Interpelacja #16353 - Interpelacja w sprawie jakości kształcenia zawodowego

Odpowiedź na interpelację w sprawie jakości kształcenia zawodowego Warszawa, 24-04-2026 Szanowny Panie Pośle, odpowiadając na interpelację w sprawie jakości kształcenia zawodowego, przekazuję poniższe informacje. Ad 1. Jak ministerstwo monitoruje aktualne i przyszłe potrzeby rynku pracy w zakresie kwalifikacji zawodowych? Ministerstwo Edukacji Narodowej monitoruje aktualne i przyszłe potrzeby rynku pracy w sposób ciągły i systemowy. W tym celu Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy (dalej: IBE-PIB) na zlecenie MEN realizuje projekt współfinansowany ze środków UE pn. „Wspieranie dalszego rozwoju Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji w Polsce (ZSK6)“, w ramach którego stworzył i utrzymuje kompleksowy system analityczny, który pozwala ocenić zarówno bieżące, jak i przyszłe zapotrzebowanie na zawody, kwalifikacje i umiejętności w zawodach szkolnictwa branżowego. Efektem działań podejmowanych w ramach projektu jest coroczna prognoza zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego, ogłaszana przez ministra edukacji do 1 lutego każdego roku [1] . Prowadzone w IBE-PIB monitorowanie jest oparte na szerokim wachlarzu źródeł danych, obejmującym zarówno oficjalne statystyki, jak i dane pozyskiwane automatycznie z Internetu. Instytut gromadzi i przetwarza dane z takich źródeł, jak: dane administracyjne (SIO – liczba uczniów, absolwentów, kierunki kształcenia, ZUS – zatrudnienie absolwentów, GUS – wakaty, zatrudnienie, PSZ – bezrobocie, oferty pracy, Monitoring Karier Absolwentów); analizy Big Data – przez integrację różnorodnych źródeł danych, takich jak oferty pracy (ePraca oraz portale komercyjne), dane o inwestycjach (Kompas Inwestycji) oraz dane o firmach (REGON) i ich analizę wykorzystującą zaawansowane modele obliczeniowe oraz duże modele językowe (LLM); dane jakościowe: badania delfickie z ekspertami sektorowymi i regionalnymi, konsultacje z branżowymi centrami umiejętności, analizy trendów globalnych i technologicznych – badanie delfickie i wymiana informacji z branżowymi centrami umiejętności (BCU) stanowią kluczowe elementy jakościowej części prognozy. Prognoza zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego stanowi odpowiedź na potrzeby wynikające z modernizacji systemu kształcenia zawodowego w kierunku jego optymalnego dopasowania do wymagań zmieniającego się rynku pracy. Badania na potrzeby prognozy realizowane są w sposób ciągły, a prognoza ogłaszana jest co roku, co umożliwia efektywne reagowanie na zmiany występujące w gospodarce. Prognoza nie skupia się wyłącznie na podaniu wielkości zapotrzebowania, ale uwzględnia również ocenę kwalifikacji w zawodach z wielu perspektyw. System ten pozwala nie tylko ocenić bieżące zapotrzebowanie na pracowników, lecz także przewidywać przyszłe potrzeby gospodarki w zakresie zawodów, kwalifikacji i umiejętności. Dzięki temu możliwe jest lepsze dopasowanie edukacji zawodowej do rynku pracy, wspieranie rozwoju kluczowych branż oraz podejmowanie decyzji finansowych i strategicznych opartych na dowodach. W rezultacie Ministerstwo Edukacji Narodowej, korzystając z systemu rozwijanego przez IBE-PIB, jest w stanie nie tylko reagować na bieżące potrzeby rynku pracy, ale również aktywnie przygotowywać system kształcenia zawodowego na przyszłe wyzwania gospodarcze. Ad 