Interpelacja #5743 - Interpelacja w sprawie rekomendacji wypracowanych przez Parlamentarny Zespół do spraw ADHD

Odpowiedź na interpelację w sprawie rekomendacji wypracowanych przez Parlamentarny Zespół do spraw ADHD Warszawa, 09-12-2024 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Marcina Józefaciuka w sprawie rekomendacji wypracowanych przez Parlamentarny Zespół do spraw ADHD. Szanowny Panie Pośle, Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN) podejmuje szereg działań na rzecz podnoszenia jakości edukacji włączającej, których celem jest poprawa funkcjonowania wszystkich uczniów, w tym z ADHD. Prowadzone przez MEN działania skupiają się na rozwijaniu mocnych stron, zainteresowań i talentów każdego ucznia, oraz takim organizowaniu kształcenia, by uczniowie z różnymi potrzebami mogli się efektywnie uczyć. Poniżej przedstawiam następujące informacje i wyjaśnienia, dotyczące rekomendacji wypracowanych przez Parlamentarny Zespół do spraw ADHD (dalej jako „Zespół”). Odnosząc się do rekomendacji zawartej w pkt 1, dotyczącej rzetelnej i aktualnej edukacji nauczycieli w kwestii neuroróżnorodności oraz wpisania tego zakresu do polityki edukacyjnej uprzejmie informuję, że resort edukacji zaplanował szereg działań dotyczących rozwijania kompetencji kadr systemu oświaty, także w rekomendowanym przez Zespół zakresie. Zakres oferowanych form doskonalenia nauczycieli i specjalistów obejmuje m.in. kwestie kształcenia i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej dzieciom i uczniom dzieciom i uczniom nieneurotypowym. W 2024 r., w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS), rozpoczęła się realizacja projektu pn. „Przygotowanie kompleksowego wsparcia poradni psychologiczno-pedagogicznych”. W projekcie, wspólnie z poradniami oraz ich organami prowadzącymi, wypracowywane są założenia zmian organizacyjnych, których celem jest poprawa jakości świadczonego przez te instytucje wsparcia. We współpracy z partnerem projektu - Szkołą Główną Handlową w Warszawie – opracowane zostały założenia, a następnie zrealizowana zostanie kompleksowe wsparcie w zakresie rozwoju kompetencji pracowników poradni, a także wdrażania kultury organizacyjnej oraz zarządzania zasobami poradni w taki sposób, aby możliwe było bardziej efektywne wspieranie dzieci i młodzieży oraz ich rodzin. Kolejny projekt FERS pn. „Przygotowanie systemu informatycznego wspierającego poradnictwo psychologiczno-pedagogiczne”, realizowany jest przez Centrum Informatyczne Edukacji w partnerstwie z MEN. Celem projektu jest stworzenie sytemu informatycznego, wspierającego funkcjonowanie poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego. W systemie zostanie zapewniony dostęp do opracowanych w projektach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój (POWER) i sfinansowanych z budżetu MEN narzędzi diagnostycznych, które wspierają trafną diagnozę potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów, z uwzględnieniem kontekstu środowiska przedszkolnego/szkolnego. Od początku 2025 roku będą obowiązywały rozwiązania prawne (akt prawny został przyjęty przez Senat), które umożliwią upowszechnienie narzędzi diagnostycznych. W związku z powyższym MEN będzie przekazywał dostęp do tych narzędzi pracownikom poradni psychologiczno-pedagogicznych, oraz nauczycielom specjalistom w szkołach/przedszkolach, po odpowiednim przygotowaniu w tym zakresie. MEN, w porozumieniu z jednostkami podległymi i nadzorowanymi, zlecił również realizację szeregu szkoleń mających na celu poszerzenie kompetencji kadr oświatowych oraz wspieranie ich w realizacji zadań na rzecz pracy z młodzieżą z uwzględnieniem zróżnicowania ich potrzeb edukacyjnych i rozwojowych, w tym także na rzecz dzieci i uczniów z ADHD. Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE; centralna placówka doskonalenia nauczycieli prowadzona przez Ministra Edukacji Narodowej), zaplanował w roku szkolnym 2024/2025 w swojej ofercie następujące formy doskonalenia dyrektorów i nauczycieli: wdrażanie zaleceń postdiagnostycznych i organizowania wsparcia dla uczniów z ADHD w rzeczywistości szkolnej, wzmocnienie kompetencji kadr systemu oświaty w zakresie metod pracy z grupą zróżnicowaną, z uwzględnieniem uczniów z ADHD, podniesienie umiejętności kadr młodzieżowych ośrodków wychowawczych (MOW) i młodzieżowych ośrodków socjoterapii (MOS) w zakresie pracy z wychowankiem niedostosowanym społecznie/zagrożonym niedostosowaniem społecznym posiadającym diagnozę ADHD, organizacja spotkania dla dyrektorów placówek doskonalenia nauczycieli i nauczycieli konsultantów ds. kadry kierowniczej oświaty w obszarze zapewnienia kształcenia, wychowania i opieki uczniów z rozpoznaniem ADHD, opracowanie publikacji pt. „Rola biblioterapii w pracy z dzieckiem z ADHD - wskazówki metodyczne”, skierowanej do nauczycieli, ze szczególnym uwzględnieniem wychowania przedszkolnego, edukacji wczesnoszkolnej i nauczycieli bibliotekarzy. W roku szkolnym 2024/2025 jednym z ustalonych przez Ministra Edukacji kierunków realizacji polityki oświatowej państwa jest „Wspieranie dobrostanu dzieci i młodzieży, ich zdrowia psychicznego. Rozwijanie u uczniów i wychowanków empatii i wrażliwości na potrzeby innych. Podnoszenie jakości edukacji włączającej i umiejętności pracy z zespołem zróżnicowanym”. Ustalony kierunek ma na celu zapewnienie wysokiej jakości edukacji w zróżnicowanym środowisku szkół i placówek. Jego nadrzędnym celem jest wspieranie tworzenia bezpiecznego i wspierającego środowiska, sprzyjającego aktywnemu uczestnictwu wszystkich dzieci/uczniów w procesie uczenia się i społecznym życiu szkoły, dostępności i włączeniu w nurt pełnej działalności szkoły/placówek wszystkich dzieci i uczniów. Niniejszy kierunek realizacji polityki oświatowej państwa zobowiązuje publiczne placówki doskonalenia o zasięgu ogólnokrajowym do realizacji doskonalenia nauczycieli w tym zakresie, a dyrektorów szkół do uwzględnienia tego zagadnienia w nadzorze pedagogicznym. Ponadto informuję, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r – Prawo oświatowe, kształcenie specjalne organizuje się dla trzech grup uczniów: niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym. Występowanie u dziecka zaburzeń neurorozwojowych nie może być utożsamiane ze stwierdzeniem występowania niepełnosprawności, niedostosowania społecznego lub zagrożenia niedostosowaniem społecznym. Nie wszystkie dzieci z zaburzeniami neurorozwojowymi wymagają stosowania w procesie kształcenia specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Wszyscy uczniowie, u których rozpoznano taką potrzebę (w wyniku rozpoznania dokonanego przez nauczyciela, rodzica lub inne osoby wskazane w przepisach [1] lub badań diagnostycznych w poradni psychologiczno-pedagogicznej [2] ), powinni mieć zapewnioną pomoc psychologiczno-pedagogiczną. Za zapewnienie tej pomocy odpowiada dyrektor przedszkola, szkoły lub placówki do której uczęszcza dziecko [3] . Katalog przyczyn, z uwagi na które występuje u dziecka/ucznia potrzeba objęcia pomocą, nie jest zamknięty [4] , a zatem także w przypadku występowania u ucznia z ADHD innych uwarunkowań niż wymienione w przepisach, pomoc powinna być udzielona. Należy zgodzić się z potrzebą podnoszenia jakości wsparcia w procesie rozwoju i uczenia się uczniów z różnorodnymi potrzebami edukacyjnymi, w tym uwarunkowanymi ADHD. MEN nie planuje jednak poszerzania obecnie obowiązujących w przepisach oświatowych, kategorii niepełnosprawności czy wskazywania w przepisach prawa oświatowego rozpoznań medycznych wg ICD i łączenia ich z dedykowanymi formami wsparcia. Osoby z tym samym rodzajem niepełnosprawności lub rozpoznaniem medycznym mogą różnie funkcjonować, a tym samym mieć różne potrzeby i wymagać innego wsparcia. Dlatego projektowany model oceny (ocena funkcjonalna) potrzeb rozwojowych i edukacyjnych, ustalania adekwatnych form wsparcia oraz finansowania tego wsparcia, oparty jest na modelu biopsychospołecznym, w którym funkcjonowanie dziecka/ucznia rozumiane jest jako wynik interakcji pomiędzy jego indywidualnymi cechami (stan zdrowia, możliwości psychofizyczne) a środowiskiem, w jakim dziecko uczy się i wychowuje. Tym samym w ocenie przyczyn trudności w rozwoju i uczeniu się dziecka oraz planowaniu działań, które te problemy rozwiążą, uwzględnia się to jak jego stan zdrowia, możliwości psychofizyczne, ale także zasoby i bariery w środowisku, wpływają na proces uczenia się dziecka i jego funkcjonowanie społeczne w przedszkolu, szkole i placówce. Informacja o rozpoznaniu medycznym wg ICD czy niepełnosprawności danego dziecka jest w ocenie funkcjonalnej jedną, ale nie jedyną z danych, uwzględnianych w analizie