Interpelacja w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością

Szanowna Pani Minister,

11 marca 2026 r. zostało podpisane rozporządzenie określające nową podstawę programową wychowania przedszkolnego oraz podstawę programową kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej. Dokument ten od momentu publikacji wywołuje liczne kontrowersje i spotyka się z krytycznymi opiniami nauczycieli, dyrektorów szkół i przedszkoli, autorów programów nauczania oraz ekspertów zajmujących się edukacją.

Szczegółowa analiza treści rozporządzenia prowadzi do wniosku, że w wielu miejscach dokonano zmian, które nie zostały poprzedzone przekonującym uzasadnieniem merytorycznym. Część dotychczasowych zapisów została zmieniona lub usunięta bez wskazania powodów, mimo że dotyczyły one fundamentalnych kwestii związanych z rozwojem dziecka, jego tożsamością, bezpieczeństwem oraz zdrowiem psychicznym. Jednocześnie nowa podstawa programowa zawiera rozwiązania, które mogą znacząco ograniczać autonomię nauczycieli oraz powodować poważne trudności interpretacyjne przy opracowywaniu programów wychowania przedszkolnego i ich późniejszej realizacji.

Wątpliwości budzi również spójność samego dokumentu. Poszczególne jego elementy odwołują się do różnych kategorii pojęciowych, co utrudnia jednoznaczną interpretację przepisów oraz ich praktyczne stosowanie. Dodatkowo pojawiają się pytania dotyczące prawidłowości formalnoprawnej rozporządzenia już na etapie jego tytułu.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Z podpisanego 11 marca 2026 r. rozporządzenia wynika, że autorzy dokumentu na poziomie wychowania przedszkolnego w znacznej części przepisali obowiązujące dotychczas zadania przedszkola, jednak w kilku przypadkach dokonali zasadniczej zmiany ich treści. Dotyczy to między innymi zadania nr 12, które dotychczas brzmiało: „Współdziałanie z rodzicami, różnymi środowiskami, organizacjami i instytucjami, uznanymi przez rodziców za źródło istotnych wartości na rzecz tworzenia warunków umożliwiających rozwój tożsamości dziecka.“

   W nowej podstawie programowej zapis ten otrzymał następujące brzmienie:

   „Współdziałanie z rodzicami, różnymi środowiskami, organizacjami i instytucjami, uznanymi przez rodziców za źródło istotnych wartości, na rzecz tworzenia warunków umożliwiających wszechstronny rozwój dziecka.“

   Jakimi przesłankami kierowało się ministerstwo, usuwając z tego zadania pojęcie „rozwoju tożsamości dziecka“? Czy ministerstwo stoi na stanowisku, że możliwe jest zapewnienie wszechstronnego rozwoju dziecka bez świadomego wspierania rozwoju jego tożsamości? Proszę o przedstawienie merytorycznych analiz lub ekspertyz, które uzasadniały dokonanie tej zmiany.

2. W jaki sposób nauczyciel ma korzystać z zagwarantowanej w art. 12 Karty Nauczyciela swobody doboru metod nauczania podczas realizacji programu wychowania przedszkolnego lub programu nauczania, skoro nowa podstawa programowa w praktyce wskazuje określone doświadczenia edukacyjne? Co powinien zrobić nauczyciel, który – kierując się wiedzą pedagogiczną, doświadczeniem zawodowym oraz potrzebami swoich uczniów – uzna, że wskazane w podstawie doświadczenia edukacyjne są nieadekwatne lub niewystarczające i chce zastosować inne rozwiązania? Czy ministerstwo nie dostrzega sprzeczności między deklarowaną autonomią nauczyciela a coraz bardziej szczegółowym określaniem sposobu realizacji podstawy programowej?

3. W jaki sposób autorzy programów wychowania przedszkolnego mają opracowywać programy zgodne z nową podstawą programową, skoro dokument jednocześnie posługuje się kilkoma różnymi układami klasyfikacji? Cele odnoszą się do pięciu sfer rozwoju dziecka, zadania do czterech obszarów rozwoju, natomiast umiejętności dziecka kończącego wychowanie przedszkolne opisano w dziewięciu obszarach edukacyjnych. Do którego z tych układów mają odnosić się nauczyciele oraz autorzy programów wychowania przedszkolnego? Który z nich należy uznać za obowiązujący przy planowaniu i ocenie wdrażania podstawy programowej?

4. Od wielu miesięcy Ministerstwo Edukacji Narodowej podkreśla, że jednym z najważniejszych wyzwań współczesnej szkoły jest troska o zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży. Dlaczego z nowej podstawy programowej wychowania przedszkolnego usunięto zadanie dotyczące ochrony zdrowia psychicznego dziecka oraz zapewnienia mu wsparcia w każdej trudnej sytuacji życiowej mogącej mieć wpływ na jego bezpieczeństwo i harmonijny rozwój, które w dotychczas obowiązującej podstawie programowej stanowiło zadanie nr 14? Jakie argumenty merytoryczne przemawiały za wykreśleniem tego obowiązku z zadań przedszkola?