Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks wyborczy.

Grupa posłów proponuje zmianę Kodeksu wyborczego, czyli głównej ustawy regulującej sposób przeprowadzania wyborów w Polsce. Projekt wprowadza zupełnie nową funkcję - sekretarza komisji wyborczej w każdym lokalu wyborczym, którego zadaniem ma być pilnowanie poprawności liczenia głosów i sporządzania protokołu z głosowania. Zmienia też zasady zgłaszania kandydatów do tych komisji przez komitety wyborcze, tak by robić to mogły przede wszystkim komitety, które realnie startują w danych wyborach. To zmiana istniejącej ustawy, a nie zupełnie nowe prawo.

• Powstaje nowa funkcja w komisji wyborczej: sekretarz. Dziś komisja liczy głosy sama, pod okiem przewodniczącego i obserwatorów (m.in. mężów zaufania). Po zmianie w każdej komisji zasiądzie dodatkowo przeszkolona osoba odpowiedzialna za pilnowanie poprawności liczenia kart, sporządzenie protokołu i przekazanie dokumentów dalej.
• Sekretarza nie wybiera już komisja ani komitet wyborczy - powołuje go urzędnik nadzorujący wybory w regionie (komisarz wyborczy) spośród kandydatów zgłoszonych przez władze gminy.
• Sekretarzem może zostać tylko osoba po 25. roku życia, z wyższym wykształceniem, pracująca w administracji publicznej (lub z co najmniej 2-letnim stażem) albo nauczyciel mianowany bądź dyplomowany - i tylko do 65. roku życia. Nie może należeć do partii politycznej ani startować w tych wyborach.
• Sekretarz dostanie zryczałtowaną dietę w wysokości 130% diety, jaką otrzymuje przewodniczący komisji. Liczba osób w komisji się nie zmienia - sekretarz wchodzi w skład dotychczasowej liczby członków, a nie dokłada się do niej.
• Zmieniają się zasady zgłaszania kandydatów do komisji przez komitety wyborcze: dziś pełnomocnik komitetu może zgłaszać kandydatów praktycznie wszędzie, po zmianie - tylko na terenie okręgu, w którym jego komitet realnie zarejestrował listę lub kandydata. Ma to ograniczyć zjawisko tzw. „komitetów widm”, zgłaszanych głównie po to, by obsadzać komisje i pobierać diety.

Projekt zgłosiła grupa posłów (projekt poselski), a nie rząd. Z uzasadnienia wynika, że bezpośrednim impulsem były wątpliwości co do liczenia głosów po wyborach prezydenckich w 2025 roku.

Jeśli po prostu głosujesz w wyborach, zmiana dotyczy Cię pośrednio - w komisji, która liczy głosy z Twojego lokalu, ma pojawić się dodatkowa, przeszkolona osoba pilnująca poprawności liczenia kart. Projektodawcy liczą, że zmniejszy to ryzyko pomyłek, które w 2025 roku doprowadziły do fali protestów wyborczych rozpatrywanych przez Sąd Najwyższy.

Jeśli masz wyższe wykształcenie, pracujesz w urzędzie administracji rządowej lub samorządowej albo jesteś nauczycielem mianowanym lub dyplomowanym i masz od 25 do 65 lat - możesz zostać zgłoszony przez wójta jako kandydat na sekretarza komisji i dostawać za to wyższą dietę niż inni członkowie komisji.

Jeśli działasz w komitecie wyborczym, który nie zarejestrował własnej listy kandydatów ani kandydata w danym okręgu - stracisz możliwość zgłaszania swoich ludzi do komisji na tym terenie. To uderzy przede wszystkim w tzw. „komitety widma”.

Do projektu nie dołączono formalnych opinii instytucji ani wyników konsultacji społecznych. Uzasadnienie powołuje się jednak na wcześniejszy raport Państwowej Komisji Wyborczej z marca 2024 roku, w którym urząd sam krytykował obecne zasady zgłaszania kandydatów do komisji obwodowych, wskazując na problem „komitetów widm” tworzonych głównie po to, by ich kandydaci zasiadali w komisjach i pobierali diety. Autorzy powołują się też na krytyczne oceny obecnych przepisów formułowane w komentarzach prawniczych do Kodeksu wyborczego.

Projekt nie zawiera formalnej Oceny Skutków Regulacji (OSR) z wyliczeniami. Autorzy piszą jedynie, że wprowadzenie sekretarzy komisji wyborczych spowoduje „nieznaczne obciążenie budżetu państwa” związane z organizacją wyborów, a koszty - w tym diety dla sekretarzy - pokryje budżet Państwowej Komisji Wyborczej. Konkretnej kwoty dokument nie podaje. Nowe zasady mają być stosowane dopiero przy wyborach zarządzonych po upływie 6 miesięcy od wejścia ustawy w życie, więc nie zadziałają przy wyborach ogłoszonych tuż po uchwaleniu zmian.

To poselski projekt zmiany Kodeksu wyborczego. Z treści dokumentu nie wynika, na jakim etapie prac w Sejmie obecnie się znajduje ani czy były wcześniejsze próby wprowadzenia podobnych zmian.

Projekt może budzić spory. Zwolennicy podkreślają, że sekretarze - z wymogami wieku, wykształcenia i braku związków z partiami - mają uodpornić liczenie głosów na błędy i nadużycia. Krytycy mogą wskazywać, że sekretarza wybiera komisarz wyborczy spośród kandydatów zgłoszonych przez wójta, czyli osoby powiązane z administracją lokalną i wyborczą - co rodzi pytanie, czy to nie przenosi kontrolę nad liczeniem głosów w inne, wciąż zależne od władzy ręce. Spór może dotyczyć też ograniczenia możliwości zgłaszania kandydatów do komisji przez mniejsze komitety wyborcze, które nie zarejestrowały list w danym okręgu - dla nich to utrata dotychczasowego wpływu na skład komisji.