służącej zrozumieniu problemu w funkcjonowaniu dziecka oraz ustalaniu sposobów rozwiązania tego problemu. Istotne jest tu także zebranie informacji na temat tego jak uczeń, w tym uczeń z danym rozpoznaniem medycznym lub stwierdzoną niepełnosprawnością, funkcjonuje w swoim środowisku szkolnym, a także jak to środowisko wpływa na jego funkcjonowanie (np. czy występują bariery utrudniające uczenie się, takie jak niedostosowane materiały edukacyjne, niedostosowane metody pracy, problemy z komunikacją w grupie rówieśniczej itp.). Taka analiza pozwoli na adresowanie trafnych form wsparcia, które kierowane będzie do ucznia lub środowiska szkolnego lub rodzinnego. Chcąc uzyskać dane niezbędne do tej analizy i – w konsekwencji – wdrażania praktycznych rozwiązań na poziomie szkoły, które będą służyły dzieciom doświadczającym różnych trudności, przyjęto (zgodnie z rekomendacjami wynikającymi z prac zespołów roboczych i konsultacji społecznych), wykorzystanie Międzynarodowej Klasyfikacji Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF). ICF jest komplementarną do ICD klasyfikacją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). WHO rekomenduje wykorzystanie ICF wraz z ICD do lepszego rozumienia uwarunkowań funkcjonowania człowieka i poprawy warunków, w których ta osoba na co dzień żyje [5] . Dla rozwiązań związanych z rozpoznawaniem potrzeb uczniów, udzielaniem wsparcia oraz oceną jakości tego wsparcia zostało wprowadzone w toku prac eksperckich i sformułowane określenie ocena funkcjonalna (OF). Biorąc pod uwagę powyższe, w opinii MEN, rekomendacje nr 2, 3 i 8 nie są zasadne. Odnosząc się do rekomendacji nr 4, dotyczącej diagnozy przed 6. rokiem życia oraz szkolenia psychologów z poradni psychologiczno-pedagogicznych, uprzejmie informuję, że MEN podjął już działania w tym zakresie. W ramach działań pilotażowych, prowadzonych z udziałem m. in. pracowników poradni psychologiczno-pedagogicznych, zwalidowano narzędzia do monitorowania rozwoju dzieci w do 7. roku życia oraz zestawy narzędzi diagnostycznych do oceny rozwoju poznawczego, społeczno-emocjonalnego oraz osobowościowego dla dzieci i młodzieży w wieku od urodzenia do 25. roku życia [6] , zawierające również materiały do pracy postdiagnostycznej z dzieckiem/uczniem. Dotychczas szkoleniami w zakresie zastosowania ww. narzędzi zostało objętych ponad 1700 specjalistów z poradni psychologiczno-pedagogicznych. Została również zapewniona oferta szkoleniowa z zakresu stosowania narzędzi dla psychologów pracujących w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych i integracyjnych w ramach projektu pn. „Szkoła dostępna dla wszystkich”. Projekt realizowany jest przez Instytut Badań Edukacyjnych (IBE) we współpracy z UNICEF, MEN, uczelniami i organizacjami pozarządowymi. W odpowiedzi na rekomendację nr 5, dotyczącą zorganizowania kampanii społecznej dotyczącej problematyki osób z ADHD uprzejmie informuję, że MEN realizuje od wielu lat, we współpracy z jednostkami podległymi ORE i IBE, uczelniami oraz resortem zdrowia, działania, których celem jest promowanie edukacji dostępnej dla wszystkich. Przykładem takich działań jest konferencja zorganizowana w ramach kampanii informacyjno-promocyjnej pn. „Edukacja w zasięgu ręki” [7] . Planowana jest kontynuacja podobnych inicjatyw w kolejnych latach. Ponadto ORE prowadzi szereg projektów dotyczących m. in. opracowania modelu specjalistycznych centrów wspierających edukację włączającą (SCWEW) i jego pilotażowego wdrożenia, szkolenia i doradztwa dla kadr poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego, opracowania standardów diagnozy potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz narzędzi diagnostycznych. ORE prowadzi także działania informacyjne i szkolenia dotyczące nowych regulacji w zakresie kształcenia uczniów z uwzględnieniem zróżnicowania potrzeb edukacyjnych i rozwojowych, skierowane do dyrektorów, nauczycieli i specjalistów, a także przedstawicieli organów prowadzących. Opracowuje również poradniki dotyczące nowych regulacji oraz materiały metodyczne. W I kwartale 2025 r. Ośrodek Rozwoju Edukacji zaplanował zorganizowanie ogólnopolskiej konferencji nt. dzieci i młodzieży z ADHD. Odpowiadając na rekomendację nr 6, dotyczącą wspierania programów szkoleniowych, ich finansowania oraz współpracy ze stroną społeczną w