Interpelacja w sprawie ujednolicenia orzecznictwa poradni psychologiczno-pedagogicznych w zakresie centralnych zaburzeń przetwarzania słuchowego (CAPD)

Odpowiedź na interpelację nr 6111

Szanowna Pani Poseł,

w międzynarodowej klasyfikacji chorób, zaburzenie przetwarzania słuchowego zakwalifikowane jest jako „inne zaburzenia percepcji słuchowej” (kod H93.25), scharakteryzowane jako trudności w zakresie identyfikacji, dyskryminacji, rozróżniania i przetwarzania informacji akustycznych w ośrodkowym układzie nerwowym. Z informacji przekazanych przez konsultanta krajowego w dziedzinie otorynolaryngologii dziecięcej Zespół Centralnych Zaburzeń Przetwarzania Słuchowego (ang. CAPD) czy Zaburzenia Przetwarzania Słuchowego (ang. APD) według różnych źródeł dotyczą od 2% do 7% dzieci w wieku szkolnym. Diagnoza zaburzeń przetwarzania słuchowego jest diagnozą wielospecjalistyczną. Lekarz specjalista audiologii i foniatrii stawia rozpoznanie i planuje terapię APD/CAPD, korzystając ze współpracy ze specjalistami z zakresu laryngologii, psychologii i pedagogiki. W chwili obecnej obserwuje się wzrost liczby tego typu diagnoz, co związane jest z prowadzeniem w szkołach czy przedszkolach tzw. badań przesiewowych. Należy wskazać, że wyniki tych badań są często nieweryfikowane przez lekarza audiologa foniatrę.

W odniesieniu do postulatu dotyczącego podjęcia przez Ministerstwo Edukacji Narodowej (dalej: MEN) działań zmierzających do ujednolicenia orzecznictwa zespołów orzekających działających w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych w sprawach dotyczących kształcenia specjalnego dzieci z CAPD uprzejmie informuję, że do zadań poradni należy m.in. diagnozowanie dzieci i młodzieży, które jest prowadzone w szczególności w celu określenia indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz indywidualnych możliwości psychofizycznych dzieci i młodzieży, wyjaśniania mechanizmów ich funkcjonowania w odniesieniu do zgłaszanego problemu oraz wskazania sposobu rozwiązania tego problemu.

Celem diagnozowania dziecka jest przede wszystkim określenie jego indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz indywidualnych możliwości psychofizycznych, wyjaśnienie mechanizmów jego funkcjonowania w odniesieniu do zgłaszanego problemu oraz wskazania sposobu rozwiązania tego problemu. Diagnoza potrzeb dziecka pozwala na wskazanie kierunków działań w zakresie kształcenia i wychowania dziecka oraz wspomagania jego rozwoju.

Efektem diagnozowania dzieci i młodzieży jest wydanie orzeczenia bądź opinii.

Opinię lub orzeczenie wydaje zespół większością głosów. Zespół orzekający, na podstawie złożonego wniosku oraz dołączonej dokumentacji, ocenia indywidualnie każdy przypadek, biorąc pod uwagę diagnozę medyczną, psychologiczną i pedagogiczną i na tej podstawie wydaje m.in. opinię lub orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Do zadań zespołu orzekającego nie należy zatem decydowanie o stopniu niepełnosprawności, tylko wydanie orzeczenia o potrzebie bądź braku potrzeby kształcenia specjalnego.

Jednakże należy nadmienić, iż w 2022 roku na zlecenie Ministerstwa Edukacji i Nauki powstał poradnik pn. Podręcznik metodyczny. Standardy przebiegu oceny funkcjonalnej oraz planowania wsparcia edukacyjno-specjalistycznego w przypadku występowania następujących trudności: uszkodzenie słuchu, dysfunkcja wzroku, specyficzne zaburzenia uczenia się, zaburzenia rozwoju mowy i języka, zaburzenia rozwoju intelektualnego, zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD), zaburzenia zachowania i emocji. W niniejszym poradniku dotyczącym oceny funkcjonalnej, znajduje się m.in. rozdział poświęcony ocenie potrzeb dzieci z uszkodzeniami słuchu.

Ponadto Ośrodek Rozwoju Edukacji (dalej ORE) w ubiegłym roku szkolnym 2022/2023 przeprowadził szkolenia z zakresu diagnozy i oceny dzieci z uszkodzeniami słuchu pn. Diagnoza kryterialna niepełnosprawności słuchowej i organizacja specjalistycznego wsparcia edukacyjnego. Zadania i wyzwania zespołów orzekających w poradniach psychologiczno-pedagogicznych. W roku szkolnym 2024/2025 ORE planuje kontynuować szkolenia dla zespołów orzekających.

