Interpelacja w sprawie politycznego charakteru nominacji w państwowych instytutach

Szanowny Panie Ministrze,

jesienią 2023 roku partie obecnej koalicji rządzącej szły do wyborów z obietnicą wprowadzenia w sektorze publicznym transparentnych konkursów, w których decydują kompetencje, a nie znajomości rodzinne czy partyjne. Po latach rządów PiS jest jasne, że dobór kadr inny niż konkursowy prowadzi do fatalnych wyników. Widać to było szczególnie mocno w instytutach badawczych.

Przed rządami PiS-u ustawa o instytutach badawczych zobowiązywała do powoływania dyrektorów instytutów w trybie konkursowym, po zaopiniowaniu kandydatury przez radę naukową instytutu (art. 24 ust. 2). Przyjęta w 2016 roku nowelizacja ustawy zlikwidowała procedurę konkursową oraz odebrała radom naukowym wpływ na powoływanie dyrektora instytutu. Cała władza trafiła więc w ręce ministra nadzorującego instytut.

Nowelizacja z 2016 roku obniżyła również drastycznie wymagania wobec dyrektorów. Dziś dyrektorem instytutu badawczego może być osoba, która legitymuje się tytułem magistra. Za rządów PiS zrezygnowano z przepisu, który wymagał od dyrektora stopnia naukowego doktora, a także znajomości języka obcego w stopniu umożliwiającym swobodne komunikowanie się w zakresie badań naukowych i prac rozwojowych. Usunięto także limit kadencji, betonując pozycję osób zależnych od polityków, a zarazem często niekompetentnych.

Po zmianie władzy jesienią 2023 roku wśród pracowników instytutów badawczych powszechne było oczekiwanie systemowych zmian. Niestety, takie zmiany nie zostały wprowadzone. Obowiązuje nadal ustawa, która daje władzę nad nominacjami politykom. Do mojego biura poselskiego zgłaszają się pracownicy naukowi, którzy alarmują, że jedyne, co się w ich instytutach zmieniło, to fakt, że polityczni nominaci są obecnie wskazywani przez inną partię. Czy na pewno o taką zmianę chodziło?

W związku z powyższym, na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Ilu dyrektorów podległych ministerstwu instytutów zostało powołanych w trybie pozakonkursowym, z pominięciem rad naukowych, od grudnia 2023 roku? Proszę o wyszczególnienie tych instytutów. Jeśli do takich sytuacji doszło, jakie merytoryczne wymogi postawiło ministerstwo przy pozakonkursowym doborze osób na stanowiska dyrektorów?
2. Czy ministerstwo poprze nowelizację ustawy o instytutach badawczych, przywracającą instytutom niezależność od polityków poprzez powrót do trybu konkursowego przy powoływaniu dyrektorów?