zakresie organizacji takich szkoleń, tworzeniu materiałów merytorycznych, a także ewaluacji, uprzejmie wyjaśniam, że MEN podjął działania, których celem jest uzupełnienie istniejącej oferty w zakresie doskonalenia nauczycieli zapewnianej - zgodnie z kierunkami polityki oświatowej państwa oraz potrzebami nauczycieli - przez placówki doskonalenia nauczycieli. MEN zlecił zarówno realizację programów szkoleniowych, jak również organizację studiów podyplomowych, których ukończenie umożliwia poszerzenie wiedzy i umiejętności przez nauczycieli lub zdobycie nowych, dodatkowych kwalifikacji. Obecnie uruchomiona została już trzecia edycja bezpłatnych dla uczestników studiów podyplomowych na kierunkach: Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i wsparcie rodziny; Pedagog specjalny w edukacji włączającej; Psychologia edukacyjna z przygotowaniem pedagogicznym; Polski język migowy dla nauczycieli. Jednym z przykładów programu szkoleniowego, uruchomionego na zlecenie MEN, jest wspomniany wcześniej projekt pn. „Szkoła dostępna dla wszystkich”, którego głównym celem jest podniesienie kompetencji nauczycieli specjalistów (pedagogów, psychologów, pedagogów specjalnych, logopedów) w zakresie udzielania wsparcia adekwatnego do potrzeb wszystkich grup odbiorców (dzieci/uczniów, rodziców, nauczycieli). Projekt dostarcza narzędzi pomocnych w prowadzeniu zajęć z uczniami w sposób zapewniający poczucie akceptacji i włączania wszystkich dzieci i uczniów. We współpracy ze środowiskiem akademickim oraz organizacjami pozarządowymi zostały przeprowadzone szkolenia, które wpisują się w obecne wyzwania, przed którymi stoją nauczyciele specjaliści oraz są odpowiedzą na pytania: Jak wspierać rozwój przedszkola/szkoły jako organizacji, która staje się coraz bardziej dostępna, bezpieczna i przyjazna wszystkim dzieciom/uczniom, rodzicom i nauczycielom oraz daje możliwości wszechstronnego rozwoju wszystkim osobom uczącym się? Jak realizować działania edukacyjno-specjalistyczne służące wzmacnianiu zdrowia psychicznego dzieci i uczniów? Jak prowadzić skuteczne działania, których celem jest włączenie grupy dzieci i uczniów będących uchodźcami z Ukrainy do zespołu/klasy/środowiska lokalnego? Jak prowadzić proces kształcenia uczniów z doświadczeniem migracji? W jaki sposób wykorzystać metody diagnostyczne oraz dostępne narzędzia diagnostyczne w procesie oceny funkcjonalnej? W jaki sposób organizować środowisko sprzyjające uczestnictwu uczniów w procesie nauczania-uczenia się? W projekcie bierze udział ponad 500 placówek edukacyjnych (przedszkoli, szkół, poradni psychologiczno-pedagogicznych, placówek doskonalenia nauczycieli) oraz 1120 zatrudnionych w nich nauczycieli specjalistów, którzy zostaną przygotowani do pełnienia funkcji doradcy ds. dostępności uczenia i obejmą wsparciem ponad 11 tysięcy nauczycieli i 30 tys. dzieci. Projekt ma również komponent badawczy i ewaluacyjny, a wyniki otrzymane w rezultacie tych działań zostaną wykorzystane do stworzenia banku praktyk sprawdzonych empirycznie, które zostaną udostępnione wszystkim przedszkolom, szkołom i placówkom systemu oświaty. Projekt realizowany jest od maja 2023 r. do września 2025 r. Ponadto MEN zleciło IBE realizację projektu pn. „Wspieranie dostępności edukacji dla dzieci i młodzieży” [8] . Projekt realizowany jest w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS). Głównym celem projektu jest wypracowanie i zwalidowanie rozwiązań metodycznych i organizacyjnych wspierających dostępność edukacji dla dzieci i młodzieży, a także rozwijanie kompetencji kadr systemu oświaty w obszarze pracy z dziećmi/uczniami z uwzględnieniem zróżnicowania ich potrzeb rozwojowych i edukacyjnych. W ramach ww. projektu opracowane zostały m. in. materiały metodyczne, dotyczące projektowania uniwersalnego oraz racjonalnych usprawnień w edukacji, ze szczególnym uwzględnieniem działań ukierunkowanych na podtrzymywanie uważności i motywacji uczniów. Materiały są bezpłatnie dostępne na stronie internetowej IBE [9] . Działania przewidziane w projekcie skierowane są również na potrzeby dzieci/uczniów, u których potrzeby rozwojowe i edukacyjne wynikają ze stwierdzonego zespołu ADHD. W projekcie zaplanowano m. in. opracowanie profilu funkcjonalnego ucznia z ADHD w kontekście doradztwa zawodowego i oceny predyspozycji zawodowych, przeprowadzenie