Interpelacja w sprawie przeciwdziałania przestępczości cudzoziemców w Polsce oraz polityki deportacyjnej

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację numer 8710 Pana Posła Janusza Cieszyńskiego w sprawie przeciwdziałania przestępczości cudzoziemców w Polsce oraz polityki deportacyjnej, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.

Odnosząc się do zagadnienia dotyczącego przestępczości cudzoziemców w Polsce, na wstępie należy wskazać, że w ostatnich latach, zwłaszcza po wybuchu konfliktu zbrojnego na Ukrainie odnotowano gwałtowny wzrost liczby obcokrajowców przybywających do Polski, głównie w celach zarobkowych oraz ze względów humanitarnych. Podkreślić również należy, że zdecydowana większość cudzoziemców przybywających do Polski, w tym zdecydowana większość cudzoziemców pochodzących z krajów takich jak Ukraina, Gruzja, Rosja, Białoruś, Mołdawia, jak też innych państw byłego Związku Radzieckiego to osoby, które podejmują pracę, studiują lub prowadzą działalność gospodarczą.

Niezaprzeczalny staje się jednak fakt, że Polska staje się krajem wielokulturowym, a wśród obcokrajowców znajdują się osoby, które łamią prawo. Stąd też od kilku lat jest odnotowywany wzrost liczby przestępstw, których sprawcami są obcokrajowcy. Niemniej, w oparciu o gromadzone w przedmiotowym zakresie dane statystyczne, można stwierdzić, że odsetek przestępczości popełnianej przez cudzoziemców jest niski w porównaniu do obywateli Polski, którzy dopuszczają się przestępstw. W 2024 r. cudzoziemcy stanowili ok. 6,5% wszystkich osób podejrzanych o popełnienie przestępstwa w Polsce.

Policja i Straż Graniczna (SG) na bieżąco monitorują trendy wzrostowe jeśli chodzi o czyny kryminalne, których dopuszczają się cudzoziemcy i podejmują działania zmierzające do minimalizacji ich liczby, pozostając w tym zakresie w ścisłej współpracy z pozostałymi służbami w kraju i partnerami zagranicznymi, a także informując o postępach i wdrażanych działaniach kierownictwo resortu spraw wewnętrznych i administracji.

Obie ww. formacje posiadają wyspecjalizowane jednostki przeznaczone do zwalczania nawet najbardziej skomplikowanych i złożonych rodzajów przestępczości, jakimi są przestępstwa zorganizowane, w tym o charakterze transgranicznym.

W strukturach Policji działają: Centralne Biuro Śledcze Policji i Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości, a w strukturach SG – Zarząd Operacyjno-Rozpoznawczy. Są to jednostki sprofesjonalizowane, w których funkcjonariusze prowadzą skomplikowane czynności operacyjno-rozpoznawcze, infiltrują grupy przestępcze, aktywnie współpracują na arenie międzynarodowej i skutecznie eliminują najgroźniejsze zorganizowane grupy przestępcze, także cudzoziemskie.

Odnotowywane tendencje wzrostowe, jeśli chodzi o czyny kryminalne, których dopuszczają się cudzoziemcy, są ściśle monitorowane i analizowane. Analizy obejmują zarówno rodzaje popełnianych czynów karalnych, profil sprawców, jak i modus operandi – sposób popełniania czynów karalnych.

Ponadto, Policja, a zwłaszcza Centralne Biuro Śledcze Policji (CBŚP), ukierunkowało działania operacyjne na rozpracowanie i zapobieganie tworzenia się struktur przestępczych mających podłoże w grupach obcojęzycznych, wywodzących się z państw „bloku wschodniego”. Wdrożono algorytm procedur zmierzających do deportacji cudzoziemców, którzy dopuścili się przestępstw na terenie naszego kraju. W celu efektywnej i skutecznej neutralizacji rozwijającej się przestępczości wśród grup cudzoziemców podjęto współpracę z Agencją Bezpieczeństwa Wewnętrznego. W szczególnym zainteresowaniu CBŚP są zdarzenia o charakterze dywersyjno-sabotażowym, występujące na terenie RP oraz innych państw Unii Europejskiej (UE). W celu objęcia zainteresowaniem operacyjnym zdarzeń o tym charakterze, zadaniowane zostały zarządy (terenowe) CBŚP.

Działania ukierunkowane na ograniczenie skali przestępstw popełnianych wśród cudzoziemców skutkowały również utworzeniem, na podstawie decyzji Komendanta Głównego Policji, w strukturze Wydziału Kryminalnego Biura Kryminalnego KGP, Zespołu Koordynacji i Wymiany Informacji, do zadań którego należy płynna, szybka, rzetelna i kompleksowa wymiana informacji na temat najpoważniejszych zdarzeń kryminalnych, w tym w szczególności przestępczości grup rosyjskojęzycznych. Zintensyfikowano także działania zmierzające do zwiększenia skuteczności poszukiwania osób, w szczególności ukrywających się przed organami ścigania lub wymiaru sprawiedliwości. Utworzono algorytmy postępowania dotyczące sprawców przestępstw, nieposiadających obywatelstwa polskiego, wobec których zaistniały przesłanki do wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu – obecnie Policja we współpracy z SG prowadzi cykliczne akcje mające na celu kontrolę wytypowanych miejsc przebywania cudzoziemców, którzy mogą zagrażać bezpieczeństwu i porządkowi publicznemu, celem zastosowania wobec tych osób procedury wydania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach^[1].

