Interpelacja #6852 - Interpelacja w sprawie transparentności działania Rady Doskonałości Naukowej

01Treść pytania

Pytanie posłów11 grudnia 2024

Interpelacja w sprawie transparentności działania Rady Doskonałości Naukowej Szanowny Panie Ministrze! Na mocy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce powołano Radę Doskonałości Naukowej – organ, którego zadaniem jest działanie na rzecz rozwoju kadry naukowej. Określenie „doskonałość” w naturalny sposób zobowiązuje osoby zasiadające w gremium używającym tej nazwy, do reprezentowania najlepszych standardów nie tylko w zakresie osobistych osiągnięć naukowych, ale też kwestii etycznych i transparentności proceduralnej przy procesach awansów akademickich. Niestety procedury działania Rady Doskonałości Naukowej są dalekie od transparentności. Osoby starające się o awans naukowy nie mają dostępu do kompletnego protokołu z posiedzeń Rady Doskonałości Naukowej. Uzasadnienia odmowy awansu naukowego sporządzane są najczęściej ze znacznym opóźnieniem i informują one o wynikach głosowań Zespołów odpowiadających obecnie określonym przez MNiSW dziedzinom naukowym. Należy tutaj zaznaczyć, że dziedziny te składają się z wielu różnych pod względem merytorycznym dyscyplin i kluczowe jest tutaj zapewnienie rzetelności decyzji wyrażonej w głosowaniu. Głosowania zarówno w zespołach jak i prezydium są tajne i ich uczestnicy nie muszą uzasadniać swoich decyzji, mimo iż większość członków może nie być specjalistami w danej dyscyplinie. W przedmiotowej sprawie Fundacja Science Watch wniosła petycję do Rady Doskonałości Naukowej 12.06.2024 r. Niestety petycja ta została odrzucona, pomimo tego, że analogicznie w ramach dostępu do informacji publicznej na bieżąco publikowane są protokoły z posiedzeń rad wydziałów czy rad dyscyplin naukowych na krajowych uczelniach. Brak transparentności dotyczy również sytuacji kiedy kandydaci ubiegający się o nadanie tytułu profesora nie mają możliwości osobistego odniesienia się odpowiednim gremiom RDN (np. odpowiedniemu zespołowi) do kwestii stanowiących podstawę do odrzucenia ich wniosku. W mojej opinii jest to naruszenie zasady czynnego udziału strony stanowiącej realizację konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego. Z art. 10 § 1 K.p.a. wynika dla organu obowiązek zagwarantowania stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a także zagwarantowania stronie przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych, zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W związku z powyższym zwracam się o odpowiedź na poniższe pytania: 1. Czy nie byłoby słuszne zobligowanie Rady Doskonałości Naukowej do udostępniania na stronie BIP informacji publicznej w postaci nagrań i protokołów z posiedzeń Zespołów i Prezydium RDN? 2. Czy w ocenie ministerstwa brak możliwości odniesienia się przez osoby wnioskujące o nadanie tytułu profesora odpowiednim gremiom RDN do kwestii stanowiących podstawę do odrzucenia ich wniosku nie stanowi naruszenia art. 10 § 1 K.p.a.? 3. Dlaczego osoba ubiegająca się o nadanie tytułu profesora nie jest informowana o tym kto odpowiada za prowadzenie jego wniosku w podzespołach RDN oraz kto przygotowuje uzasadnienia decyzji odmownych? Nie jest możliwe by był to każdorazowo przewodniczący RDN - prof. Sitek, którego podpis widnieje pod decyzjami. Z poważaniem Wanda Nowicka