analizy dobrostanu szkolnego uczniów z ADHD, a także przegląd narzędzi diagnostycznych i materiałów metodycznych, wykorzystywanych w pracy z uczniami i uczennicami z ADHD. W projekcie powstanie również nowy poradnik metodyczny, dotyczący pracy z dziećmi i uczniami, którzy w związku z rozpoznaniem ADHD wymagają wsparcia w procesie uczenia się i funkcjonowaniu społecznym. W pracach na poradnikiem przewidziano współpracę ze środowiskiem osób z ADHD. Poradnik metodyczny ukaże się w I kwartale 2025 r. W okresie od kwietnia 2025 r. do grudnia 2027 r. zorganizowany zostanie również cykl szkoleń online dla nauczycieli przedmiotów. Planowane działania IBE w projekcie „Wspieranie dostępności edukacji dla dzieci i młodzieży” w zakresie pracy z uczniami z ADHD Model oceny funkcjonowania ucznia z ADHD – w stronę standardu diagnostycznego (ekspertyza, do 31.12.2024 r.) Poradnik metodyczny dla nauczycieli wspierający pracę z uczniami z ADHD (31.03.2025 r.) Poradnik ogólny – do wszystkich etapów edukacji. Struktura: ADHD – aktualne kryteria diagnostyczne i terminologia, ADHD – portret(y) psychologiczne i edukacyjne (edukacyjne i psychologiczne skutki ADHD), ABC potrzeb uczniów z ADHD, Metody pracy indywidualnej i w małych grupach, Uczeń z ADHD w zespole zróżnicowanym – strategie pracy nauczycieli przedmiotów, Zasoby wspierające ucznia z ADHD i jego rodzinę, Zasoby wspierające nauczycieli. Cykl szkoleń online dla nauczycieli przedmiotów, w tym webinary: kwiecień 2025 r. - grudzień 2027 r. Szkolenia wirtualne w wymiarze 3 godz. spotkania z trenerem i 3 godz. samokształcenia (poradnik, case studies, webinar do odsłuchania): 4 programy szkoleń: przedszkole, I, II, III etap edukacyjny Narzędzie do oceny kompetencji metapoznawczych uczniów i uczennic; możliwy do wykorzystania również w pogłębionej ocenie funkcjonowania uczniów z ADHD (2029 r.) wraz z poradnikami dla użytkowników (nie jest to narzędzie stricte dedykowane tej grupie). Opracowanie funkcjonalnego profilu zawodowego dla uczniów z ADHD wraz z materiałem metodycznym dla doradców zawodowych (06.2026 r.). Odnosząc się do rekomendacji nr 7 i 9, uprzejmie wyjaśniam, że finansowanie działań wspierających dzieci i uczniów z ADHD jest możliwe w obecnym stanie prawnym. W związku z wejściem w życie ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego [10] , Ministerstwo Edukacji Narodowej opracowało projekt rozporządzenia w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2025. Projekt jest po uzgodnieniach międzyresortowych i konsultacjach społecznych. Finansowanie realizacji potrzeb uczniów z ADHD może odbywać się ze środków naliczanych m. in. wagami z tytułu pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Na 2025 r. w ww. projekcie rozporządzenia zwiększono znacząco środki na ten cel, tj. zwiększono dotychczasową wagę dla uczniów szkół podstawowych do wartości 0,053, co oznacza. wzrost o 112% (dotychczasowa waga miała wartość 0,025) oraz wprowadzono nowa wagę o wartości 0,034 na pomoc psychologiczno-pedagogiczną dla dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym. Łącznie z tytułu pomocy psychologiczno-pedagogicznej na 2025 r. planuje się naliczenie w ramach kwot potrzeb oświatowych środki w wysokości ok. 2,3 mld zł. Ponadto z tytułu wprowadzenia standardów zatrudnienia nauczycieli pedagogów, pedagogów specjalnych, psychologów, logopedów lub terapeutów pedagogicznych szacuje się, że zostaną naliczone dodatkowe środki na 2025 r. w wysokości ok. 4,4 mld zł. Docelowo planowane jest ściślejsze powiązanie wysokości środków na realizację zadań oświatowych związanych ze wspieraniem procesu uczenia się uczniów ze złożonymi trudnościami w funkcjonowaniu, na podstawie wyników oceny funkcjonalnej. Jednocześnie kluczowe jest efektywne wykorzystywanie istniejących zasobów po stronie przedszkoli i szkół (udzielanie pomocy w trakcie bieżącej pracy z uczniami, godziny pracy specjalistów przedszkolnych i szkolnych, godziny na pomoc psychologiczno-pedagogiczną). Pomoc udzielana na podstawie rozpoznania takiej potrzeby w środowisku nauczania i wychowania jest bowiem udzielana szybciej (nie wymaga dodatkowego procesu diagnostycznego poza przedszkolem/szkołą) i nie stygmatyzuje dziecka. Odpowiadając na rekomendację nr 10, dotyczącą opracowania standardu dotyczącego projektowania podręczników w paradygmacie tzw. uniwersalnego projektowania procesu uczenia się, uprzejmie wyjaśniam, że MEN podjął działania w tym zakresie. Przepisy regulujące dopuszczanie podręczników do użytku szkolnego zostały zawarte w ustawie z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty [11] oraz rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 października 2019 r. w sprawie dopuszczania do użytku szkolnego podręczników [12] . Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania dopuszcza podręczniki do użytku szkolnego po uzyskaniu pozytywnych opinii rzeczoznawców wyznaczonych przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania z listy rzeczoznawców prowadzonej przez tego ministra [13] . Podręcznik [14] : może mieć postać papierową lub elektroniczną, a także być wydawany w częściach, jeżeli jest to uzasadnione ze względu na funkcjonalność używania podręcznika, musi zawierać usystematyzowaną prezentację treści nauczania z zakresu danych zajęć edukacyjnych na danym etapie edukacyjnym, ustalonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego, nie może zawierać odwołań i poleceń wymagających korzystania z opracowanych przez określonego wydawcę dodatkowych materiałów dydaktycznych przeznaczonych dla ucznia, a także zawierać materiałów i treści o charakterze reklamowym, podręcznik w postaci papierowej nie może zawierać: pytań, poleceń, zadań i ćwiczeń wymagających uzupełnienia w podręczniku, w przypadku podręcznika w postaci papierowej – jest opracowany w postaci podręcznika papierowego i ponadto jego cyfrowe odzwierciedlenie jest zamieszczone na informatycznym nośniku danych lub w internecie, jeśli ma postać elektroniczną – jest opracowany w sposób pozwalający na zastosowanie rozwiązań umożliwiających odczyt przez uczniów z różnymi rodzajami niepełnosprawności, spełnia szczegółowe warunki określone w przepisach wydanych na podstawie art. 22aw ustawy o systemie oświaty [15] . Mając na względzie konieczność tworzenia podręczników dostępnych dla ucznia, opracowane zostały - we współpracy Ministerstwa Edukacji Narodowej z wydawcami podręczników oraz ze specjalistami zajmującymi się dostosowaniem podręczników do potrzeb edukacyjnych i możliwości psychofizycznych uczniów z niepełnosprawnościami - wytyczne edytorskie i językowe oraz wytyczne do uniwersalnego projektowania graficznego podręczników [16] . Wytyczne do uniwersalnego projektowania graficznego podręczników uwzględniają specyfikę różnych przedmiotów i metod dydaktycznych stosowanych na różnych etapach nauczania przy jednoczesnym zachowaniu indywidualnego charakteru projektu graficznego każdego podręcznika. Wytyczne stanowią rozwinięcie kryteriów ocenianych przez rzeczoznawców ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania i są usystematyzowane w obszarach: struktura podręcznika, tekst, kolor i grafika (rozwinięcie kryterium poprawności szaty graficznej); segmentacja podręcznika, komponent informacyjny, komponent zadaniowy, komponent ikoniczno-edytorski, komunikatywność tekstu, poprawność językowa i stylowa (kryterium poprawności językowej). Wytyczne zamieszczone są na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji Narodowej wraz z publikacją pt. „Kryteria oceny podręcznika szkolnego w aspekcie językowym. Przewodnik dla rzeczoznawców wraz ze wzorami opinii” [17] . Podejmowane działania mają na celu podniesienie jakości podręczników, a więc przygotowywanie ich na wysokim poziomie merytorycznym, dydaktycznym i językowym, z uwzględnieniem potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów oraz ze szczególną dbałością o poprawność i kulturę języka polskiego. Odnosząc się do rekomendacji nr 11 i 13, dotyczących oceniania dzieci z neuroróżnorodnością, w tym oceniania ich zachowania, uprzejmie informuję, że możliwości dostosowania kryteriów oceniania do indywidualnych potrzeb i możliwości uczniów zostały uregulowane w przepisach [18] . Dotyczą one również uczniów ze stwierdzonym ADHD. Ocenianie osiągnięć edukacyjnych i zachowania ucznia odbywa się w ramach oceniania wewnątrzszkolnego [19] . Ocenianie wewnątrzszkolne polega m.in. na formułowaniu przez nauczycieli wymagań edukacyjnych niezbędnych do otrzymania przez ucznia poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych. Szczegółowe warunki i sposób oceniania wewnątrzszkolnego określa