Wszyscy uczniowie powinni mieć zapewnioną pomoc psychologiczno-pedagogiczną. Realizacja zajęć z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej jest jedną z podstawowych form działalności dydaktyczno-wychowawczej przedszkola, szkoły i placówki. Przepisy w tym zakresie reguluje rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach.

Pomoc psychologiczno-pedagogiczna jest udzielana nieodpłatnie i na zasadzie dobrowolności oraz polega na:

1. rozpoznawaniu indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych dzieci i uczniów, jak również czynników środowiskowych wpływających na ich funkcjonowanie w przedszkolu, szkole i placówce;
2. zaspokajaniu potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów, w celu wspierania potencjału rozwojowego i stwarzania warunków do jego aktywnego i pełnego uczestnictwa w życiu przedszkola, szkoły i placówki oraz w środowisku społecznym.

Za zapewnienie tej pomocy odpowiada dyrektor przedszkola, szkoły lub placówki do której uczęszcza dziecko.

Jednocześnie informuję, że obecnie MEN nie planuje poszerzania obowiązujących w przepisach oświatowych, kategorii niepełnosprawności uprawniających do objęcia kształceniem specjalnym. Natomiast w ministerstwie prowadzone są prace nad wprowadzeniem nowego modelu oceny potrzeb uczniów, udzielania i finansowania wsparcia. Celem MEN jest stworzenie rozwiązań, które różnicują wsparcie na podstawie rzeczywistych, indywidualnych potrzeb dzieci i uczniów, a nie - jak jest to obecnie - na podstawie zaklasyfikowania do danej grupy niepełnosprawności albo niedostosowania/zagrożenia niedostosowaniem społecznym czy postawienia rozpoznania medycznego. Projektowany model oceny potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz ustalania na tej podstawie adekwatnych form wsparcia i finansowania tego wsparcia (określony pojęciem „oceny funkcjonalnej”), będzie oparty na modelu biopsychospołecznym.

W ww. modelu funkcjonowanie dziecka/ucznia rozumiane jest jako wynik interakcji pomiędzy jego indywidualnymi cechami (stan zdrowia, możliwości psychofizyczne) a środowiskiem, w jakim dziecko uczy się i wychowuje. Tym samym w ocenie przyczyn trudności w rozwoju i uczeniu się dziecka oraz planowaniu działań, które te problemy rozwiążą, uwzględnia się zarówno jego stan zdrowia i możliwości, jak i zasoby i bariery oraz zasoby w środowisku, które wpływają na funkcjonowanie dziecka.

Informacja o rozpoznaniu medycznym wg ICD czy niepełnosprawności danego dziecka jest w ocenie funkcjonalnej jedną, ale nie jedyną z danych, uwzględnianych w analizie służącej zrozumieniu problemu w funkcjonowaniu dziecka oraz ustalaniu sposobów rozwiązania tego problemu. Istotne jest tu także zebranie informacji na temat tego jak uczeń, w tym uczeń z danym rozpoznaniem medycznym lub stwierdzoną niepełnosprawnością, funkcjonuje w swoim środowisku szkolnym, a także jak to środowisko wpływa na jego funkcjonowanie (np. czy występują bariery utrudniające uczenie się, takie jak niedostosowane materiały edukacyjne, niedostosowane metody pracy, problemy z komunikacją w grupie rówieśniczej itp.). Taka analiza pozwoli na adresowanie trafnych form wsparcia, które kierowane będzie do ucznia lub środowiska szkolnego lub rodzinnego. Chcąc uzyskać dane niezbędne do tej analizy i – w konsekwencji – wdrażania praktycznych rozwiązań na poziomie szkoły, które będą służyły dzieciom doświadczającym różnych trudności, przyjęto (zgodnie z rekomendacjami wynikającymi z prac zespołów roboczych i konsultacji społecznych), wykorzystanie Międzynarodowej Klasyfikacji Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF). ICF jest komplementarną do ICD klasyfikacją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). WHO rekomenduje wykorzystanie ICF wraz z ICD do lepszego rozumienia uwarunkowań funkcjonowania człowieka i poprawy warunków, w których ta osoba na co dzień żyje. Dla rozwiązań związanych z rozpoznawaniem potrzeb uczniów, udzielaniem wsparcia oraz oceną jakości tego wsparcia zostało wprowadzone w toku prac eksperckich i sformułowane określenie ocena funkcjonalna.

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Izabela Ziętka
Podsekretarz Stanu