Do druku nr 1963 - ocena skutków regulacji

To ocena ekspertów Sejmu, którzy sprawdzili, czy twórcy zmian w ustawie o radcach prawnych dobrze przewidzieli skutki nowych przepisów - dla samych radców prawnych, ich klientów i budżetu państwa. Dokument nie zmienia prawa sam w sobie - to opinia doradcza dołączona do projektu przygotowanego przez sejmową komisję, oceniająca jakość i kompletność analizy skutków tego projektu.

• Ubezpieczenie od błędów zawodowych - radcowie prawni będą mogli ubezpieczyć się grupowo (umowę zawrze za nich samorząd zawodowy), z możliwością wyboru ubezpieczenia indywidualnego zamiast tego.
• Luka w uprawnieniach po egzaminie znika - dziś osoba wpisana już na listę radców prawnych, ale która nie złożyła jeszcze ślubowania, ma mniej praw niż wcześniej jako aplikant (np. nie może zastępować radcy w sądzie); projekt to naprawia, utrzymując jej uprawnienia aplikanckie do czasu ślubowania.
• Zdalne posiedzenia samorządu - władze samorządu radców prawnych (rady, komisje, sądy dyscyplinarne) będą mogły obradować i głosować zdalnie lub w formie mieszanej, nie tylko stacjonarnie.
• Szybsze wyroki dyscyplinarne - orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego staną się wykonalne od razu, a nie dopiero po rozpatrzeniu kasacji jak obecnie.
• Wyższa kara za fałszywy tytuł - grzywna za bezprawne przedstawianie się jako 'radca prawny' wzrasta z obecnych 1000 zł do 100 tysięcy zł.

Projekt to inicjatywa komisyjna - przygotowała go sejmowa komisja, a w pracach reprezentuje ją poseł Maciej Tomczykiewicz. Celem jest dostosowanie przepisów o radcach prawnych z 1982 roku do dzisiejszych realiów zawodowych i technologicznych.

Zmiana dotyczy niemal wyłącznie osób wykonujących zawód radcy prawnego - to około 43 tysiące osób - oraz blisko 5,2 tysiąca aplikantów, garstki prawników zagranicznych wpisanych na listę i organów samorządu zawodowego. Zwykły obywatel odczuje ją tylko pośrednio. Jeśli jesteś klientem kancelarii prawnej - zmiana w ubezpieczeniach ma cię chronić: w razie błędu radcy prawnego odszkodowanie nadal wypłaci ubezpieczyciel, tyle że umowę może teraz zawierać zbiorowo samorząd zawodowy. Jeśli właśnie zdałeś egzamin radcowski i czekasz na termin ślubowania - nie stracisz uprawnień, które miałeś jako aplikant. Jeśli ktoś reklamuje swoje usługi jako 'radca prawny' bez uprawnień - grozi mu grzywna do 100 tysięcy zł zamiast dotychczasowych 1000 zł.

To pismo samo w sobie jest opinią - przygotowali je eksperci Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji (BEOS) Kancelarii Sejmu. Eksperci wskazują, że projekt wymaga doprecyzowania: przepis o karze za bezprawne używanie tytułu 'radca prawny' powinien wyraźnie określać, że chodzi o wykroczenie, a nie poważniejsze przestępstwo, bo sama wysokość grzywny (do 100 tys. zł) mogłaby sugerować co innego. Zwracają też uwagę, że równoległy, podobny projekt dotyczący adwokatów przewiduje za to samo przewinienie karę o połowę niższą - do 50 tys. zł, co budzi pytanie o spójność obu przepisów. W konsultacjach społecznych wypowiedziało się tylko 37 osób, z których 56% poparło projekt; część zgłaszała obawę o wzrost kosztów usług prawnych. Do pisma nie dołączono odrębnych opinii Prokuratora Generalnego, Sądu Najwyższego ani innych zewnętrznych instytucji.

Projekt nie powinien kosztować budżetu państwa - twórcy szacują, że wpłynie na niego wręcz pozytywnie, bo wyższe grzywny za bezprawne tytułowanie się radcą prawnym trafią do kasy państwa (dokładnej kwoty wpływów nie da się dziś oszacować, bo zależy od liczby przyszłych spraw sądowych). Dla samego samorządu radców prawnych zmiany mogą oznaczać niższe koszty organizacyjne dzięki możliwości obradowania zdalnie. Skutki dla całej gospodarki - PKB, rynku pracy, inflacji - eksperci ocenili jako żadne. Wejście przepisów w życie wymusi też wydanie przez Ministra Finansów nowego przepisu wykonawczego określającego zakres obowiązkowego ubezpieczenia radców prawnych.

Dokument to opinia ekspertów Sejmu z 5 grudnia 2025 r., dołączona do komisyjnego projektu zmiany ustawy o radcach prawnych. Wcześniej to samo biuro oceniło projekt pod kątem zgodności z prawem Unii Europejskiej (7 listopada 2025 r.).

Eksperci Sejmu zwrócili uwagę na niespójność między dwoma równolegle procedowanymi projektami: ten dotyczący radców prawnych przewiduje za bezprawne używanie tytułu zawodowego karę do 100 tysięcy złotych, podczas gdy analogiczny projekt dotyczący adwokatów przewiduje za identyczne przewinienie karę dwukrotnie niższą - do 50 tysięcy złotych. Dokument nie rozstrzyga, czy Sejm ujednolici te kwoty przed ostatecznym uchwaleniem obu ustaw.