02Odpowiedzi Ministerstwa1 odpowiedź

Podsekretarz stanu Maciej Gdula

Treść z PDF

23 grudnia 2024

Odpowiedź na interpelację w sprawie transparentności działania Rady Doskonałości Naukowej Warszawa, 23-12-2024 Szanowna Pani Poseł, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji i wyjaśnień: Informuję, że Rada Doskonałości Naukowej, zwana dalej „RDN” pełni funkcję centralnego organu administracji rządowej, co wynika z art. 232. ust. 2. ustawy z dnia 20 lipca 2018 – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571), zwanej dalej „ustawą”. RDN jest ministrem w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem jest ona organem, nad którym nie ma organu wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 Kodeksu postępowania administracyjnego. Tym samym, Minister Nauki nie jest organem właściwym do udzielenia odpowiedzi, bowiem to RDN odpowiada za poprawność prowadzonych postępowań awansowych i ich przebiegu. W związku z tym pytania zawarte w interpelacji zostały przekazane do RDN z prośbą o zajęcie stanowiska. Poniżej przedstawiam odpowiedzi otrzymane od Rady: Czy nie byłoby słuszne zobligowanie Rady Doskonałości Naukowej do udostępniania na stronie BIP informacji publicznej w postaci nagrań i protokołów z posiedzeń Zespołów i Prezydium RDN? Dlaczego osoba obiegająca się o nadanie tytułu profesora nie jest informowana o tym kto odpowiada za prowadzenie jego wniosku w podzespołach RDN oraz kto przygotowuje uzasadnienia decyzji odmownych? Nie jest możliwe by był to każdorazowo przewodniczący RDN - prof. Sitek, którego podpis widnieje pod decyzjami. Zgodnie z wyżej przedstawioną podstawą prawną Minister Nauki nie jest organem właściwym do wydania opinii w tym zakresie. Tym samym poniżej przedstawia się opinię RDN, do której przekierowano treść interpelacji, zgodnie z właściwością: W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że nie sposób zgodzić się z twierdzeniem zawartym w przedmiotowej interpelacji, jakoby „osoby starające się o awans naukowy nie mają dostępu do kompletnego protokołu z posiedzeń Rady Doskonałości Naukowej.”. Zgodnie z art. 228 ust. 9 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz.1571) w postępowaniach w sprawie nadania tytułu profesora, w zakresie nieuregulowanym w ustawie, stosuje się odpowiednio przepisy Kpa. Nie ulega przy tym wątpliwości, że przepisy przytoczonej ustawy nie regulują w sposób autonomiczny sposobu zapoznawania się osób ubiegających się o awans naukowy z aktami spraw ich dotyczących. Tym samym w zakresie tym zastosowanie znajdują zasady i tryb określony w art. 73 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572). Zgodnie z nimi strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Czynności te są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu. Wgląd w akta sprawy w przypadku, o którym mowa w art. 236 § 2 tego Kodeksu, następuje z pominięciem danych osobowych osoby składającej skargę. Strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Organ administracji publicznej może zapewnić stronie dokonanie czynności wglądu w akta sprawy w swoim systemie teleinformatycznym, po uwierzytelnieniu strony w sposób określony w art. 20a ust. 1 albo 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1557 z późn. zm.). Mając powyższe na uwadze, Rada Doskonałości Naukowej zapewnia osobom ubiegającym się o awans naukowy prawo wglądu na każdym etapie postępowania w akta spraw ich dotyczących w siedzibie tego organu, a także możliwość sporządzania z nich notek, kopii lub odpisów. Ponadto organ ten, w przypadku wyrażenia takiej woli przez stronę postępowania, po odpowiednim uwierzytelnieniu, umożliwia zapoznanie się z aktami sprawy poprzez elektroniczną skrzynkę podawczą ePUAP. Obowiązek wynikający z art. 73 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego jest bezwzględnie przestrzegany, zaś twierdzenia odmienne nie znajdują pokrycia w stanie faktycznym. Jednocześnie Rada Doskonałości Naukowej uprzejmie informuje, że motywy braku uwzględnienia petycji Fundacji Science Watch Polska z dnia 12 czerwca 2024 r. zostały wyrażone w odpowiedzi na tę petycję z dnia 15 czerwca 2024 r. o sygn. DRKNK.052.3.2024. Jak podniesiono w przedmiotowym piśmie - należy wskazać, że obowiązujące przepisy prawa nie nakładają na Radę Doskonałości Naukowej obowiązku sporządzania nagrań posiedzeń organów tej instytucji w postaci pełnego odwzorowania cyfrowego ich przebiegu, jak i tego typu czynności faktyczne, prowadzące do trwałego udokumentowania posiedzeń we wspomnianej postaci, nie są podejmowane. Należy mieć także na uwadze, że zgodnie z przepisami statutu Rady Doskonałości Naukowej Prezydium oraz Zespoły tej instytucji działają na posiedzeniach. W toku tych posiedzeń rozpatrywane są zarówno sprawy będące szczególnymi postępowaniami administracyjnymi, wszczynanymi z urzędu, ale także – i to w przeważającej mierze – na prywatny wniosek osób zainteresowanych uzyskaniem określonego