2. Jakie działania są podejmowane w celu poprawy praktycznych umiejętności uczniów szkół zawodowych? W celu poprawy praktycznych umiejętności uczniów szkół prowadzących kształcenie zawodowe podejmowane są działania systemowe, w szczególności przez wdrożenie branżowych centrów umiejętności (BCU). Na mocy ustawy z dnia 30 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw do systemu oświaty wprowadzono branżowe centra umiejętności – nowoczesne, zaawansowane technologicznie placówki kształcenia, szkolenia i egzaminowania o zasięgu ogólnopolskim, ściśle współpracujące z organizacjami branżowymi i pracodawcami. Działalność BCU jest ukierunkowana bezpośrednio na rozwój praktycznych umiejętności uczniów przez: organizację branżowych szkoleń zawodowych, umożliwiających zdobywanie specjalistycznych umiejętności odpowiadających aktualnym potrzebom rynku pracy, wsparcie realizacji praktycznej nauki zawodu, w tym dostęp do nowoczesnej infrastruktury dydaktycznej i technologii stosowanych w danej branży, ścisłą współpracę z pracodawcami przy tworzeniu i realizacji programów kształcenia, co ogranicza niedopasowanie kompetencji absolwentów do potrzeb gospodarki, organizację kursów i szkoleń prowadzących do uzyskiwania dodatkowych kwalifikacji zawodowych i sektorowych, możliwość przystępowania do egzaminów zawodowych w warunkach odpowiadających rzeczywistemu środowisku pracy. Istotnym elementem funkcjonowania BCU jest także wsparcie szkół w organizacji kształcenia zawodowego, w tym praktycznej nauki zawodu, oraz rozwój kompetencji nauczycieli kształcenia zawodowego, co przekłada się na podniesienie jakości kształcenia uczniów. Ponadto zaangażowanie organizacji branżowych w działalność BCU zapewnia stały dostęp do aktualnych informacji o zapotrzebowaniu na umiejętności i kwalifikacje, co umożliwia bieżące dostosowywanie oferty kształcenia do potrzeb rynku pracy. Branżowe centra umiejętności stanowią uzupełnienie dotychczasowego systemu kształcenia zawodowego, wzmacniając jego praktyczny wymiar oraz zwiększając efektywność przygotowania uczniów do wejścia na rynek pracy. Ad 3. Czy istnieje współpraca z pracodawcami przy tworzeniu programów nauczania? Dyrektorzy szkół prowadzących kształcenie zawodowe są ustawowo zobowiązani do nawiązania współpracy z pracodawcami [2] . Współpraca ta może obejmować m.in. przygotowanie propozycji programu nauczania zawodu. Programy nauczania zawodów opracowywane są przez nauczycieli i dopuszczane do użytku w szkole przez dyrektora szkoły, przy czym wskazane jest, aby były one opracowywane w konsultacji z pracodawcami lub organizacjami pracodawców [3] . Z rozmów z dyrektorami szkół wynika, że wiele szkół przy opracowywaniu programów nauczania zawodu podejmuje współpracę z pracodawcami, czasami ujmując w tych programach treści nauczania wykraczające poza podstawę programową kształcenia w danym zawodzie, tj. treści uzgodnione z pracodawcą i przydatne do wykonywania nauczanego zawodu. Ad 4. Jakie są wskaźniki zatrudnienia absolwentów szkół zawodowych w odpowiednich branżach? Ministerstwo Edukacji Narodowej corocznie przeprowadza monitoring karier absolwentów szkół ponadpodstawowych. [4] Raporty z wyników monitoringu karier absolwentów szkół ponadpodstawowych i ponadgimnazjalnych zawierają szereg podstawowych statystyk dotyczących sytuacji edukacyjnej i zawodowej absolwentów, prezentowanych w przekrojach ze