Szanowny Panie Pośle,
w odpowiedzi na postawione w interpelacji pytania uprzejmie informuję, że obowiązujące przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.), dalej „ustawa PSWN", stwarzają uczelniom szerokie spektrum możliwości kształtowania i modernizacji oferty dydaktycznej w kontekście dostosowywania jej do aktualnych wymagań otoczenia społeczno-gospodarczego, a także gospodarki przyszłości. Przede wszystkim należy wskazać, że uczelnie kształcą zgodnie z zasadą autonomii programowej. Oznacza to, że samodzielnie kreują i modyfikują programy studiów, dokonują doboru kadry, podejmują współpracę z otoczeniem społeczno-gospodarczym. Uczelnie korzystają z przewidzianych w ustawie PSWN rozwiązań mających na celu zapewnienie wysokiej jakości kształcenia przy jednoczesnym umożliwieniu właściwego reagowania na zmiany zachodzące w otoczeniu społeczno-gospodarczym. Tworząc studia, wskazują na potrzeby tego otoczenia i na zgodność efektów uczenia się z tymi potrzebami. Inicjatywy dotyczące tworzenia studiów na określonym kierunku, studiów podyplomowych czy też innych form kształcenia, pozostają w gestii uczelni i są autonomiczną decyzją jej władz. Podjęcie przez władze uczelni decyzji w sprawie utworzenia/istnienia danego kierunku studiów, studiów podyplomowych czy też innych form kształcenia, jest poprzedzone przede wszystkim stosowną analizą kosztów, rozpoznaniem możliwości uczelni, w tym w zakresie kadry i infrastruktury, oceną zapotrzebowania otoczenia społeczno-gospodarczego oraz zainteresowania kandydatów na kształcenie na danym kierunku studiów.
Kształtowanie programów studiów (obejmujące m.in. opracowywanie koncepcji kształcenia i uwzględnianie w treściach kształcenia najbardziej aktualnego stanu wiedzy w danej dziedzinie), należy do kompetencji uczelni. Uczelnie mają obowiązek doskonalenia programów studiów. Uwzględniają przy tym wnioski z analizy zgodności efektów uczenia się z potrzebami rynku pracy oraz wnioski z analizy wyników monitoringu karier absolwentów studiów, a także mogą dokonywać w nim zmian, m.in. w doborze treści kształcenia przekazywanych studentom w ramach zajęć, uwzględniających najnowsze osiągnięcia naukowe lub związane z działalnością zawodową.
W świetle ustawy PSWN minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki nie ma kompetencji do wprowadzania konkretnych treści czy przedmiotów do programów studiów na kierunkach realizowanych przez uczelnie, jak również nie może nakazać uczelniom tworzenia określonych kierunków studiów. Uczelnie samodzielnie realizują swoje zadania w zakresie działalności dydaktycznej oraz naukowej, uczestniczą w rozwoju społecznym oraz tworzeniu gospodarki opartej na innowacjach, zgodnie z przyznaną im konstytucyjną zasadą autonomii.
Odnosząc się do pytania o „integrację specjalistycznego szkolenia z praktyką zawodową" uprzejmie wyjaśniam, że system szkolnictwa wyższego i nauki daje uczelniom wiele narzędzi, z których mogą, a niekiedy muszą, skorzystać, aby dostosować prowadzoną działalność dydaktyczną do rozwoju nowych technologii, potrzeb rozwoju gospodarczego i zmieniających się wymagań współczesnego rynku pracy. Rozwiązania przyjęte w ustawie PSWN kładą duży nacisk na promowanie współpracy uczelni z otoczeniem społeczno-gospodarczym, szczególnie w zakresie kształcenia na tych kierunkach studiów, na które istnieje realne zapotrzebowanie na rynku pracy. W celu wzmocnienia kształcenia praktycznego umożliwiającego skuteczny rozwój umiejętności studentów na kierunkach studiów o profilu praktycznym ponad połowa punktów ECTS jest przypisana zajęciom kształtującym umiejętności praktyczne. Zajęcia te mają być prowadzone w sposób umożliwiający wykonywanie czynności praktycznych przez studentów, w warunkach właściwych dla danego zakresu działalności zawodowej. Ponadto na studiach o profilu praktycznym istnieje obowiązek organizowania praktyk zawodowych w wymiarze co najmniej 6 miesięcy – na studiach pierwszego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, zaś w przypadku studiów drugiego stopnia – w wymiarze co najmniej 3 miesięcy. Celem praktyk jest uzupełnienie wiedzy zdobywanej na studiach i przygotowanie do przyszłej pracy zawodowej. Studenci w trakcie studiów kształcą umiejętności i kompetencje, które ułatwią im późniejsze uzyskanie zatrudnienia oraz zdobędą wiedzę na temat wymagań stawianych absolwentom przez pracodawców. Uczelnie mają także możliwość prowadzenia studiów z udziałem pracodawców, tj. studiów dualnych (przemienna forma zajęć i praktyk) oraz studiów we współpracy z organem nadającym uprawnienie do wykonywania określonego zawodu, organem przeprowadzającym postępowanie egzaminacyjne w ramach uzyskiwania uprawnień do wykonywania zawodu, organem samorządu zawodowego, organizacją gospodarczą lub organem rejestrowym. Pracodawcy mogą współtworzyć programy studiów, wspólnie z uczelnią organizować praktyki, prowadzić zajęcia teoretyczne i praktyczne dla studentów, a także opiniować jej kierunek rozwoju na przyszłość.