rozstrzygnięta w indywidualnej i konkretnej sprawie, które prowadzone są w różnej instancji i trybie. Ponadto podczas przedmiotowych posiedzeń omawiane są również zagadnienia niedotyczące bezpośrednio prowadzonych przez Radę Doskonałości Naukowej postępowań. W konsekwencji protokoły posiedzeń organów Rady Doskonałości Naukowej mogą zawierać dane prawnie chronione, w szczególności na gruncie przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w prawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE. Mając powyższe na uwadze, Rada Doskonałości Naukowej zauważa, że upublicznienie potencjalnie nieograniczonemu kręgowi odbiorców dokumentów z postępowań awansowych odbywa się na zasadach określonych przez ustawodawcę. Tym samym, to nie Rada Doskonałości Naukowej decyduje, jakie dokumenty podlegają udostępnieniu w domenie publicznej, lecz prawodawca, np. poprzez przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w zakresie dotyczącym wprowadzania danych do Zintegrowanego Systemu Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on. W ocenie organu przepisy te zapewniają transparentność omawianych postępowań w stopniu, w jakim jest to niezbędne i wystarczające. Nie wydaje się natomiast zasadne wprowadzenie przepisów prawa, które przewidywałyby publiczne udostępnienie pełnych protokołów posiedzeń organów Rady Doskonałości Naukowej, chociażby z uwagi na zasady i przepisy dotyczące ochrony prywatności. Zauważyć należy, że osoby oraz podmioty zainteresowane pozyskaniem danego dokumentu, o ile stanowi on informację publiczną, mogą skorzystać z regulacji wynikających z przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępnie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902). Z kolei, nakładanie na Radę Doskonałości Naukowej dodatkowych zadań wykonywanych cyklicznie z urzędu, jak np. publikowanie w domenie publicznej wszystkich protokołów posiedzeń poszczególnych gremiów tego organu, gdzie każdorazowo na tego typu posiedzeniach rozpatrywanych są dziesiątki, a niekiedy setki spraw, a co za tym idzie konieczność dokonywania pogłębionej i czasochłonnej analizy danych w nich zawartych pod kątem danych prawnie chronionych, przy jednoczesnych znacznie ograniczonych zasobach kadrowych Biura Rady Doskonałości Naukowej, wydaje się niezasadne. Ponadto w odniesieniu do informacji podanych w interpelacji, o której mowa na wstępie, dotyczących: „analogicznie w ramach dostępu do informacji publicznej na bieżąco publikowane są protokoły z posiedzeń rad wydziałów czy rad dyscyplin naukowych na krajowych uczelniach” – pomimo że Rada Doskonałości Naukowej nie zna liczby podmiotów, które dokonują takich publikacji – zważyć należy, że znane są przypadki składania uzasadnionych skarg do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych właśnie na publikacje takich dokumentów. Jednocześnie Rada Doskonałości Naukowej zauważa, że osoby najbardziej zainteresowane wydawanymi rozstrzygnięciami, tj. przede wszystkim osoby ubiegające się o awans naukowy, otrzymują każdorazowo akt administracyjny zawierający szczegółowe uzasadnienie faktyczne oraz prawne. Innymi słowy, organ ten w wydanych przez siebie decyzjach administracyjnych lub postanowieniach administracyjnych przedstawia w sposób wyczerpujący motywy rozstrzygnięcia, którymi się kierował, przyczyny uznania wiarygodności określonych dowodów, a także powody braku takiego uznania w przypadku innych dowodów. Warto mieć na uwadze, że przedmiotowe rozstrzygnięcia podejmowane są przez organ kolegialny. Tym samym ich uzasadnienie jest zbiorem merytorycznych opinii i stanowisk osób ustawowo predysponowanych do ich wyrażenia, przede wszystkim przedstawicieli danej dyscypliny naukowej, nie zaś przedstawieniem jednoosobowej argumentacji Przewodniczącego Rady Doskonałości Naukowej, czy też innej osoby. Podkreślić należy także, że pomimo wydawania przez Prezydium Rady Doskonałości Naukowej na comiesięcznych posiedzeniach dziesiątek decyzji administracyjnych lub postanowień administracyjnych, akty te – wraz ze wspomnianymi rozbudowanymi i pogłębionymi uzasadnieniami – sporządzone i dostarczane są stronom postępowań bez zbędnej zwłoki. W tym kontekście nie jest dla organu jasne twierdzenie zawarte w interpelacji nr 6852 z dnia 11 grudnia 2024 r., jakoby „uzasadnienia odmowy awansu naukowego sporządzane są najczęściej ze znacznym opóźnieniem [..]”