względu na typ szkoły, płeć oraz zawód, a prezentowane w raporcie informacje z monitoringu oparte są na danych rejestrowych dotyczących nauki w systemie oświaty (dane z Systemu Informacji Oświatowej – SIO), uzyskiwania dyplomów i świadectw/certyfikatów (dane Okręgowych Komisji Egzaminacyjnych – OKE oraz dane SIO), kontynuacji nauki na studiach (dane pochodzące z systemu POL-on) oraz aktywności na rynku pracy (dane Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – ZUS, od roku 2026 również dane z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – KRUS ). Poniżej została przedstawiona sytuacja edukacyjno-zawodowa absolwentów rocznika 2023 w marcu 2025 roku w poszczególnych branżach: Branża Wyłącznie uczy się Pracuje lub łączy naukę z pracą Odsetek bezrobotnych Brak danych o aktywności Branża audiowizualna 41,1% 40,9% 5,2% 12,8% Branża budowlana 26,7% 50,6% 6,4% 16,3% Branża ceramiczno-szklarska 15,0% 55,0% 20,0% 10,0% Branża chemiczna i ochrony środowiska 57,5% 33,5% 3,1% 5,9% Branża drzewno-meblarska 12,6% 61,5% 7,2% 18,7% Branża ekonomiczno-administracyjna 29,6% 52,7% 3,4% 14,3% Branża elektroenergetyczna 22,2% 61,1% 4,8% 11,9% Branża elektroniczno-mechatroniczna 44,6% 46,0% 2,4% 7,0% Branża fryzjersko-kosmetyczna 21,3% 51,9% 7,8% 19,0% Branża górniczo-wiertnicza 12,7% 74,2% 1,8% 11,3% Branża handlowa 23,5% 49,8% 11,2% 15,5% Branża hotelarsko-gastronomiczno-turystyczna 31,3% 44,4% 7,7% 16,6% Branża leśna 40,2% 47,3% 4,0% 8,5% Branża mechaniczna 14,1% 65,7% 6,2% 14,0% Branża mechaniki precyzyjnej 16,8% 72,5% 2,9% 7,9% Branża metalurgiczna 17,2% 79,3% 0,0% 3,4% Branża motoryzacyjna 13,6% 60,8% 7,6% 18,1% Branża ochrony i bezpieczeństwa osób i mienia 8,8% 68,2% 3,1% 19,9% Branża ogrodnicza 13,2% 60,6% 3,1% 23,1% Branża opieki zdrowotnej 10,5% 68,6% 2,3% 18,6% Branża poligraficzno-księgarska 44,6% 41,0% 4,6% 9,9% Branża pomocy społecznej 7,3% 60,2% 3,1% 29,4% Branża przemysłu mody 37,6% 41,3% 6,4% 14,7% Branża rolno-hodowlana 25,6% 43,0% 6,2% 25,2% Branża spedycyjno-logistyczna 32,4% 52,8% 4,5% 10,3% Branża spożywcza 24,2% 47,6% 10,5% 17,7% Branża teleinformatyczna 49,5% 38,1% 3,5% 8,9% Branża transportu drogowego 14,4% 58,2% 7,3% 20,1% Branża transportu kolejowego 16,1% 72,1% 3,5% 8,3% Branża transportu lotniczego 46,6% 42,0% 1,9% 9,5% Branża transportu wodnego 36,7% 37,0% 6,1% 20,2% Ad 5. Czy są planowane reformy kształcenia zawodowego w perspektywie 5-10 lat? Kwestie dotyczące zmian w zakresie kształcenia zawodowego są jednym z tematów podejmowanych w ramach cotygodniowych spotkań z przedstawicielami branż, w których udział biorą również przedstawiciele ministrów właściwych dla poszczególnych zawodów. Efektem tych spotkań są m.in. zmiany w zakresie oferty kształcenia zawodowego (od września 2026 r. szkoły będą mogły rozpocząć kształcenie w 11 nowych zawodach). W trakcie rozmów z przedstawicielami branż poruszane są również kwestie dotyczące organizacji kształcenia w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe, w tym kwestie dotyczące możliwości zwiększenia dostępu do kształcenia w rzeczywistych pracach uczniom techników oraz delegowania pracowników firm do pracy w szkole. W ramach projektu MEN pn. „Porozumienie branżowe na rzecz kształcenia i szkolenia zawodowego. Zwiększenie udziału przedstawicieli i przedstawicielek branż w rozwoju kształcenia zawodowego i uczenia się w miejscu