Podczas studiów studenci uzyskują nie tylko wiedzę i umiejętności zawodowe, ale również umiejętności i kompetencje interpersonalne, społeczne, aby mogli sprawnie rozpocząć aktywność zawodową, niezależnie od kierunku ukończonych studiów, a także planować własny rozwój, co daje absolwentom realną podstawę na dostosowanie swojej ścieżki rozwoju zawodowego do dynamicznych zmian na rynku pracy i efektywnego jej planowania, w tym zarówno podnoszenia swoich kwalifikacji/ umiejętności zawodowych, jak i przekwalifikowania się/ zdobywania nowych umiejętności zawodowych.
Dynamiczny rozwój gospodarki opartej na wiedzy i zmieniające się potrzeby rynku pracy wymagają stałego podnoszenia kompetencji i kwalifikacji pracowników. W takie zapotrzebowanie wpisują się prowadzone przez uczelnie studia podyplomowe i inne formy kształcenia (np. kursy, szkolenia). Ponadto kształcenie specjalistyczne, które mogą prowadzić uczelnie zawodowe, stanowić ma pomost pomiędzy edukacją prowadzoną w systemie oświaty a edukacją w systemie szkolnictwa wyższego i nauki. Umożliwia ono przygotowanie (w krótkim czasie) wyspecjalizowanych pracowników w różnych dziedzinach. Prowadzone przez uczelnie konsultacje z otoczeniem społeczno-gospodarczym wykazały duże zainteresowanie pozyskaniem przez pracodawców specjalistów, którzy ukończyliby taką formę kształcenia. Tym samym może to być etap kształcenia, który przyczyni się do zmniejszenia niedopasowania kompetencyjnego, a jednocześnie w krótkim czasie pozwoli przygotować wyspecjalizowanych pracowników do podjęcia nowych wyzwań zawodowych.
Na znaczeniu zyskuje także kwestia tzw. mikropoświadczeń i krótkich form kształcenia. Obecnie w MNiSW analizowane są możliwości uregulowania poświadczania kwalifikacji cząstkowych. MNiSW monitoruje ww. temat, który pojawia się w przestrzeni publicznej oraz współpracuje z różnymi podmiotami realizującymi programy pilotażowe lub wykazującymi dobre praktyki w tym zakresie.
W odniesieniu do pytania o „elastyczne podejście do czasu poświęconego na naukę" należy wskazać, że każdy student ma prawo do odbywania studiów według indywidualnej organizacji studiów na zasadach określonych w regulaminie studiów (art. 85 ust. 1 pkt 2 ustawy PSWN). Z reguły przesłankami do wydania zgody w tym zakresie są m.in.: studiowanie na dwóch kierunkach jednocześnie, wykonywanie pracy zawodowej, trudna sytuacja rodzinna, czy też problemy zdrowotne. Ponadto w ramach indywidualnej organizacji studiów – określonej w regulaminie studiów – uczelnia może przewidzieć indywidualne przypadki, w których możliwe będzie udzielenie zgody danemu studentowi na realizację określonych zajęć w formie zdalnej lub zajęć w tej formie w zwiększonym zakresie. Decyzje takie należą do kompetencji uczelni i są uzależnione m.in. od specyfiki danych studiów. Należy jednak zastrzec, że dostosowanie organizacji studiów do indywidualnych potrzeb studenta nie może prowadzić do zmniejszenia wobec niego wymagań merytorycznych. Wszyscy studenci danego kierunku studiów kończą studia z takimi samymi efektami uczenia się – niezależnie od okresu jaki poświęcą na naukę w ramach zajęć na tych studiach (planowy lub skrócony okres).
Natomiast w odpowiedzi na pytanie dotyczące nowoczesnych form kształcenia i rozwiązań informatycznych adresowanych do osób w różnym wieku, uprzejmie informuję, że Minister Nauki zleca utrzymanie i rozwój oraz finansuje portal NAVOICA. NAVOICA to ogólnopolska platforma edukacyjna oferująca bezpłatne kursy online typu MOOC (ang. Massive Open Online Courses) realizowane przez uczelnie i instytucje edukacyjne. Oferta platformy jest skierowana do każdego, kto chce się uczyć bez względu na wiek i miejsce zamieszkania. NAVOICA powstała w ramach projektu pn. „Polski MOOC", realizowanego na zlecenie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Obecnie na platformie jest dostępnych ponad 200 kursów z różnych obszarów tematycznych – od biologii i natury, przez języki obce i zarządzanie, po informatykę i programowanie. Dostępne kursy realizowane są online przez 20 podmiotów (w większości uczelnie), a udział w nich jest bezpłatny. Uczestnik kursu po jego zakończeniu otrzymuje zaświadczenie.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Nauki
Maria Mrówczyńska
Podsekretarz Stanu
Komentarze do interpelacji