Do druku nr 1632 - opinia KRIR

Ten dokument to nie sama ustawa, tylko oficjalna opinia Krajowej Rady Izb Rolniczych (KRIR), czyli ogólnopolskiego samorządu rolników, na temat projektu ustawy zgłoszonego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Projekt nosi nazwę „o zmianie niektórych ustaw w celu ochrony polskiego rolnictwa” i - jak wynika z opinii - ma dwa główne cele: mocniej podkreślić w prawie potrzebę ochrony polskich rolników przed tanim importem spoza Unii Europejskiej oraz przedłużyć na kolejne 20 lat zakaz sprzedawania ziemi należącej do państwa. Krajowa Rada Izb Rolniczych formalnie nie zgłosiła zastrzeżeń do projektu, ale w piśmie dodała kilka własnych uwag i postulatów dotyczących dostępu młodych rolników do ziemi.

• Zmienia się preambułę ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego - dziś mówi ona głównie o ochronie ziemi rolnej przed przejmowaniem przez duże firmy, po zmianie ma podkreślać także ochronę polskich rolników przed napływem tańszych towarów rolnych spoza Unii Europejskiej, między innymi w kontekście wstrzymanej umowy handlowej Unii Europejskiej z krajami Ameryki Południowej.
• Wydłuża się zakaz sprzedaży ziemi z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa - dziś zakaz obowiązuje, po zmianie ma zostać przedłużony o kolejne 20 lat, więc przez dwie dekady państwo nadal nie będzie sprzedawać tej ziemi, tylko wydzierżawiać ją rolnikom.

Projekt złożył Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Samo to pismo to odpowiedź Krajowej Rady Izb Rolniczych (samorządu rolniczego) na prośbę Kancelarii Sejmu o opinię do tego projektu.

Zmiana dotyczy przede wszystkim rolników, ale w różny sposób w zależności od sytuacji. Jeśli jesteś młodym rolnikiem i liczyłeś na to, że kiedyś kupisz ziemię należącą do państwa, żeby założyć własne, stabilne gospodarstwo - ten projekt tego nie ułatwia, bo zakaz sprzedaży takiej ziemi ma potrwać kolejne 20 lat. Zostanie ci głównie dzierżawa, czyli wynajem ziemi od państwa, a nie jej kupno na własność. Jeśli już dzierżawisz dużą powierzchnię ziemi od Skarbu Państwa jako większe gospodarstwo lub firma rolnicza, twoja pozycja może się zmienić, bo Krajowa Rada Izb Rolniczych domaga się, żeby pierwszeństwo w dzierżawie takiej ziemi mieli rolnicy indywidualni, zwłaszcza młodzi, a nie więksi gracze. Jeśli produkujesz żywność na sprzedaż i konkurujesz z tanim importem spoza Unii Europejskiej, projekt ma - przynajmniej na poziomie zapisu w prawie - wzmocnić twoją ochronę, choć sama zmiana bez konkretnych działań handlowych może nie wystarczyć.

W dostępnych materiałach jest tylko jedna opinia - Krajowej Rady Izb Rolniczych, reprezentującej samorząd rolniczy. Zarząd KRIR formalnie nie zgłosił uwag do projektu, czyli nie sprzeciwia się jego treści. Mimo to w piśmie samorząd rolniczy dodał własne postulaty: proponuje rozważenie zasad ułatwiających rolnikom indywidualnym, zwłaszcza młodym, stopniowy wykup ziemi sąsiadującej z gruntami państwowymi oraz pierwszeństwo w dzierżawie takiej ziemi dla gospodarstw rodzinnych, a nie dla większych podmiotów. Innych opinii - na przykład stanowiska rządu, Prokuratora Generalnego czy Biura Analiz Sejmowych - nie ma w materiałach dostępnych do tej analizy.

Dokument nie zawiera Oceny Skutków Regulacji, więc nie da się podać konkretnych kwot ani liczby gospodarstw, których dotyczy zmiana. Na podstawie treści opinii można jednak opisać skutki jakościowo. Dla rolników chcących kupić ziemię państwową: przez kolejne 20 lat taka możliwość pozostanie zamknięta, co - jak zauważa samorząd rolniczy - utrudnia młodym rolnikom budowanie własnego gospodarstwa na własność, a nie tylko w dzierżawie. Dla instytucji zarządzającej ziemią państwową: dłuższy zakaz sprzedaży oznacza, że będzie ona nadal głównie wydzierżawiać grunty, a nie sprzedawać je i uzyskiwać jednorazowe wpływy ze sprzedaży. Dla polskiego rolnictwa jako całości: wzmocnienie zapisu w prawie o ochronie przed importem spoza Unii Europejskiej ma znaczenie głównie porządkujące - sam samorząd rolniczy zaznacza, że nie rozwiąże to problemu konkurencji z tańszym importem bez dodatkowych działań w handlu międzynarodowym.

Kancelaria Sejmu poprosiła o opinię do projektu pismem z 20 sierpnia 2025 r., a Krajowa Rada Izb Rolniczych odpowiedziała 8 września 2025 r. Projekt złożył Prezydent RP, a ustawa jest już przez niego podpisana.

Sama opinia sygnalizuje spór interesów: z jednej strony ochrona ziemi rolnej przed sprzedażą ma chronić grunty przed spekulacją i przejmowaniem przez duże podmioty, z drugiej - jak przyznaje samorząd rolniczy - długi zakaz sprzedaży utrudnia młodym rolnikom zakup ziemi na własność i budowanie stabilnego gospodarstwa. Krajowa Rada Izb Rolniczych postuluje kompromis w postaci kontrolowanego wykupu ziemi przez rolników indywidualnych, ale sam projekt ustawy, jak wynika z opinii, na to nie pozwala.