pracy“, współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego, prowadzone są prace mające na celu wypracowanie propozycji rozwiązań prawnych umożliwiających delegowanie pracowników do prowadzenia zajęć w szkołach. Podejmowane są również działania pilotażowe mające na celu przetestowanie rozwiązań dotyczących wdrożenia nowego modelu kształcenia na 5. poziomie Polskiej Ramy Kwalifikacji, tj. pomiędzy technikum a studiami. Jednocześnie nad możliwymi kierunkami zmian w systemie kształcenia zawodowego pracuje działająca przy ministrze edukacji Rada Dyrektorów Szkół i Placówek Szkolnictwa Branżowego. Ad 6. Jak ministerstwo ocenia skuteczność dotychczasowych programów wsparcia i modernizacji szkół zawodowych? Ministerstwo Edukacji Narodowej ocenia skuteczność dotychczasowych programów wsparcia i modernizacji szkolnictwa zawodowego jako wyraźnie pozytywną, przy jednoczesnym wskazaniu potrzeby ich dalszego rozwijania i dostosowywania do dynamicznie zmieniających się uwarunkowań gospodarczych i technologicznych. Realizowane w ostatnich latach działania, współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach programów regionalnych oraz Krajowego Programu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), przyczyniły się do istotnego wzmocnienia potencjału szkół prowadzących kształcenie w zawodach. W szczególności odnotowano: poprawę infrastruktury dydaktycznej, w tym doposażenie pracowni i warsztatów w nowoczesny sprzęt odpowiadający realiom współczesnego rynku pracy; rozwój współpracy szkół z pracodawcami oraz organizacjami branżowymi, co przekłada się na lepsze dopasowanie treści kształcenia do potrzeb gospodarki; wzrost znaczenia kształcenia praktycznego, w tym rozwój form nauki w rzeczywistych warunkach pracy; podniesienie kompetencji kadry dydaktycznej dzięki szkoleniom branżowym i współpracy z otoczeniem społeczno-gospodarczym; rozwój nowych instytucji systemowych, takich jak branżowe centra umiejętności, które uzupełniają ofertę edukacyjną i integrują środowiska edukacji i biznesu. Istotnym elementem wsparcia były również programy wspierające szkoły w rozwijaniu umiejętności cyfrowych, które odegrały kluczową rolę w modernizacji procesu kształcenia zawodowego. Dzięki nim nastąpiło: wyposażenie szkół w nowoczesny sprzęt komputerowy, oprogramowanie branżowe oraz narzędzia do nauki zdalnej i hybrydowej; rozwój kompetencji cyfrowych uczniów i nauczycieli, w tym umiejętności wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu zawodu; wprowadzenie nowoczesnych metod dydaktycznych, takich jak symulacje, wirtualne laboratoria czy elementy kształcenia z wykorzystaniem rozszerzonej i wirtualnej rzeczywistości; zwiększenie dostępności zasobów edukacyjnych oraz materiałów dydaktycznych w formie cyfrowej. Wykorzystanie nowoczesnych technologii w procesach edukacyjnych jest istotnym i aktualnym elementem postępującej cyfrowej transformacji polskiej oświaty. Kluczowym dokumentem strategicznym określającym kierunki tej transformacji jest Polityka Cyfrowej Transformacji Edukacji (PCTE) [5] , przyjęta przez obecny rząd we wrześniu 2024 r. PCTE opisuje działania niezbędne do przeprowadzenia cyfrowej transformacji edukacji w obliczu rewolucji cyfrowej. W dokumencie wskazano, iż zapewnienie odpowiedniego sprzętu oraz dostępu do sieci jest niezbędnym warunkiem realizacji celów edukacyjnych związanych z cyfrową transformacją szkoły, a wraz z cyfryzacją szkół