statut szkoły [20] . Nauczyciele na początku każdego roku szkolnego informują uczniów oraz ich rodziców o: wymaganiach edukacyjnych niezbędnych do otrzymania przez ucznia poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z zajęć edukacyjnych, wynikających z realizowanego przez siebie programu nauczania; sposobach sprawdzania osiągnięć edukacyjnych uczniów; warunkach i trybie otrzymania wyższej niż przewidywana rocznej oceny klasyfikacyjnej z zajęć edukacyjnych. Ocenianie zachowania ma za zadanie wspieranie rozwoju dziecka, także w kontekście jego funkcjonowania społecznego oraz przestrzegania norm społecznych. Polega na rozpoznawaniu przez wychowawcę oddziału, nauczycieli oraz uczniów danego oddziału stopnia respektowania przez ucznia zasad współżycia społecznego i norm etycznych oraz obowiązków określonych w statucie szkoły [21] . Każdy uczeń ma prawo do podwyższania przewidywanej rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania na warunkach i w trybie określonym w statucie szkoły. Wychowawca oddziału na początku każdego roku szkolnego informuje uczniów oraz ich rodziców o: warunkach i sposobie oraz kryteriach oceniania zachowania; warunkach i trybie otrzymania wyższej niż przewidywana rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania. Przy ustalaniu oceny klasyfikacyjnej zachowania ucznia, u którego stwierdzono zaburzenia lub dysfunkcje rozwojowe (w tym np. ADHD), należy uwzględnić wpływ tych zaburzeń lub dysfunkcji na jego zachowanie, na podstawie opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej [22] . Przepis ten został przewidziany w celu zwiększenia szansy uczniów, u których stwierdzono różnego rodzaju problemy rozwojowe, na uzyskanie wyższej oceny zachowania i w konsekwencji również świadectwa z wyróżnieniem. System oświaty zapewnia, w szczególności m.in. dostosowanie treści, metod i organizacji nauczania do możliwości psychofizycznych uczniów, a także możliwość korzystania z pomocy psychologiczno-pedagogicznej i specjalnych form pracy dydaktycznej [23] . Nauczyciele są zobowiązani indywidualizować pracę z uczniem na zajęciach edukacyjnych odpowiednio do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia [24] . Nauczyciele są również obowiązani dostosować wymagania edukacyjne, do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia u którego stwierdzono taką potrzebę [25] . Dostosowanie wymagań edukacyjnych wynikających z programów nauczania to proces, który ma na celu umożliwienie uczniom z różnorodnymi potrzebami edukacyjnymi osiągnięcie sukcesów w nauce. Wymaga elastyczności od nauczycieli oraz zaangażowania całej społeczności szkolnej. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, uczniowie z ADHD, którzy mają trudności w uczeniu się, powinni mieć zapewnione dostosowanie wymagań edukacyjnych wynikających z programu nauczania oraz kryteriów oceny zachowania, a także zapewnioną pomoc psychologiczno-pedagogiczną, stosownie do zaleceń zawartych w opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej, albo rozpoznania potrzeb ucznia przez nauczyciela. Odnosząc się do rekomendacji zawartych w pkt 12, dotyczących dostosowania egzaminów ósmoklasisty, matury oraz egzaminów zawodowych do potrzeb osób z ADHD należy wskazać, że są one możliwe w oparciu o obowiązujące przepisy [26] . Szczegółowe formy dostosowań są określane w komunikatach Dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej [27] . Ponadto, zgodnie z treścią komunikatów Dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form przeprowadzania w roku szkolnym 2024/2025 egzaminów: ósmoklasisty, maturalnego i zawodowego, w szczególnych przypadkach losowych lub zdrowotnych dyrektor szkoły, na wniosek rady pedagogicznej, może wystąpić do dyrektora okręgowej komisji egzaminacyjnej z pisemnym wnioskiem o wyrażenie zgody na przystąpienie odpowiednio ucznia, słuchacza lub absolwenta do egzaminu w warunkach dostosowanych do jego potrzeb edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych, nieujętych w tym komunikacie. Jednocześnie MEN podjął prace nad przygotowaniem założeń nowej podstawy programowej kształcenia ogólnego. Punktem wyjścia jest opracowanie profilu absolwenta kończącego poszczególne etapy kształcenia. Zadanie pn. „Kształtowanie kompetencji - od profilu do praktyki - opracowanie profilu absolwenta” realizuje, na