Istotne znaczenie w działaniach na rzecz ograniczania przestępczości popełnianej przez cudzoziemców ma także współpraca międzynarodowa służb na poziomie operacyjnym i bieżąca wymiana informacji dotyczących zdarzeń z udziałem obcokrajowców pochodzących z krajów wysokiego ryzyka.

Należy także wskazać, że Policja jest aktywnym uczestnikiem projektów pod agendą Europolu, ukierunkowanych na zwalczanie międzynarodowej i transgranicznej przestępczości przeciwko mieniu, przestępczości związanej z bronią palną i w obszarze fałszowania pieniędzy. Ponadto, wykonuje czynności ukierunkowane na zapobieganie i zwalczanie przestępczości o charakterze międzynarodowym i transgranicznym. W tym celu prowadzona jest stała wymiana informacji dotyczących zdarzeń o charakterze przestępczym, osób podejrzanych o dokonanie przestępstw, a także zagrożeń wynikających z przestępczości międzynarodowej i transgranicznej. Wskazane działania są ukierunkowane na zapobieganie przestępstwom popełnianym przez obcokrajowców oraz ustalanie sprawców przestępstw zaistniałych na terytorium Polski i UE. W zakresie pracy poszczególnych grup utworzonych w ramach platformy EMPACT THB^[2] są prowadzone również działania mające na celu zwalczanie i zapobieganie handlowi ludźmi.

Policja prowadzi również współpracę z Wydziałami Konsularnymi Ambasad w Rzeczypospolitej Polskiej, polegającą na wymianie informacji na temat sprawców przestępstw dokonywanych na terytorium Polski przez obywateli tych państw. Utrzymywana jest także współpraca w ramach bilateralnych umów międzyrządowych, regulujących współpracę w przedmiocie zwalczania przestępczości zorganizowanej i innych przestępstw, a w przypadku krajów, z którymi Polska ma wspólne granice, także współdziałanie na terenach przygranicznych. Również SG współpracuje na płaszczyźnie bilateralnej i multilateralnej w zakresie zwalczania przestępczości zorganizowanej o charakterze międzynarodowym. Współpraca ta obejmuje wymianę informacji z partnerami zagranicznymi oraz organizacjami, w szczególności z Europolem oraz – za pośrednictwem KGP – z Interpolem. Wymiana informacji odbywa się m.in. za pośrednictwem oficerów łącznikowych. Obszarem współpracy jest głównie transgraniczna przestępczość zorganizowana.

Dodatkowo, funkcjonariusze Policji i SG cyklicznie uczestniczą w spotkaniach o charakterze międzynarodowym, poświęconym problematyce zwalczania działalności rosyjskojęzycznych grup przestępczych, podczas których jest dokonywana wymiana informacji i doświadczeń z partnerami zagranicznymi w przedmiotowym zakresie.

Jednocześnie istotę zapewnienia efektywnej polityki migracyjnej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stanowi realizacja skutecznych działań powrotowych wobec cudzoziemców, ze szczególnym uwzględnieniem osób stanowiących zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego. Straż Graniczna na bieżąco planuje i podejmuje kolejne przymusowe operacje deportacyjne, których efektem jest powracanie cudzoziemców bezpośrednio do ich państw pochodzenia, na podstawie uprzednio wydanych decyzji o zobowiązaniu do powrotu. W konsekwencji tych operacji bezpieczeństwo państwa ulega stałej poprawie, bowiem takie osoby przez następne lata nie mają prawnej i faktycznej możliwości ponownego wjazdu na terytorium strefy Schengen (w przypadku najcięższych naruszeń przepisów prawa nawet przez okres 10 lat).

Dostrzegając współczesne trendy przestępczości w ramach współpracy na poziomie strategicznym, w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) podjęta została decyzja o utworzeniu Zespołu przy Ministrze SWiA, który odpowiedzialny będzie za krajową koordynację i analizę trendów poważnej i zorganizowanej przestępczości, w tym przestępczości o charakterze transgranicznym, a także trendów przestępczości z udziałem cudzoziemców dokonywanej na terytorium Polski. Zespół do spraw krajowej koordynacji i analizy trendów poważnej i zorganizowanej przestępczości, w tym przestępczości o charakterze transgranicznym, będzie dokonywać kompleksowej oceny zagrożeń i trendów przestępczości, w tym przestępczości cudzoziemskiej. Jego rolą będzie diagnozowanie ewentualnych potrzeb i kierunków pożądanych działań w zakresie zwalczania przestępczości poprzez działania ukierunkowane na standaryzację procedur, zarówno w obszarze legislacyjnym, jak i tych związanych z wykorzystaniem nowoczesnych narzędzi. Członkami Zespołu będą przedstawiciele służb podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji, a do prac Zespołu będą doproszeni przedstawiciele innych organów i służb właściwych w obszarze zapobiegania i zwalczania przestępczości (służb specjalnych, resortu finansów, resortu sprawiedliwości). Zespół na poziomie strategicznym będzie wspierał integralność służb w działaniach na rzecz zapobiegania i zwalczania poważnej i zorganizowanej przestępczości, w tym przestępczości cudzoziemców.

