12 stycznia 2024 r.

^[4] Przewidzianej w ustawie z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519, z późn. zm.).