Interpelacja w sprawie kar pieniężnych nakładanych przez prezesa Zarządu PFRON w związku z wykonaniem art. 73 ustawy z dnia 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze

Szanowna Pani Ministro,

w dniu 28 czerwca 2026 r. weszła w życie ustawa z dnia 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze (Dz. U. z 2024 r. poz. 731) (dalej: ustawa PAD). Celem ustawy była transpozycja do polskiego porządku prawnego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/882 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wymogów dostępności produktów i usług (tzw. Europejski akt o dostępności, ang. European Accessibility Act, EAA) (dalej: dyrektywa 2019/882).

Jak wskazano w treści uzasadnienia ustawy PAD (druk sejmowy nr 241) dyrektywa 2019/882 ma na celu harmonizację wymogów dotyczących dostępności wybranych produktów i usług, tak aby zapewnić sprawniejsze funkcjonowanie rynku wewnętrznego UE w drodze eliminowania i zapobiegania powstawaniu barier swobodnego przepływu, które mogą wynikać z rozbieżnych przepisów krajowych. Istnieje rozbieżność między krajowymi wymaganiami dostępności związanymi z produktami i usługami wprowadzanymi do obrotu i świadczonymi na rynku UE, co prowadzi do fragmentacji rynku wewnętrznego. Ta rozbieżność nasila się w szczególności ze względu na zobowiązania przyjęte w Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych (sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r.), zwanej dalej „KPON", której stronami są UE i wszystkie jej państwa członkowskie. Ogólny charakter zobowiązań wynikających z KPON w zakresie dostępności prowadzi zarówno do różnic we wdrażaniu ich na szczeblu krajowym, jak i do dalszych rozbieżności prawnych na rynku UE, zwłaszcza w odniesieniu do sprzętu komputerowego i systemów operacyjnych, usług i sprzętu telewizji cyfrowej, usług telekomunikacyjnych i obsługujących je urządzeń końcowych, e-booków, terminali, usług e-commerce, usług bankowych (w zakresie bankomatów, stron internetowych i otoczenia biznesowego), usług transportu pasażerskiego – lotniczego, kolejowego, autobusowego i morskiego (w zakresie biletomatów i automatów do odprawy, stron internetowych i środowiska zbudowanego).

Wraz z rozwojem technologii informacyjno-komunikacyjnych oraz postępującą digitalizacją wszystkich sfer życia zarówno popyt na dostępne produkty i usługi, jak i dostęp do informacji na temat tych produktów i usług zwiększa się. Jest to spowodowane stałym wzrostem liczby osób, które napotykają na ograniczenia funkcjonalne podczas korzystania z produktów i usług (przede wszystkim osoby z niepełnosprawnościami, osoby starsze, migranci) oraz zmianami w zachowaniach i przyzwyczajeniach konsumenckich (np. poleganie na różnorodnych kanałach komunikacyjnych). Podaż dostępnych produktów i usług na wewnętrznym rynku nie jest obecnie w stanie zaspokoić tego popytu na satysfakcjonującym poziomie.

Dyrektywa 2019/882 jest pierwszym aktem w prawie unijnym o tak szerokiej regulacji, który ma zagwarantować, że podmioty gospodarcze oraz władze publiczne będą obowiązane do stosowania wspólnych zasad dostępności niektórych produktów i usług, gwarantujących większą pewność obrotu gospodarczego. Zasadniczymi celami tej regulacji jest usprawnienie funkcjonowania rynku wewnętrznego określonych produktów i usług spełniających wymagania dostępności, przy jednoczesnym ułatwieniu funkcjonowania przedsiębiorstw i zaspokojeniu potrzeb konsumentów, a także przyczynienie się do realizacji ogólnych celów strategicznych UE oraz założeń Europejskiej Strategii w sprawie niepełnosprawności.

Celem gospodarczym dyrektywy 2019/882 jest zatem wspieranie właściwych mechanizmów rynku wewnętrznego UE, a także usuwanie barier dla swobodnego przepływu produktów i usług oraz zapobieganie powstawaniu takich barier, które wynikają lub mogłyby wynikać z rozbieżnych przepisów krajowych w zakresie dostępności. Regulacja ma pomóc w uzyskiwaniu przez przedsiębiorców korzyści skali, ułatwić handel transgraniczny i transgraniczną mobilność, a także pomóc firmom w koncentrowaniu zasobów na innowacjach, zamiast wykorzystywaniu ich na wydatki wynikające z rozdrobnienia przepisów w UE. Wejście w życie przepisów powinno zatem poprawić konkurencyjność podmiotów gospodarczych funkcjonujących w ramach obrotu produktami i świadczenie usług na jednolitym rynku.