Poniższa tabela, opracowana w oparciu o informacje otrzymane z KGP i Komendy Głównej SG, zawiera dane dotyczące liczby cudzoziemców podejrzanych o popełnienie przestępstwa.

W odniesieniu do „paktu migracyjnego”, uprzejmie informuję, że Pakt o migracji i azylu jest zestawem dziewięciu rozporządzeń oraz jednej dyrektywy, stanowiących podstawę dla prowadzenia procedur o udzielenie ochrony krajowej i międzynarodowej w UE. W ocenie MSWiA nie ma zależności pomiędzy przedmiotowymi przepisami prawa a przestępczością. Rząd RP nie będzie realizował żadnych przepisów paktu migracyjnego w sposób mogący prowadzić do jakiegokolwiek zagrożenia dla bezpieczeństwa i porządku publicznego w Polsce.

Zgodnie z prowadzoną polityką, MSWiA nadało priorytet powrotom osób stwarzających zagrożenie dla bezpieczeństwa Polaków. W przedmiotowym zakresie polskie służby ściśle współpracują nie tylko ze sobą (co przekłada się na wymierne efekty w zakresie przeciwdziałania i zwalczania nielegalnej migracji), ale także ze służbami innych państw, wykorzystując dostępne kanały wymiany informacji (SIS, INTERPOL, EUROPOL). W stosunku do osób, które migrują do Polski i popełniają tu przestępstwa, są prowadzone natychmiastowe i zdecydowane działania, przede wszystkim bezwarunkowo stosuje się przepisy deportacyjne i taka polityka będzie kontynuowana. Od początku roku Polskę przymusowo i dobrowolnie opuściło ponad 1,5 tys. cudzoziemców. W odniesieniu do osób mogących stwarzać zagrożenie planuje się, że liczba realizowanych powrotów będzie sukcesywnie rosła.

Ponadto uprzejmie informuję, że 15 października 2024 r. Rada Ministrów przyjęła dokument „Odzyskać kontrolę. Zapewnić bezpieczeństwo. Kompleksowa i odpowiedzialna strategia migracyjna Polski na lata 2025–2030”. Określa on podstawowe cele i kierunki działania państwa na wszystkich poziomach, by skutecznie regulować i kontrolować zachodzące procesy migracyjne. Zgodnie z ww. strategią, w celu wsparcia efektywnego systemu powrotów cudzoziemców, których pobyt na terytorium RP jest nieuzasadniony lub niepożądany, jest opracowywany krajowy program powrotowy, zawierający komponent dobrowolny i przymusowy. Program, modyfikujący obecne działania, będzie realizowany przy wykorzystaniu kompetencji UE (m.in. Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej – Frontex) oraz organizacji międzynarodowych (przede wszystkim Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji oraz Urzędu Wysokiego Komisarza ds. Uchodźców). Polska będzie również podpisywać umowy o powrotach migrantów do krajów tranzytu oraz pochodzenia w ramach systemu eksternalizacji polityki migracyjnej, a także wspierać podpisywanie takich umów przez podmioty UE, wpisując się tym samym w działania realizowane na poziomie unijnym. Zwiększy to skuteczność polityki powrotowej.

Jednocześnie warto wspomnieć o propozycji rozporządzenia ustanawiającego wspólny system powrotów, którą Komisja Europejska opublikowała 11 marca 2025 r.^[3] Wskazana propozycja (pozwalająca m.in. na ustanowienie hubów powrotowych w państwach trzecich i zawierająca jasno wyrażony obowiązek osób podlegającym powrotom do współpracy z organami, zakres tego obowiązku, a także konsekwencje jego nieprzestrzegania) jest obecnie przedmiotem analizy w resorcie. Warto także dodać, że projekt rozporządzenia w znacznej mierze odzwierciedla wyniki dyskusji prowadzonych również w czasie polskiej prezydencji w Radzie UE.

Niezależnie od powyższego, pragnę nadmienić, że MSWiA informuje na bieżąco, zarówno media, jak i społeczeństwo, o podejmowanych przez resort działaniach poprzez stronę internetową MSWiA^[4] oraz media społecznościowe (w serwisach: X, Bluesky, Facebook, Instagram, YouTube oraz LinkedIn).

Z poważaniem

z up. Czesław Mroczek
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

^[1] Dz. U. z 2024 r. poz. 769, z późn. zm.

^[2] Europejska Multidyscyplinarna Platforma przeciwko Zagrożeniu Przestępczością Handlu Ludźmi.

^[3] Proposal for a REGULATION OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL establishing a common system for the return of third-country nationals staying illegally in the Union, and repealing Directive 2008/115/EC of the European Parliament and the Council, Council Directive 2001/40/EC and Council Decision 2004/191/EC (COM/2025/101 final).

^[4] https://www.gov.pl/web/mswia