zlecenie MEN, IBE. Projekt profilu absolwenta został przygotowany m.in. na podstawie badań naukowych, analiz, raportów i doświadczeń innych krajów. Został także poddany szerokim konsultacjom społecznym. Prace nad przygotowaniem nowej podstawy programowej obejmą także kwestie związane z ocenianiem szeroko rozumianych osiągnięć uczniów i uczennic oraz przeprowadzaniem egzaminów zewnętrznych. Projekty aktów prawnych, regulujących ww. rozwiązania, zostaną poddane szerokim konsultacjom społecznym. Równolegle w MEN trwają prace nad stworzeniem systemowych rozwiązań na rzecz podnoszenia jakości wsparcia dla wszystkich dzieci i uczniów, w tym dzieci/uczniów z ADHD, udzielanego we współpracy różnych sektorów/resortów. Celem tych rozwiązań jest wspieranie harmonijnego, zrównoważonego rozwoju wszystkich uczniów, na który składają się nie tylko osiągnięcia szkolne, ale także rozwój społeczno-emocjonalny i przygotowanie każdego ucznia do samodzielności w życiu dorosłym. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Izabela Ziętka Podsekretarz Stanu [1] Zgodnie z przepisem § 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2023 r .poz. 1798). [2] Zgodnie z przepisem § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 lutego 2013 r. w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradni specjalistycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2499). [3] Zgodnie z przepisem § 4 ust.1 rozporządzenia w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach. [4] Zgodnie z przepisem § 2 ust. 2 ww. rozporządzenia [5] Więcej można przeczytać w artykule: https://www.ibe.edu.pl/images/EDUKACJA/NUMERY/2021-01/PDF/6_Knopik.pdf [6] Na zlecenie MEN opracowane zostały w pełni bezpłatne i elektroniczne zestawy narzędzi do oceny obszarów: emocjonalno-społecznego, osobowościowego i poznawczego dzieci w wieku 0–25 r.ż. W drugiej połowie 2024 roku planowane jest ich publiczne udostępnienie dla nauczycieli specjalistów (przede wszystkim psychologów) w przedszkolach, szkołach i poradniach psychologiczno-pedagogicznych (PPP). Ponadto MEN planuje udostępnić pierwsze funkcjonalności elektronicznych narzędzi do badań przesiewowych „Skrining rozwoju małego dziecka”. Narzędzia te mają na celu obserwację zachowań dzieci w obszarach aktywności i uczestnictwa, określonych zgodnie z Międzynarodową Klasyfikacją Funkcjonowania i Niepełnosprawności – ICF. [7] https://edukacjawzasiegureki.pl [8] Projekt realizowany jest w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS). [9] https://ibe.edu.pl/pl/zasoby-wspieranie-dostepnosci-edukacji [10] Dz. U. z 2024 r. poz. 1572. [11] Dz. U. z 2024 r. poz. 750, z późn. zm. [12] Dz. U. poz. 2013. [13] Zgodnie z art. 22an ust. 1 ustawy o systemie oświaty. [14] Stosownie do art. 22ao ust. 3 ww. ustawy. [15] Tj. w rozporządzeniu w sprawie dopuszczania do użytku szkolnego podręczników. [16] Wytyczne edytorskie i językowe do opracowania podręczników stworzono na podstawie publikacji pt. „Kryteria oceny podręcznika szkolnego w aspekcie językowym. Przewodnik dla rzeczoznawców wraz ze wzorami opinii”, oprac.: Krystyna Gąsiorek, Agata Hącia, Katarzyna Kłosińska, Danuta Krzyżyk, Jolanta Nocoń, Helena Synowiec. [17] https://www.gov.pl/web/edukacja/wytyczne-edytorskie-i-jezykowe-do-opracowania-podrecznikow-oraz-wytyczne-do-uniwersalnego-projektowania-graficznego-podrecznikow [18] Rozdział 3A ustawy o systemie oświaty i rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2572). [19] Zgodnie z art. 44b ust. 5 ww. ustawy. [20] Zgodnie z art. 44b ust. 10 ww. ustawy. [21] Art. 44b ust.4 ww. ustawy. [22] Zgodnie z przepisami § 11 ust. 3 rozporządzenia w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych. [23] Zgodnie z art. 1 pkt 5 ustawy – Prawo oświatowe. [24] Art. 44c ust. 1 ustawy o systemie oświaty. [25] Wskazanych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego lub o potrzebie indywidualnego nauczania, opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, albo rozpoznanych przez nauczyciela. [26] Rozdział 3B ustawy o systemie oświaty. [27] Wydawanych na podstawie art. 9a ust. 2 pkt 10 lit. a tiret trzecie ww. ustawy.

Interpelacja w sprawie rekomendacji wypracowanych przez Parlamentarny Zespół do spraw ADHD

01Treść pytania

02Odpowiedzi Ministerstwa2 odpowiedzi

03Powiązane

Komentarze do interpelacji