Równocześnie dyrektywa 2019/882 realizuje cel społeczny, którym jest ograniczenie wykluczenia społecznego i umożliwienie niezależnego życia osób z niepełnosprawnościami w społeczeństwie. Poza osobami niepełnosprawnymi w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z przepisów dyrektywy 2019/882 skorzystają także inne grupy konsumentów, m.in. osoby starsze i te, które czasowo doświadczają ograniczeń funkcjonalnych.

Ustawa PAD odpowiada na wskazane problemy i realizuje cele dyrektywy 2019/882 w obszarze obowiązywania prawa polskiego. Jednocześnie uwzględnia krajowy kontekst społeczno-ekonomiczny. W efekcie, dzięki możliwości zapewnienia pełniejszej i skuteczniejszej dostępności, konsumenci korzystają na szerszym dostępie do produktów i usług, co z kolei bezpośrednio przyczynia się do ułatwienia korzystania z wielu obszarów życia, takich jak: edukacja, praca, mobilność, ochrona zdrowia, kultura – a w wielu przypadkach dodatkowo zezwala na dostęp do nich z poszanowaniem godności i równości.

Zgodnie z art. 1 ustawa PAD określa m.in. system, zasady i tryb sprawowania nadzoru rynku w zakresie zapewniania spełniania wymagań dostępności produktów i usług. Z kolei w art. 38 ust. 2 wskazuje, że system nadzoru rynku tworzą odpowiednio: prezes Zarządu PFRON, organy nadzoru rynku, a także organy celne. Wspomnianymi organami nadzoru rynku w odniesieniu do:

1. konsumenckich urządzeń końcowych z interaktywnymi zdolnościami obliczeniowymi wykorzystywanych do oferowania lub świadczenia usług telekomunikacyjnych i usług dostępu do audiowizualnych usług medialnych, terminali, usług telekomunikacyjnych i usług dostępu do audiowizualnych usług medialnych, konsumenckich systemów sprzętu komputerowego ogólnego przeznaczenia i ich systemów operacyjnych, czytników książek elektronicznych i usług rozpowszechniania książek elektronicznych jest prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej,
2. usług handlu elektronicznego jest minister właściwy do spraw informatyzacji,
3. usług bankowości detalicznej jest rzecznik finansowy,
4. usług towarzyszących usługom autobusowego i autokarowego transportu pasażerskiego są wojewódzcy inspektorzy transportu drogowego,
5. usług towarzyszących usługom kolejowego transportu pasażerskiego jest prezes Urzędu Transportu Kolejowego,
6. usług towarzyszących usługom lotniczego transportu pasażerskiego jest prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego,
7. usług towarzyszących usługom wodnego transportu pasażerskiego są dyrektorzy urzędów morskich w zakresie transportu morskiego i dyrektor Urzędu Żeglugi Śródlądowej w Bydgoszczy w zakresie transportu wodnego śródlądowego.

W myśl art. 73 ustawy PAD wymieniono kary pieniężne, które na podmioty odpowiedzialne za zapewnienie dostępności produktów i usług w rozumieniu ustawy, czyli na producentów, importerów, dystrybutorów oraz usługodawców mogą nakładać prezes Zarządu PFRON oraz organy nadzoru rynku, w tym rzecznik finansowy w toku postępowań administracyjnych prowadzonych na podstawie art. 53 (w stosunku do produktu, który nie spełnia kryteriów dostępności) albo art. 63 (w stosunku od usługi, która nie spełnia kryteriów dostępności).

Z uwagi na fakt, że minął okres roku od wejścia w życie ustawy PAD, zaś zgodnie z art. 87 pierwsze kompleksowe sprawozdanie z wykonania ustawy prezes Zarządu PFRON przekaże do 31 marca 2030 roku, czyli niemal za 4 lata, co stanowi okres bardzo odległy - stąd uprzejmie proszę Panią Ministrę o udzielenie odpowiedzi, na następujące pytania:

Jakie kary pieniężne, tj. w jakiej łącznej wartości i w jakiej liczbie, zostały nałożone w drodze decyzji prawomocnych oraz nieprawomocnych przez prezesa Zarządu PFRON w związku wykonaniem art. 73 ustawy PAD od dnia jej wejścia w życie aż do chwili obecnej, z podziałem na: producentów, usługodawców, importerów oraz dystrybutorów oraz w jakiej wysokości kary te zostały wyegzekwowane?

Środki pieniężne w jakiej wysokości zostały zgromadzone na rachunku bankowym Funduszu Dostępności według stanu na dzień 30 czerwca 2026 r.?

Proszę o udzielenie odpowiedzi na powyższe pytania w możliwie najkrótszym terminie, zgodnie z zasadami dotyczącymi interpelacji i zapytań poselskich.

Z wyrazami szacunku

Krzysztof Habura