Do druku nr 1196 - opinia PG

Ten dokument to opinia prawna Prokuratora Generalnego Adama Bodnara na temat poselskiego projektu ustawy, który ma chronić przed karą Polaków, którzy po rosyjskiej napaści na Ukrainę wstąpili do ukraińskiej armii bez wcześniejszej zgody polskich władz. Projekt wprowadza rodzaj abolicji, czyli nakaz umorzenia lub niewszczynania spraw karnych wobec takich osób. Prokurator Generalny ocenia, czy Sejm miał prawo uchwalić taki przepis, i wskazuje dwa słabe punkty projektu.

• Zwalnia z odpowiedzialności karnej (tzw. abolicja) Polaków, którzy bez zgody polskich władz wstąpili do sił zbrojnych Ukrainy, by bronić jej niepodległości, jeśli czyn popełniono do 31 grudnia 2026 r.
• Nakłada nowy obowiązek: taka osoba musi pisemnie zawiadomić Ministra Obrony Narodowej o terminie i miejscu podjęcia oraz zakończenia służby, niezwłocznie po powrocie do Polski.
• Za niedopełnienie tego obowiązku grozi kara grzywny.
• Prokurator Generalny uważa, że słowo "niezwłocznie" jest zbyt nieprecyzyjne, i proponuje ustalenie konkretnego terminu, na przykład miesiąca od powrotu do kraju.
• Prokurator Generalny kwestionuje też sens sztywnej daty granicznej 31 grudnia 2026 r., bo wojna może zakończyć się wcześniej, niż zakłada projekt.

Projekt złożyła grupa posłów (projekt poselski), a nie rząd. Z uzasadnienia wynika, że celem jest ochrona Polaków zaangażowanych w obronę Ukrainy przed rosyjską agresją przed niezasłużoną odpowiedzialnością karną za taki czyn.

Ten dokument dotyczy przede wszystkim Polaków, którzy po rosyjskiej napaści na Ukrainę w lutym 2022 roku wstąpili do ukraińskiej armii bez wcześniejszej zgody polskich władz i już wrócili lub wrócą do kraju. Jeśli jesteś taką osobą: projekt ma zdjąć z ciebie groźbę odpowiedzialności karnej za sam fakt służby w obcej armii, ale nakłada nowy obowiązek - musisz pisemnie poinformować Ministra Obrony Narodowej, kiedy i gdzie służyłeś oraz kiedy tę służbę zakończyłeś. Prokurator Generalny zwraca uwagę, że skoro przepisy nie precyzują, ile masz czasu na takie zgłoszenie (jest tylko słowo "niezwłocznie"), możesz nie wiedzieć dokładnie, od kiedy grozi ci grzywna za spóźnienie - dlatego proponuje konkretny termin, na przykład miesiąc od powrotu do kraju.

Do tego druku dołączono opinię Prokuratora Generalnego Adama Bodnara. Nie kwestionuje on samego pomysłu - uznaje, że Sejm ma konstytucyjne prawo uchwalać przepisy łagodzące lub darujące karę za określone czyny. Zgłasza jednak dwa konkretne zastrzeżenia: uważa, że sztywna data 31 grudnia 2026 r., po której zwolnienie z kary przestaje obowiązywać, nie została w uzasadnieniu niczym wytłumaczona i może się okazać nietrafiona, jeśli wojna skończy się wcześniej; a obowiązek zawiadomienia Ministra Obrony Narodowej "niezwłocznie" po powrocie do kraju jest zbyt nieprecyzyjny i powinien mieć konkretny termin, na przykład miesiąc. Innych opinii ani konsultacji do tego dokumentu nie dołączono.

Ten dokument, czyli opinia Prokuratora Generalnego, nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) - to nie jest jego rola. Z treści wynika jednak, że jeśli uwagi Prokuratora Generalnego nie zostaną uwzględnione, mogą pojawić się dwa realne problemy. Po pierwsze, gdyby wojna zakończyła się przed końcem 2026 roku, przepisy o zwolnieniu z kary mogłyby nadal obowiązywać już po jej zakończeniu, co osłabia kontrolę państwa nad udziałem obywateli w zagranicznych konfliktach zbrojnych. Po drugie, niejasny termin zgłoszenia sprawy Ministrowi Obrony Narodowej może prowadzić do sporów, czy dana osoba spóźniła się z zawiadomieniem i czy słusznie nałożono na nią grzywnę.

To opinia Prokuratora Generalnego wydana w toku prac nad poselskim projektem ustawy, przygotowana na prośbę Kancelarii Sejmu z grudnia 2024 r., choć samą opinię podpisano dopiero w lipcu 2025 r. Ostatecznie ustawa została uchwalona i podpisana przez Prezydenta.