Interpelacja w sprawie obiektów zbiorowej ochrony dla ludności jako kluczowego elementu skutecznej obrony cywilnej

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację nr 6097 Pani Poseł Aleksandry Karoliny Wiśniewskiej w sprawie obiektów zbiorowej ochrony dla ludności jako kluczowego elementu skutecznej obrony cywilnej, uprzejmie przedstawiam poniższe informacje.

Na terenie kraju zostały zinwentaryzowane 61 932 budowle ochronne, których pojemność ogółem wynosi 1 291 562 miejsc.

Natomiast odnosząc się do kwestii oznakowania obiektów zbiorowej ochrony na wstępie należy wyjaśnić, że do momentu uchwalenia przez Sejm RP ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej^[1] 5 grudnia 2024 r. nie obowiązywały regulacje prawne dotyczące budownictwa ochronnego.

Stosowne regulacje w powyższym zakresie znalazły się w ustawie, w której wskazano, że budowle ochronne i miejsca doraźnego schronienia oznacza się za pomocą międzynarodowego znaku rozpoznawczego obrony cywilnej oraz napisu: „SCHRON“, „UKRYCIE“ lub „MIEJSCE DORAŹNEGO SCHRONIENIA“. Ponadto należy zaznaczyć, że aktualnie w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji są prowadzone prace legislacyjne nad projektami aktów wykonawczych do ustawy, w których zostaną doprecyzowane kwestie budownictwa ochronnego obejmujące umiejscowienie międzynarodowego znaku rozpoznawczego obrony cywilnej, jego rozmiarów, materiał z którego powinien być wykonany oraz sposób przymocowania do podłoża.

W ustawie uregulowano również kwestie związane z przeglądami technicznymi wskazanych obiektów. Zgodnie z przyjętymi rozwiązaniami, planując niezbędną liczbę obiektów zbiorowej ochrony, właściwe organy ochrony ludności dokonują bieżącego przeglądu obiektów budowlanych, w tym planowanych do budowy, na obszarze swojej właściwości miejscowej, w celu wytypowania obiektów budowlanych, które mogą zostać uznane za obiekty zbiorowej ochrony, planowanych miejsc organizacji miejsc doraźnego schronienia i obiektów budowlanych przydatnych do przystosowania na miejsca doraźnego schronienia. Dokonując bieżącego przeglądu obiektów budowlanych, nie uwzględnia się budynków nieposiadających kondygnacji podziemnych oraz budynków mieszkalnych jednorodzinnych.

Ustawa reguluje także kwestie dotyczące rozwoju budownictwa ochronnego, przy czym, realizacja programu rozwoju tego typu budownictwa będzie obejmowała przede wszystkim przystosowanie istniejących obiektów do parametrów budowli ochronnych.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy obiekt budowlany albo jego część uznaje się za budowlę ochronną na podstawie wyznaczenia przez właściwy organ ochrony ludności, na podstawie porozumienia właściwego organu ochrony ludności z właścicielem lub zarządcą budynku albo na podstawie decyzji właściwego organu ochrony ludności, na zasadach określonych w art. 86–88. Określone w art. 86-88 ustawy zasady zakładają, że wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub wojewoda mogą wyznaczać obiekty budowlane znajdujące się w ich władaniu lub we władaniu podległych im jednostek organizacyjnych, uznając je za budowle ochronne. Ponadto, ww. organy mogą zawrzeć z właścicielem lub zarządcą nieruchomości porozumienie o uznaniu obiektu budowlanego za budowlę ochronną, w którym określa się szczegółowe obowiązki właściciela lub zarządcy oraz warunki użytkowania budowli ochronnej. Przedmiotowe porozumienie zawiera postanowienie o obowiązku udostępnienia budowli ochronnej na cele ochrony ludności na polecenie organu ochrony ludności. Natomiast, jeżeli jest to uzasadnione koniecznością realizacji zadań ochrony ludności i obrony cywilnej, wskazane organy mogą uznać obiekt budowlany za budowlę ochronną. Powyższe następuje w drodze decyzji administracyjnej wydanej na wniosek właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego albo z urzędu.

Na budowę i modernizację budowli ochronnych oraz miejsc tymczasowego schronienia zostały przewidziane dotacje dla gmin i powiatów w ramach zadań z zakresu obrony cywilnej. Poziom finansowania w formie dotacji celowej inwestycji w budowle ochronne, o której mowa w art. 154 ust. 6 ustawy, jest uzależniony od decyzji organu ochrony ludności i może wynosić do 100% kosztów zadania. Przedmiotowe dofinansowanie na podstawie ww. decyzji organu jest możliwe, przy założeniu, że budowla będzie mogła być wykorzystana na cele związane z zapewnieniem schronienia ludności w przypadku zagrożenia. Powyższy mechanizm przekazywania środków nie wyklucza możliwości finansowania zadań z tego zakresu również w ramach budżetów własnych jednostek samorządu terytorialnego.

^[1] Uchwalonej na 23. posiedzeniu Sejmu RP 5 grudnia 2024 r. (druk 664), podpisanej 18 grudnia 2024 r. przez Prezydenta RP, dalej: ustawa.