. Zauważyć należy również, że prowadzona działalność Rady Doskonałości Naukowej, zgodnie ze wspomnianym uprawnieniem osób ubiegających się o awans naukowy, podlega kontroli sądów administracyjnych, a jak dowodzi statystyka orzeczeń w tych sprawach kontrola ta kończy się w przeważającej mierze pozytywną dla RDN oceną. Zaznaczam także, że Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego wskazuje iż przepisach ustawy nie znajdują się zapisy, które bezpośrednio wskazują na konieczność umieszczenia w Biuletynie Informacji Publicznej podmiotu nagrań i protokołów z posiedzeń – tym samym, brak jest podstaw do bezwzględnego egzekwowania takich żądań od RDN. W sprawie informacji o tym kto odpowiada za prowadzenie wniosku o postępowanie ws. nadania tytułu profesora także brak jest przepisów, które nakazują, aby decyzja o tym informowała. Decyzja wyłącznie powinna zawierać istotne podstawy uzasadnienia faktycznego decyzji, szczególnie w przypadkach gdy decyzja ta jest dla kandydata negatywna. Czy w ocenie Ministerstwa brak możliwości odniesienia się przez osoby wnioskujące o nadanie tytułu profesora odpowiednim gremiom RDN do kwestii stanowiących podstawę do odrzucenia ich wniosku nie stanowi naruszenia art. 10 § 1 k.p.a.? Uprzejmie informuję, że Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie jest właściwe do oceny słuszności kwestii związanych z postępowaniem ws. nadania tytułu profesora. Pragnę jednak zaznaczyć, że postępowania awansowe stanowią wyjątkowy rodzaj postępowań, co zaznacza się w przepisach ustawy. Dostępny na stronie RDN proponowany wzór o wszczęcie przeprowadzenia postępowania, wskazuje, że jest to wniosek o przeprowadzenie postępowania na zasadach określonych przepisami ustawy. Należy także zaznaczyć, że ustawodawca wskazał, że od decyzji o odmowie wystąpienia do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o nadanie wnioskodawcy tytułu profesora, przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia decyzji. To stanowi rodzaj pewnej „furtki” odniesienia się do kwestii stanowiących podstawę do wydania odmownej decyzji. RDN w swojej interpretacji potwierdza powyższe w słowach: Niezależnie od zapewniania realizacji wspomnianego prawa stron postępowań o awans naukowy, zauważyć należy, że – zgodne z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych – postępowania w sprawach nadania stopni naukowych i tytułu profesora mają wyjątkowy charakter wynikających ze specyfiki tych spraw. Postępowanie to cechuje znaczna odrębność w stosunku do postępowania prowadzonego wprost na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z przepisami ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przepisy tego Kodeksu mają jedynie odpowiednie zastosowanie w zakresie nieuregulowanym w ustawie. W konsekwencji, jeżeli ustawa zawiera szczególną regulację, to nie ma podstaw do stosowania w tym zakresie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. W postępowaniach tych osoba, która ubiega się o dany awans naukowy nie korzysta w pełni praw strony w rozumieniu art. 28 tego Kodeksu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2022 r. o sygn. akt II SA/Wa 3888/21 i inne). Wynika z tego także, jak wskazuje się również w orzecznictwie, że postępowanie wyjaśniające w sprawach stopni naukowych i tytułu profesora odpowiada założeniom modelu eksperckiego i wynikająca z art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego zasada czynnego udziału strony w tego rodzaju postępowaniach poddana jest poważnym ograniczeniom. Czynny udział strony w tych sprawach jest rezultatem ścisłego określenia w drodze ustawowej form tego uczestnictwa, takich jak złożenie wniosku wraz z przedstawieniem odpowiedniej dokumentacji oraz wypowiedzenie się w toku publicznej obrony, czy też kolokwium habilitacyjnym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2024 r. o sygn. akt VII SA/Wa 186/24 i inne). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, w dotychczasowym orzecznictwie przyjmuje się, że oceny recenzentów nie mogą być zaprzeczane wyjaśnieniami kandydata do tytułu profesora czy do stopnia naukowego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2012 r. o sygn. akt I OSK 2052/11 i wiele innych). W tym kontekście, jak podnosi się w literaturze przedmiotu, do tak przedstawionych form partycypacji osób ubiegających się o awans naukowy zalicza się także korzystanie ze środków zaskarżenia podejmowanych rozstrzygnięć (zob. Z. Kmieciak, J. Wegner, Odpowiednie stosowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sprawach nadawania stopni naukowych i tytułu profesora, PiP 2021/3/3-21). Uwzględniając tezy wyrażone w judykaturze oraz w doktrynie prawa, nie sposób jest zgodzić się z twierdzeniem, że „brak transparentności dotyczy również sytuacji kiedy kandydaci ubiegający się o nadanie tytułu profesora nie mają możliwości osobistego odniesienia się odpowiednim gremiom RDN (np. odpowiedniemu zespołowi) do kwestii stanowiących podstawę do odrzucenia ich wniosku.”. Jak już wskazano, formy czynnego udziału osób ubiegających się o nadanie stopni naukowych lub tytułu profesora zostały określone przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce i nie sposób jest czynić zarzutu z przestrzegania unormowań wynikających z tego aktu normatywnego. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Nauki Maciej Gdula Podsekretarz Stanu

03Powiązane

Inne pytania: Wanda Nowicka

Wszystkie pytania nadawcy

01Treść pytania

02Odpowiedzi Ministerstwa1 odpowiedź

03Powiązane

Komentarze do interpelacji