niezbędne jest rozwijanie cyfrowych rozwiązań dla systemu egzaminów zewnętrznych. Aby dostosować polski system edukacji i szkoleń do ery cyfrowej w dokumencie wskazano, że należy: • włączać technologie cyfrowe do nauczania i umożliwiać nauczycielom korzystanie z nich; • wspierać rozwój cyfrowych narzędzi edukacyjnych, w tym badań nad wpływem sztucznej inteligencji; • podejmować działania i środki w zakresie cyberbezpieczeństwa w edukacji i szkoleniach, w tym dotyczące podnoszenia świadomości; • inwestować w łączność, infrastrukturę cyfrową i dostępność cyfrową w kształceniu i szkoleniu. Działania zmierzające do wyposażenia szkół w sprzęt komputerowy, oprogramowanie i dostęp do sieci prowadzone są w dużej mierze ze środków europejskich pochodzących z Krajowego Programu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Jednym z podstawowych celów KPO jest zapewnienie optymalnego poziomu rozwoju cyfrowego – w skali całego kraju – oraz kompetencji kluczowych dla rozwoju gospodarki przyszłości, z poszanowaniem zasad zrównoważonego rozwoju. Cyfryzacja i innowacyjność systemu oświaty odgrywa w tym obszarze kluczową rolę. W związku z tym KPO zakłada podjęcie i realizację licznych reform oraz inwestycji w tej dziedzinie. Spośród nich należy wskazać m.in.: zapewnienie nowych komputerów przenośnych do dyspozycji nauczycieli, utworzenie laboratoriów Sztucznej Inteligencji (AI) oraz nauki, techniki, inżynierii i matematyki (STEM) w szkołach oraz cyfryzację systemu egzaminów zewnętrznych. Dodatkowo w ramach realizowanego obecnie Rządowego programu wspierania organów prowadzących szkoły i placówki w rozwijaniu umiejętności cyfrowych dzieci i młodzieży na lata 2025–2029 – „Cyfrowy Uczeń“ przewidziano wsparcie instytucji edukacyjnych w rozwijaniu umiejętności nauczycieli i uczniów niezbędnych do świadomego, odpowiedzialnego i aktywnego uczestnictwa w społeczeństwie cyfrowym. Program „Cyfrowy uczeń“ jest jednym z elementów tego wsparcia, zapewniając szkołom i placówkom oświatowym środki finansowe na działania niezbędne do wzmocnienia skuteczności procesu kształcenia z wykorzystaniem nowoczesnych technologii, w tym wspieranych przez AI. Ma również wesprzeć szkoły w personalizacji wyposażenia, które otrzymały w ramach inwestycji C2.2.1 „Wyposażenie szkół/instytucji w odpowiednie urządzenia i infrastrukturę ICT w celu poprawy ogólnej wydajności systemów edukacji“ KPO (pracownie STEM i AI). Skuteczność podejmowanych działań potwierdzają również wyniki monitoringu karier absolwentów, wskazujące na relatywnie wysoki poziom aktywności zawodowej absolwentów wielu branż, zwłaszcza w sektorach technicznych i przemysłowych. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu [1] Art. 46b ustawy – Prawo oświatowe (Dz. U. 2025 poz. 1043 ze zm.) [2] Art. 68 ust. 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. 2025 poz. 1043 z późn. zm.) [3] Załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 lutego 2019 r. w sprawie ogólnych celów i zadań kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego (Dz. U. 2024 poz. 611 z późn. zm.) [4] Art. 26b ustawy – Prawo oświatowe (Dz. U. 2025 poz. 1043 z późn. zm.) [5] Załącznik do uchwały nr 98 Rady Ministrów z dnia 12 września 2024 r. (M.P. poz. 812)

Interpelacja w sprawie jakości kształcenia zawodowego

01Treść pytania

02Odpowiedzi Ministerstwa1 odpowiedź

03Powiązane

Komentarze do interpelacji